Vai trò của hòa giải viên cần được đặt ở khâu phát hiện sớm

Tại Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nêu, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 được ban hành nhằm khắc phục những hạn chế của Luật năm 2013 và đưa ra các giải pháp thúc đẩy công tác hòa giải trong bối cảnh mới hướng tới xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật. Để những quy định tiến bộ của Luật sớm đi vào cuộc sống, việc ban hành Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật là nhiệm vụ hết sức quan trọng và cấp thiết.

Yêu cầu đặt ra đối với Nghị định là phải bám sát Luật, quy định cụ thể, rõ ràng, khả thi, dễ thực hiện, phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở, đồng thời tránh hành chính hóa quá mức hoạt động hòa giải ở cơ sở - vốn là hình thức tự quản, tự nguyện của cộng đồng dân cư.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: PV

Báo cáo tóm tắt dự thảo Nghị định, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa cho biết, dự thảo Nghị định được kết cấu gồm 6 chương, 35 điều (tăng 15 điều so với Nghị định số 15/2014/NĐ-CP ngày 27-2-2014 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật hòa giải ở cơ sở).

Dự thảo tập trung cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng của pháp luật về hòa giải ở cơ sở, trong đó tiếp tục đề cao nguyên tắc tự nguyện của các bên; hoàn thiện các quy định về bầu, công nhận Tổ trưởng tổ hoà giải, thôi làm hòa giải viên, Tổ trưởng tổ hòa giải; bổ sung quy định về người được mời tham gia hòa giải và người phiên dịch; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin; bảo đảm kinh phí và làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước đối với công tác hòa giải ở cơ sở…

Trong đó, quy định về người được mời tham gia hòa giải là nội dung mới so với pháp luật hiện hành. Dự thảo cần xác định rõ phạm vi, trình tự, thủ tục mời, sự thỏa thuận của các bên cũng như trách nhiệm phối hợp của cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc cử người tham gia quá trình hòa giải.

Một điểm mới khác là yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động hòa giải ở cơ sở. Nếu trước đây hoạt động hòa giải chủ yếu được thực hiện theo phương thức truyền thống thì dự thảo lần này đặt vấn đề ứng dụng công nghệ trong nhiều khâu, từ bầu hòa giải viên đến tổ chức hòa giải, kể cả khả năng thực hiện hòa giải trực tuyến. Đi cùng với đó phải có các quy định phù hợp nhằm bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và quyền riêng tư của các bên tham gia.

"Mục tiêu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị định theo hướng rõ phạm vi, rõ trách nhiệm, bảo đảm nguồn lực và thuận lợi trong tổ chức thực hiện, qua đó tạo cơ sở để các quy định mới về hòa giải ở cơ sở thực sự đi vào cuộc sống, đồng thời giảm tối đa những thủ tục không cần thiết đối với đội ngũ hòa giải viên" - bà Ngô Quỳnh Hoa nhấn mạnh.

PGS.TS Trương Hồ Hải, Ủy viên là đại biểu Quốc hội chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội khóa XVI nêu ý kiến về tính khả thi của các quy định về chuyển đổi số. Luật đã đặt ra nhiều yêu cầu mới như hòa giải trực tuyến, biên bản hòa giải điện tử.

PGS.TS Trương Hồ Hải, Ủy viên là đại biểu Quốc hội chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội khóa XVI phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: PV

Theo PGS.TS Trương Hồ Hải, khi cụ thể hóa tại Nghị định, cần rà soát kỹ trình tự, thủ tục và điều kiện thực hiện tại thôn, tổ dân phố, khu dân cư, bảo đảm quy định vừa tuân thủ pháp luật, vừa phù hợp với điều kiện thực tế ở cơ sở.

Từ thực tiễn công tác tại địa bàn, đồng chí Nghiêm Xuân Giang, đại diện Công an phường Ba Đình cho rằng, vai trò của hòa giải viên cần được đặt ở khâu phát hiện sớm, tiếp cận sớm và giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở.

Khi tiếp nhận vụ việc, hòa giải viên phải có khả năng nhận diện tính chất, mức độ của mâu thuẫn; trường hợp còn thuộc phạm vi hòa giải thì chủ động vận động, thuyết phục, phân tích quy định pháp luật để các bên tìm được tiếng nói chung. Ngược lại, khi vụ việc đã vượt khỏi phạm vi hòa giải thì phải kịp thời thông tin, chuyển đến cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Đại diện Công an phường Ba Đình cho rằng, các quy định của Nghị định cần được thiết kế rõ ràng, cụ thể và dễ nhận biết, để hòa giải viên có thể xác định được giới hạn trách nhiệm của mình.

Trên tinh thần tiếp thu tối đa các ý kiến tại Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng, hoàn thiện các quy định theo hướng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hòa giải viên, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.