Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong thí điểm xây dựng mô hình 'Xã xã hội chủ nghĩa' ở Việt Nam hiện nay

Bác Hồ đến thăm Nhà máy Bóng đèn - Phích nước Rạng Đông (28/4/1964). Ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh

Trong điều kiện đó, thí điểm xây dựng mô hình “xã xã hội chủ nghĩa” là hướng tiếp cận có ý nghĩa lý luận và thực tiễn. Đây không phải mô hình hành chính mới mà là mô hình phát triển xã hội ở cấp cơ sở theo định hướng xã hội chủ nghĩa, “lấy người dân làm trung tâm”, hướng tới phát triển hài hòa kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường và quản trị cộng đồng.

Từ góc độ lý luận, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội tiếp tục giữ vai trò định hướng quan trọng đối với quá trình xây dựng mô hình này, góp phần cụ thể hóa mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam từ cơ sở và tạo động lực cho phát triển bền vững hiện nay.

2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và giá trị định hướng đối với xây dựng “xã xã hội chủ nghĩa”

2.1. Quan niệm của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội

Theo Hồ Chí Minh, chủ nghĩa xã hội là xã hội do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển gắn với tiến bộ và công bằng xã hội; có đời sống văn hóa lành mạnh; con người được phát triển toàn diện; các dân tộc đoàn kết, bình đẳng và cùng phát triển. Người đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nhân dân với quan điểm nhất quán: “Dân là gốc”, “Bao nhiêu lợi ích đều vì dân” và “mục đích của chủ nghĩa xã hội là không ngừng nâng cao mức sống của nhân dân”.

Điểm nổi bật trong tư tưởng Hồ Chí Minh là cách tiếp cận chủ nghĩa xã hội không giáo điều mà luôn gắn với điều kiện lịch sử cụ thể của Việt Nam. Trong điều kiện đất nước còn chiến tranh, đói nghèo, nhiều trẻ em chưa được đến trường, mục tiêu của chủ nghĩa xã hội được xác định là xây dựng một xã hội mà ở đó “nước ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. Vì vậy, chủ nghĩa xã hội theo tư tưởng Hồ Chí Minh vừa là mục tiêu chiến lược lâu dài, vừa phải kiên trì, bền bỉ, xây dựng từng bước để đạt được mục tiêu lâu dài.

2.2. Giá trị định hướng đối với xây dựng mô hình “xã xã hội chủ nghĩa”

Trong bối cảnh hiện nay, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội tiếp tục có giá trị định hướng quan trọng đối với quá trình thí điểm xây dựng mô hình “xã xã hội chủ nghĩa” ở Việt Nam. Đây là sự cụ thể hóa các giá trị cốt lõi của mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam ở cấp cơ sở, gắn trực tiếp với đời sống cộng đồng dân cư.

Theo đó, “xã xã hội chủ nghĩa” trước hết phải là cộng đồng phát triển lấy người dân làm trung tâm và mục tiêu phục vụ. Sự phát triển không chỉ đo bằng tăng trưởng kinh tế mà còn ở chất lượng sống, sự công bằng xã hội, môi trường an toàn và đời sống văn hóa lành mạnh. Điều này phù hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển toàn diện con người và xã hội.

Mô hình này đồng thời phải bảo đảm thực hành dân chủ rộng rãi ở cơ sở. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tham gia quản trị, giám sát và phát triển cộng đồng. Đây là sự vận dụng quan điểm về Nhà nước của dân, do dân, vì dân trong điều kiện xây dựng chính quyền cơ sở hiện đại.

Bên cạnh đó, mô hình “xã xã hội chủ nghĩa” cần gắn với yêu cầu đổi mới quản trị xã hội theo hướng số hóa, minh bạch và hiệu quả. Việc xây dựng chính quyền số, xã hội số và nâng cao dân trí số ở cấp xã có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, tăng cường kết nối cộng đồng và phát triển bền vững.

Có thể khẳng định, thí điểm xây dựng mô hình “xã xã hội chủ nghĩa” hiện nay vừa là yêu cầu thực tiễn của quá trình phát triển đất nước, vừa là sự cụ thể hóa sinh động tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội trong điều kiện mới.

3. Thực tiễn và yêu cầu thí điểm xây dựng mô hình “xã xã hội chủ nghĩa” ở Việt Nam hiện nay

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, nhất là sau chỉ đạo của Tổng bí thư Tô Lâm, “2045 có thể kết thúc thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”, yêu cầu cụ thể hóa “mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam” ở từng địa phương trở thành nhiệm vụ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Do đó, thí điểm xây dựng mô hình “xã xã hội chủ nghĩa” là hướng tiếp cận nhằm cụ thể hóa mục tiêu phát triển bền vững từ cơ sở. Mô hình hướng tới sự phát triển hài hòa giữa kinh tế với văn hóa, xã hội và môi trường; giữa tăng trưởng với tiến bộ, công bằng xã hội; giữa hiện đại hóa với phát huy giá trị cộng đồng và bản sắc văn hóa dân tộc.

Việc triển khai mô hình cần bảo đảm tính toàn diện và phù hợp điều kiện từng địa phương. Về kinh tế, cần thúc đẩy sản xuất hiện đại, ứng dụng khoa học – công nghệ, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và nâng cao đời sống nhân dân. Về chính trị – xã hội, cần phát huy dân chủ cơ sở, xây dựng chính quyền gần dân, minh bạch, phục vụ nhân dân và đẩy mạnh chính quyền số. Về văn hóa – con người, cần xây dựng đời sống văn hóa tiến bộ, giữ gìn bản sắc dân tộc, nâng cao dân trí và kỹ năng số cho người dân. Về môi trường, cần xây dựng cộng đồng sống xanh, bảo vệ tài nguyên, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng môi trường sống.

Tuy nhiên, quá trình thí điểm cần tránh tư tưởng hình thức, phong trào hoặc áp dụng rập khuôn; phải xuất phát từ điều kiện thực tiễn của từng địa phương và lấy hiệu quả phục vụ nhân dân làm tiêu chí đánh giá chủ yếu.

4. Giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng mô hình “xã xã hội chủ nghĩa”

Để nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng mô hình “xã xã hội chủ nghĩa”, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện nhận thức lý luận về mô hình “xã xã hội chủ nghĩa”, xác định rõ nội hàm, đặc trưng, tiêu chí và phương thức vận hành phù hợp điều kiện phát triển cụ thể của từng địa phương.

Thứ hai, cần phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong toàn bộ quá trình xây dựng mô hình. Người dân phải thực sự tham gia đóng góp ý kiến, giám sát và đồng hành cùng chính quyền trong phát triển cộng đồng, đúng với quan điểm “dân là gốc” của Hồ Chí Minh.

Thứ ba, cần đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới quản trị xã hội ở cơ sở theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả; nâng cao năng lực số cho cán bộ và người dân nhằm tăng chất lượng phục vụ và đồng thuận xã hội.

Thứ tư, cần xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở có phẩm chất chính trị, năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm cao, thật sự gần dân, hiểu dân và vì dân phục vụ.

Thứ năm, cần kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc nhằm bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển ở cơ sở.

5. Kết luận

Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội tiếp tục là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho trong kỷ nguyên phát triển mới. Những quan điểm của Người về phát triển vì con người, lấy nhân dân làm trung tâm, thực hành dân chủ và xây dựng xã hội công bằng, văn minh vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc.

Trong bối cảnh hiện nay, thí điểm xây dựng mô hình “xã xã hội chủ nghĩa” là hướng tiếp cận có ý nghĩa thiết thực nhằm cụ thể hóa “mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam” từ cơ sở, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước. Thành công của mô hình phụ thuộc vào sự lãnh đạo của Đảng, hiệu quả quản trị của chính quyền cơ sở, vai trò chủ thể của nhân dân và khả năng kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế với tiến bộ xã hội, văn hóa và môi trường, qua đó góp phần xây dựng và hoàn thiện mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam./.