Ung thư đại trực tràng ngày càng trẻ hóa, cảnh báo 5 nhóm nguy cơ cao

Ung thư đại trực tràng có thể liên quan đến nhiều yếu tố như tuổi tác, tiền sử polyp, di truyền và thói quen ăn uống, sinh hoạt. Ảnh: NMG.

Trong cuốn sách Cẩm nang phòng trị ung thư, GS.BS Nguyễn Chấn Hùng, Chủ tịch danh dự Hội Ung thư Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM, cho biết ung thư đại trực tràng thường được gọi dân dã là ung thư ruột già, gồm ung thư đại tràng và trực tràng.

Theo GS Nguyễn Chấn Hùng, ung thư đại trực tràng có nhiều yếu tố nguy cơ, từ tuổi tác, tiền sử gia đình đến thói quen ăn uống và sinh hoạt. Đáng chú ý, một số yếu tố có thể được nhận biết từ tiền sử sức khỏe, trong khi những yếu tố khác liên quan đến lối sống hàng ngày.

Tuổi trên 60, béo phì

Trong Cẩm nang phòng trị ung thư, GS Nguyễn Chấn Hùng cho rằng tuổi trên 60 và béo phì trong nhóm yếu tố nguy cơ ung thư đại trực tràng. Tuổi tác là yếu tố đáng lưu ý bởi nguy cơ mắc bệnh nhìn chung tăng theo tuổi. Tuy nhiên, ung thư đại trực tràng vẫn có thể xuất hiện ở người trẻ, vì vậy không nên chủ quan chỉ vì chưa bước qua tuổi 60.

Bên cạnh đó, thừa cân, béo phì có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng. Tình trạng dư thừa mỡ cơ thể có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa, tình trạng viêm và hoạt động của các hormone, từ đó góp phần tạo điều kiện cho quá trình phát triển ung thư.

Để hạn chế nguy cơ, mỗi người nên duy trì cân nặng phù hợp, vận động thường xuyên và tránh lối sống ít hoạt động thể lực. Người thừa cân nên hướng đến giảm cân bền vững thay vì áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức.

Phần lớn ung thư đại trực tràng phát triển từ các polyp tuyến trong niêm mạc đại tràng. Ảnh: Shutterstock.

Có polyp đại trực tràng và tiền sử gia đình mắc bệnh

Polyp là khối mô phát triển từ lớp niêm mạc, nhô vào lòng đại tràng hoặc trực tràng. Tuy nhiên, không phải tất cả polyp đều là tiền ung thư, nhưng một số loại, đặc biệt là polyp tuyến, có thể tiến triển thành ung thư theo thời gian.

Theo GS Nguyễn Chấn Hùng, polyp trong ruột, đa polyp gia đình và người có thân nhân mắc ung thư ruột trong nhóm yếu tố nguy cơ. Đối với người từng được phát hiện polyp, mức nguy cơ phụ thuộc vào số lượng, kích thước, đặc điểm mô học và việc đã được cắt bỏ hay chưa.

Bên cạnh đó, tiền sử gia đình cũng là thông tin quan trọng. Người có cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con từng mắc ung thư đại trực tràng cần thông báo với bác sĩ, nhất là khi người thân được chẩn đoán lúc còn trẻ hoặc có nhiều thành viên trong gia đình cùng mắc bệnh.

Một số hội chứng di truyền, chẳng hạn đa polyp tuyến gia đình, có thể khiến nhiều polyp hình thành trong đại tràng và làm nguy cơ ung thư tăng mạnh. Những trường hợp này cần được đánh giá chuyên khoa và theo dõi riêng biệt.

Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia

Khói thuốc chứa nhiều chất độc có khả năng gây tổn thương DNA và thúc đẩy quá trình hình thành ung thư. Tác hại của thuốc lá không chỉ giới hạn ở phổi mà còn liên quan đến nhiều cơ quan khác, trong đó có đại trực tràng.

Uống nhiều rượu bia có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Ảnh: Medium.

Với rượu bia, việc tiêu thụ đồ uống có cồn làm tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư, bao gồm ung thư đại trực tràng. Mức nguy cơ có thể tăng theo lượng cồn tiêu thụ; không nên hiểu rằng chỉ uống vào cuối tuần hoặc không uống hàng ngày thì hoàn toàn an toàn.

Để giảm nguy cơ, mỗi người nên tránh hút thuốc và hạn chế đồ uống có cồn. Không có một thói quen hút thuốc hay uống rượu bia nào được xem là biện pháp bảo vệ sức khỏe đường ruột.

Ăn nhiều thịt đỏ, chất béo

Thịt đỏ như thịt bò, thịt heo và thịt cừu là nguồn cung cấp protein, sắt và nhiều chất dinh dưỡng. Tuy nhiên, tiêu thụ nhiều thịt đỏ, đặc biệt thịt chế biến như xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói, có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), thịt chế biến được xếp vào nhóm gây ung thư cho người, với bằng chứng đủ mạnh về mối liên quan với ung thư đại trực tràng. Thịt đỏ được xếp vào nhóm có thể gây ung thư cho người, với bằng chứng ở mức hạn chế hơn. Nguy cơ liên quan đến lượng tiêu thụ, tần suất và tổng thể chế độ ăn trong thời gian dài.

Ăn nhiều thịt đỏ và thịt chế biến như thịt xông khói, xúc xích, giăm bông có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Ảnh: Pexels.

GS Nguyễn Chấn Hùng cũng lưu ý thay vì loại bỏ hoàn toàn thịt khỏi thực đơn, mỗi người nên ăn đa dạng nguồn đạm, tăng cá, đậu và các thực phẩm có nguồn gốc thực vật, đồng thời hạn chế thịt chế biến và những bữa ăn quá nhiều chất béo.

Ăn ít chất xơ, rau quả

Rau, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt cung cấp chất xơ cùng nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe.

Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ hoạt động của đường ruột và góp phần duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh. Một chế độ ăn đa dạng thực phẩm thực vật cũng giúp kiểm soát cân nặng và cải thiện sức khỏe chuyển hóa.

Ngược lại, chế độ ăn nghèo chất xơ nhưng thường xuyên nhiều thịt chế biến, thực phẩm giàu năng lượng có thể khiến tổng thể chế độ ăn kém lành mạnh, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ bệnh tật.

Mỗi người nên tăng dần lượng rau, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt trong khẩu phần, kết hợp uống đủ nước và vận động thường xuyên. Không nên chỉ bổ sung chất xơ bằng thực phẩm chức năng rồi bỏ qua chất lượng của toàn bộ chế độ ăn.

Bên cạnh điều chỉnh lối sống, mỗi người cần lưu ý những dấu hiệu như đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, đau bụng dai dẳng, thiếu máu không rõ nguyên nhân hoặc sụt cân bất thường.

Đặc biệt, người có tiền sử polyp, thân nhân mắc ung thư đại trực tràng hoặc hội chứng di truyền cần trao đổi với bác sĩ về thời điểm bắt đầu và tần suất nội soi. Với những người khác, việc tầm soát nên dựa trên tuổi, tiền sử sức khỏe và hướng dẫn y tế phù hợp.