Vai trò của Phật giáo trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Điều này, vừa khẳng định bản sắc, truyền thống, nhưng cũng là yêu cầu chiến lược trọng tâm của Giáo hội Phật giáo (GHPG) Việt Nam trong thời đại hiện nay. Phật giáo Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, không ngừng tăng trưởng cả về số lượng lẫn chất lượng.

Theo Báo cáo tổng kết của Ban Thường trực Hội đồng Trị sự GHPG Việt Nam, tính đến tháng 12 năm 2025, Phật giáo hiện có 19.544 cơ sở thờ tự, gần 60.000 tăng ni và gần 60 triệu tín đồ Phật tử và những người mến mộ Phật giáo.

Bản chất và sứ mệnh của Phật giáo trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở Việt Nam

Du nhập vào nước ta từ đầu Công nguyên, cho đến ngày nay đã hơn 2.000 năm, Phật giáo vẫn không ngừng hòa hợp, gắn bó chặt chẽ với vận mệnh dân tộc trong mỗi bước đi thăng trầm của lịch sử Việt Nam.

Là một trong những thành tố quan trọng của bản sắc văn hóa Việt Nam, của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Phật giáo đi từ truyền thống "Hộ quốc an dân" đến bồi đắp triết lý sống, nhân cách và con người trong mọi thời đại, như sợi chỉ đỏ, kim chỉ nam xuyên suốt hệ giá trị và bản sắc dân tộc.

Trong bối cảnh hiện nay, khối đại đoàn kết toàn dân tộc không đơn thuần là sự liên kết về tổ chức mà còn là sự hội tụ về tinh thần, về giá trị, về khát vọng phát triển đất nước. Phật giáo, với nền tảng đạo đức "Từ bi - trí tuệ - bình đẳng", có vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền tảng tinh thần cho khối đại đoàn kết này.

Nhiệm kỳ qua đã chứng minh rằng, khi Phật giáo được tạo điều kiện phát triển đúng hướng, vai trò của Phật giáo trong đời sống xã hội không chỉ dừng lại ở việc cung cấp nhu cầu tâm linh cho cộng đồng mà còn góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đời sống văn hóa, đạo đức.

Trong Báo cáo hoạt động Phật sự của GHPG Việt Nam giai đoạn 2021-2025, đã tổng kết những thành tựu mà Phật giáo đạt được trong công tác Phật sự, góp phần gắn kết khối đại đoàn kết dân tộc.

Với 3.680 khóa tu, pháp hội với hơn 4,2 triệu lượt người tham dự, GHPG Việt Nam không chỉ hoằng dương chính pháp mà còn tuyên dương đạo đức "Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội", xây dựng sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.

Thực tiễn mô hình phát triển bền vững trong xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc của Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Thực tiễn, nhiệm kỳ qua cho thấy, đóng góp của Phật giáo cho xã hội không chỉ ở quy mô mà còn ở tính hệ thống, tính bền vững. Theo Báo cáo tổng hợp của Ban Từ thiện Xã hội, GHPG Việt Nam, tính đến tháng 11 năm 2025, đã giành tổng trị giá 4.850 tỷ đồng cho các hoạt động an sinh xã hội, GHPG Việt Nam đã xây dựng được một mô hình can thiệp xã hội đa tầng, đa chiều.

Đây không phải là hoạt động từ thiện đơn thuần mà là chiến lược phát triển cộng đồng, trong đó việc xây dựng 2.347 nhà tình thương, trao 156.000 suất học bổng, xây 412 cầu nông thôn và khoan 1.280 giếng nước không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Đặc biệt, trong thời kỳ đại dịch Covid-19 bùng phát, theo Báo cáo đặc biệt về công tác phòng chống Covid-19 của GHPG Việt Nam, tháng 6 năm 2022 cho thấy: mô hình 1.247 điểm tiếp sức với 8,6 triệu suất ăn miễn phí, 380 tỷ đồng ủng hộ Quỹ vaccine đã chứng minh khả năng huy động, tổ chức và triển khai nhanh chóng, hiệu quả các hoạt động từ thiện, an sinh xã hội một cách hệ thống của Phật giáo. Đây chính là minh chứng cho vai trò của tôn giáo như một lực lượng xã hội đặc biệt quan trọng, luôn đồng hành cùng Nhà nước trong những thời điểm khó khăn nhất.

Về giáo dục, theo Báo cáo của Ban Giáo dục GHPG Việt Nam, năm học 2024-2025, GHPG Việt Nam đã xây dựng được một hệ sinh thái giáo dục đa dạng với 34 trường Trung cấp Phật học, 04 Học viện Phật giáo chịu trách nhiệm đào tạo tăng ni tài năng, trình độ cao về Phật học, từ thiện sửa sang, xây mới 47 trường phổ thông tại những vùng khó khăn, vùng núi và biên cương, hải đảo. Tổng số 5.680 lớp dạy nghề được mở ra để hỗ trợ và định hướng nghề nghiệp cho Phật tử, nhân dân tại nhiều địa phương trong cả nước, nhất là nơi các làng nghề truyền thống, tạo trục cảnh quan Chùa - Đình và làng nghề truyền thống.

Đặc biệt, phối hợp với các trung tâm bảo trợ xã hội, viện dưỡng lão. GHPG Việt Nam cũng tham gia hỗ trợ, đồng hành cùng 156 trung tâm chăm sóc người già, trẻ em mồ côi, người khuyết tật tại nhiều địa phương suốt 5 năm qua, nhằm thể hiện tinh thần "Bất khinh", tôn trọng và chăm sóc mọi thành viên trong xã hội, đặc biệt là những người yếu thế.

Tầm nhìn chiến lược xây dựng khối đại đoàn kết theo tinh thần nhà Phật trong điều kiện hội nhập và phát triển bền vững

Nhìn về tương lai, vai trò của Phật giáo trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc cần được định vị ở tầm chiến lược.

Thứ nhất, Phật giáo cần tiếp tục khẳng định và phát huy truyền thống "Hộ quốc an dân", tích cực tham gia vai trò là một trong những trụ cột tinh thần của xã hội, nơi cung cấp hệ giá trị đạo đức, nhân văn trong bối cảnh toàn cầu hóa và những biến động của thời đại, sẵn sàng phát huy vai trò nguồn lực vật chất, tinh thần Phật giáo tối ưu nhất, để phụng sự cộng đồng và đạo pháp. Theo Báo cáo của Hội đồng Trị sự GHPG Việt Nam, giai đoạn 2021-2025, toàn thể Tăng, Ni, Phật tử không chỉ đóng góp sức người, sức của trong công cuộc xây dựng đất nước, từ thiện, an sinh xã hội, mà còn tham gia tư vấn, đóng góp ý kiến cho các vấn đề chính trị, xã hội quan trọng… Chẳng hạn, tham gia đóng góp 2.680 ý kiến, kiến nghị cho 47 dự thảo văn bản chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Điều này, cho thấy, Phật giáo có khả năng đóng góp trí tuệ vào việc hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý cho sự phát triển bền vững.

Thứ hai, Phật giáo cần chủ động hội nhập sâu rộng vào đời sống quốc tế, không chỉ về tôn giáo mà còn về văn hóa, giáo dục, nhân đạo. Theo Báo cáo của Ban Phật giáo Quốc tế GHPG Việt Nam, giai đoạn 2021-2025, Tăng ni, phật tử đã tổ chức thành công 87 sự kiện có quy mô quốc tế tại 23 quốc gia, đặc biệt là các kỳ Đại lễ Vesak, đã mở ra cơ hội để Phật giáo Việt Nam trở thành cầu nối văn hóa, góp phần nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế. Hỗ trợ 48 tỷ đồng cho các nước bạn không chỉ thể hiện tinh thần tương thân tương ái mà còn là ngoại giao mềm, ngoại giao nhân dân hiệu quả.

Thứ ba, Phật giáo cần tham gia tích cực hơn vào giải quyết các vấn đề xã hội đương đại: bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, xây dựng xã hội học tập. Theo số liệu tổng hợp của Ban Tôn giáo Chính phủ, năm 2025, tăng, ni GHPG đã tham gia tư vấn, giám sát 128 dự án, phản biện 56 chính sách. Điều này cho thấy, Phật giáo có năng lực và uy tín để tham gia sâu hơn vào quản trị xã hội, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Một số kiến nghị và kết luận

Để hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược về phát huy vai trò của Phật giáo xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong Kỷ nguyên mới, GHPG Việt Nam kính đề nghị Mặt trận Tổ quốc và các cấp chính quyền xem xét một số định hướng chiến lược:

Một là, xây dựng cơ chế đối tác chiến lược giữa Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tôn giáo trong phát triển kinh tế - xã hội, không chỉ dừng lại ở hoạt động từ thiện mà mở rộng sang giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường, phát triển văn hóa, đối ngoại nhân dân.

Hai là, hỗ trợ cùng các cơ quan có thẩm quyền giải quyết căn cơ vấn đề đất đai cho các chùa chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và các chùa bị ảnh hưởng quy hoạch, đảm bảo an ninh, trật tự và an toàn xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ba là, phối hợp, hỗ trợ các tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng xây dựng, đào tạo đội ngũ chức sắc, chức việc, nhà tu hành đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của đất nước và Giáo hội trong Kỷ nguyên mới - những người vừa am hiểu sâu sắc giáo lý, vừa nắm vững pháp luật, am hiểu kinh tế - xã hội, vừa có năng lực hội nhập quốc tế và tinh thần dấn thân, khát vọng cống hiến xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Bốn là, tạo điều kiện để Phật giáo Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế, tổ chức các sự kiện Phật giáo, văn hóa lớn, góp phần xây dựng Việt Nam thành trung tâm Phật giáo khu vực và thế giới, đóng góp tích cực vào chiến lược phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội và du lịch của đất nước.

Về phía GHPG Việt Nam, chúng tôi cam kết trong nhiệm kỳ 2026-2031 sẽ phấn đấu đạt các mục tiêu chiến lược: 100% cơ sở tôn giáo tham gia tích cực xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc từ cộng đồng dân cư; tham gia nâng cấp toàn diện hệ thống giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội.

Quan trọng hơn, chúng tôi cam kết tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức hoạt động, xây dựng một Phật giáo Việt Nam hiện đại, nhân văn, hội nhập sâu rộng vào đời sống xã hội, thực sự trở thành một trọng những trụ cột tinh thần vững chắc của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, Phật giáo Việt Nam luôn đồng hành, chia sẻ, cùng nhân dân vượt qua mọi thăng trầm. Ngày nay, trước yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững, vai trò của Phật giáo không chỉ là tiếp nối truyền thống mà còn là sáng tạo, đổi mới, góp phần xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, nhân văn.

Chúng tôi tin tưởng rằng, với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự điều hành hiệu quả của Nhà nước và vai trò nòng cốt chính trị xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc của Mặt trận Tổ quốc, Phật giáo Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò lịch sử, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước bền vững.

(*) Tựa bài do Báo Thế giới và Việt Nam đặt, tựa gốc là Giáo hội Phật giáo Việt Nam: Từ truyền thống "hộ quốc an dân" đến tầm nhìn chiến lược xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong kỷ nguyên mới.