Vấn đề nan giải mà Columbus phải đối mặt trước khi tìm ra châu Mỹ

Tác giả: Charles C. Mann/ Huy Hoàng & NXB Dân trí

Diện mạo Tân Thế Giới của Columbus

Cuốn sách này đi ngược với những ý nghĩa mà chúng ta thường biết về cuộc phát kiến châu Mỹ. Thay vì tập trung vào việc người châu Âu thay đổi châu Mỹ ra sao, Charles C. Mann lại tập trung vào việc châu Mỹ thay đổi thế giới như thế nào. Sự thay đổi ấy diễn ra trên nhiều phương diện: kinh tế, văn hóa, con người, sinh thái học… mà tác giả gọi bằng thuật ngữ: Cuộc trao đổi Columbus.

Vấn đề nan giải mà Columbus phải đối mặt trước khi tìm ra châu Mỹ

Tài chính là vấn đề khiến Columbus phải đau đầu trước khi thực hiện chuyến hải trình đi vào lịch sử. Ông đã phải giảm bớt số lượng thủy thủ và quy mô đoàn thám hiểm.

Christopher Columbus đã phải vượt qua rất nhiều khó khăn để đến được châu Mỹ. Ảnh minh họa: T.N.

Mặc dù mưa vừa mới tạnh, không khí vẫn oi bức và ngột ngạt. Chẳng có một bóng người. Âm thanh duy nhất ngoài tiếng côn trùng và mòng biển là tiếng vỗ trầm đục đều đặn của những con sóng vùng Caribe.

Xung quanh tôi, trên nền đất đỏ rải rác những hình vuông được xếp bằng hàng dãy đá: Đó là phần móng của những tòa nhà nay đã biến mất, được các nhà khảo cổ học khai quật. Những lối đi nhỏ bằng xi măng đang bốc hơi mờ mờ vì nước mưa chảy qua đó. Một trong những tòa nhà ấy có những bức tường ấn tượng hơn hẳn.

Các nhà nghiên cứu đã lợp cho nó một mái che mới, đó là công trình duy nhất được họ chọn để che chắn gió mưa. Đứng như người lính gác ở lối vào là tấm biển viết tay: Casa Almirante, tức là Nhà của Đô đốc. Nó đánh dấu nơi cư ngụ đầu tiên trên đất Mỹ của Christopher Columbus, Đô đốc Đại Tây Dương [1], mà nhiều thế hệ học sinh đã được dạy là người tìm ra Tân Thế giới.

La Isabela, tên gọi trước đây của cộng đồng này, tọa lạc ở phía Bắc của hòn đảo lớn Hispaniola trong vùng biển Caribe, ngày nay là nước Cộng hòa Dominica. Nó là nỗ lực đầu tiên của người châu Âu trong việc đặt căn cứ lâu dài ở châu Mỹ. (Chính xác hơn, La Isabela đánh dấu sự mở đầu thời kỳ định cư kế tiếp của người châu Âu, người Viking đã lập nên một ngôi làng có tuổi thọ ngắn ngủi ở vùng Newfoundland [2] năm thế kỷ trước).

Vị đô đốc đã bố trí lãnh địa mới của mình ở vị trí hợp lưu của hai con sông nhỏ, nước chảy xiết: Một nơi đồn trú được bảo vệ vững chắc ở bờ Bắc và một khu dân cư vệ tinh gồm các nông trại nằm ở bờ Nam.

Về phần ngôi nhà của chính mình, Columbus, hay Cristóbal Colón, danh xưng mà ông dùng khi ấy, chọn lấy vị trí tốt nhất trong thị trấn: Một mỏm đá cao nằm ở phía Bắc khu định cư, ngay sát mép nước. Ngôi nhà của ông tọa lạc ở vị trí hoàn hảo để đón ánh nắng chiều.

Ngày nay, La Isabela đã gần như bị quên lãng. Đôi khi, số phận tương tự cũng xăy đến đe dọa những người sáng lập ra nó. Tất nhiên, cái tên Colón không hoàn toàn biến mất khỏi sách giáo khoa lịch sử, nhưng trong những cuốn sách ấy, có vẻ như ông bớt đáng kính và kém quan trọng đi nhiều.

Những người chỉ trích ngày nay nói ông là kẻ tàn nhẫn, lừa đảo và chỉ tình cờ đến được vùng Caribe nhờ vận may. Là tay sai trung thành của chủ nghĩa đế quốc, ông là tai ương với cư dân bản địa châu Mỹ trên mọi khía cạnh.

Nhưng hiện còn có một quan điểm khác cho rằng chúng ta nên tiếp tục dành sự chú ý cho Đô đốc. Trong toàn bộ thành viên của nhân loại từng bước đi trên Trái Đất này, ông là người duy nhất mở ra được một kỷ nguyên mới trong lịch sử.

Nhà vua và hoàng hậu Tây Ban Nha, Fernando (hay Ferdinand) II và Isabel I, chỉ miễn cưỡng ủng hộ cho chuyến hải hành đầu tiên của Colón. Vào thời ấy, du hành xuyên đại dương là một việc tốn kém và nguy hiểm chết người, có lẽ tương đương với những vụ phóng tàu con thoi lên vũ trụ ngày nay.

Dù liên tục khẩn cầu nhưng Colón cũng chỉ có thể gặp các vị vua chúa ấy để bẩm tấu kế hoạch của mình sau khi đe dọa sẽ chuyển nó cho nước Pháp. Một người bạn sau đó viết lại rằng, lúc ông ấy đang cưỡi ngựa tới biên giới, hoàng hậu “cử một quan khâm sai gấp gáp” đến triệu ông quay lại.

Câu chuyện nhiều khả năng đã được thổi phồng lên. Tuy nhiên, rõ ràng là, sự dè dặt từ phía các nhân vật tối cao đã khiến Đô đốc phải thu gọn đoàn thám hiểm của ông, nếu không nói là cả tham vọng của ông nữa, xuống tới mức tối thiểu: Ba chiếc tàu nhỏ (chiếc lớn nhất có lẽ dài chưa tới 20 m), một đội thủy thủ tổng cộng khoảng 90 người.

Theo cộng sự của ông, tự Colón phải bỏ ra một phần tư ngân sách, chắc hẳn là tiền mượn từ những thương nhân người Italy.

-----

[1] Nguyên văn: Admiral of the Ocean Sea. Ocean Sea là tên gọi chung của toàn bộ vùng biển lớn bao quanh các lục địa, nhằm phân biệt với Địa Trung Hăi, thường được dùng trước năm 1650. Căn cứ theo công trạng của Columbus, tạm dịch là “Đại Tây Dương”.

[2] Một hòn đảo lớn ngoài khơi Canada.