Văn hóa, con người - nền tảng và sức mạnh nội sinh của phát triển bền vững

Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam không chỉ tồn tại bằng sức mạnh vật chất, mà trước hết bằng sức mạnh tinh thần được kết tinh trong văn hóa và con người Việt Nam.

Chính văn hóa - với hệ giá trị, chuẩn mực, truyền thống và bản sắc riêng - đã nuôi dưỡng nhân cách, hun đúc ý chí, định hình lối sống và khát vọng của con người Việt Nam. Ngược lại, con người, với tư cách là chủ thể sáng tạo, tiếp tục làm giàu, làm mới và phát triển văn hóa, tạo nên dòng chảy bền bỉ của bản sắc dân tộc qua mọi biến động của lịch sử.

Mối quan hệ hai chiều đó tạo nên một nền tảng tinh thần vững chắc, giúp dân tộc Việt Nam vượt qua chiến tranh, đói nghèo, tụt hậu, từng bước đi lên xây dựng đất nước độc lập, tự chủ và phát triển.

Bởi vậy, trong mọi giai đoạn cách mạng, Đảng ta luôn nhất quán xác định: văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển; con người vừa là trung tâm, vừa là chủ thể, vừa là nguồn lực quan trọng nhất.

Khối Văn hóa, Thể thao diễu hành Kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9/2025. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Bước vào giai đoạn phát triển mới với những biến động nhanh và phức tạp của thế giới, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đặt ra ngày càng cao. Trong bối cảnh đó, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã nâng tầm nhận thức về vai trò của văn hóa và con người, khẳng định một cách đầy đủ và sâu sắc: “Văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực, sức mạnh nội sinh và là động lực to lớn, hệ điều tiết sự phát triển xã hội bền vững.”

Văn hóa, con người - nền tảng hình thành hệ giá trị và tư duy phát triển

Văn hóa không phải là cái gì trừu tượng, xa rời đời sống, mà chính là hệ thống các giá trị, chuẩn mực, niềm tin, tri thức và lối sống chi phối cách con người suy nghĩ, hành động và ứng xử.

Trong mỗi xã hội, văn hóa tạo nên “bộ mã” chung, định hình cách cộng đồng nhìn nhận thế giới, giải quyết mâu thuẫn, lựa chọn con đường phát triển.

Đối với Việt Nam, những giá trị văn hóa cốt lõi như yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, hiếu học, cần cù, sáng tạo, đoàn kết… đã được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử. Chính những giá trị đó tạo nên nội lực tinh thần giúp dân tộc đứng vững trước chiến tranh, thiên tai và những thách thức khắc nghiệt của thời đại.

Trong bối cảnh phát triển hiện đại, khi khoa học-công nghệ, vốn, tài nguyên có thể được dịch chuyển xuyên biên giới, thì văn hóa và con người lại là yếu tố không thể sao chép.

Trong đợt lũ lụt tháng 6/2025, lực lượng cứu hộ hỗ trợ di dời người dân ở vùng ngập lụt Lao Bảo, Quảng Trị, đến nơi an toàn. (Ảnh: TTXVN phát)

Một xã hội có văn hóa lành mạnh, tôn trọng tri thức, khuyến khích sáng tạo, đề cao trách nhiệm và liêm chính sẽ hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao - nền tảng cho tăng trưởng dài hạn và phát triển bền vững.

Vì vậy, nói văn hóa và con người là nền tảng không chỉ ở nghĩa tinh thần, mà còn ở nghĩa rất cụ thể: nó quyết định chất lượng của thể chế, của thị trường, của khoa học-công nghệ và của toàn bộ tiến trình phát triển.

Văn hóa - nguồn lực, động lực và “sức mạnh mềm” của quốc gia

Thực tiễn thế giới đã chứng minh, những quốc gia thành công bền vững không chỉ dựa vào tài nguyên hay công nghệ, mà dựa rất lớn vào vốn văn hóa. Văn hóa tạo nên niềm tin xã hội, kỷ luật lao động, tinh thần hợp tác, từ đó làm giảm chi phí giao dịch, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Lễ hội Văn hóa Thế giới do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam lần đầu tổ chức, tháng 10/2025, tại Hà Nội, thu hút đông đảo đại diện các nền văn hóa trên thế giới tham dự. (Ảnh: Quốc Khánh/TTXVN)

Ở cấp độ quốc gia, văn hóa còn là “sức mạnh mềm” - khả năng thu hút, thuyết phục, tạo thiện cảm và xây dựng ảnh hưởng quốc tế. Những giá trị về hòa bình, nhân văn, khoan dung, bản sắc và sáng tạo giúp Việt Nam ngày càng được nhìn nhận như một đối tác tin cậy, một điểm đến hấp dẫn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Không chỉ vậy, văn hóa còn đóng vai trò hệ điều tiết xã hội. Trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập sâu rộng, nếu thiếu nền tảng văn hóa vững chắc, xã hội dễ rơi vào tình trạng chạy theo lợi ích ngắn hạn, gia tăng bất bình đẳng, suy thoái đạo đức và đứt gãy niềm tin.

Văn hóa, thông qua hệ giá trị và chuẩn mực, giúp định hướng hành vi, điều hòa lợi ích và giữ cho phát triển đi đúng hướng nhân văn, bền vững.

Thực tiễn 40 năm Đổi mới: Phát huy văn hóa và con người như một nguồn lực chiến lược

Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Đằng sau những con số tăng trưởng, những bước tiến về hội nhập và vị thế quốc tế là sự trỗi dậy mạnh mẽ của con người Việt Nam - năng động hơn, tri thức hơn, hội nhập hơn nhưng vẫn giữ được bản sắc.

Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, yếu tố văn hóa và con người được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới; việc coi trọng đạo đức công vụ, kỷ cương, liêm chính; việc phát triển công nghiệp văn hóa, bảo tồn di sản và quảng bá hình ảnh đất nước… đã cho thấy văn hóa không còn đứng bên lề phát triển, mà trở thành một trụ cột.

Chính trong những thời điểm khó khăn nhất như đại dịch COVID-19, sức mạnh của tinh thần cộng đồng, của nghĩa tình, của kỷ luật xã hội đã giúp Việt Nam vượt qua thử thách và phục hồi nhanh chóng. Đó là minh chứng sinh động cho vai trò nội sinh của văn hóa và con người.

Văn hóa - khơi dậy khát vọng, giữ bản sắc và tạo lợi thế cạnh tranh

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, thách thức lớn nhất không chỉ là tụt hậu về kinh tế, mà còn là sự xói mòn bản sắc và lệ thuộc về giá trị. Văn hóa, vì thế, trở thành “tuyến phòng thủ mềm” bảo vệ chủ quyền tinh thần của dân tộc.

Việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa không phải là đóng cửa với thế giới, mà là tạo ra sự khác biệt có giá trị. Một nền văn hóa giàu bản sắc, cởi mở và sáng tạo sẽ là nền tảng để phát triển du lịch, công nghiệp sáng tạo, thương hiệu quốc gia và vị thế quốc tế.

Đại nhạc hội "V Fest-Vietnam Today" tối 20/9/2025 như một điểm nhấn rực rỡ, khép lại chuỗi sự kiện nghệ thuật hoành tráng trong những ngày tháng Chín đầy ý nghĩa. Sân khấu với sức chứa 22.000 khán giả được thiết kế theo ý tưởng “thành phố trẻ trung, năng động” đúng với chủ đề Việt Nam hôm nay. (Ảnh: CTV/Vietnam+)

Quan trọng hơn, văn hóa khơi dậy lòng yêu nước, ý chí tự lực tự cường và khát vọng vươn lên - những động lực không thể thay thế bằng tiền hay công nghệ. Đó chính là sức mạnh sâu xa giúp một dân tộc không chỉ giàu mạnh mà còn trường tồn.

Phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam

Từ nhận thức lý luận đến yêu cầu thực tiễn, việc xác định văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực, sức mạnh nội sinh và hệ điều tiết phát triển đặt ra đòi hỏi phải chuyển hóa tư duy chiến lược thành hành động cụ thể, đồng bộ và lâu dài.

Trên tinh thần đó, Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã nhấn mạnh nhiệm vụ phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam như một trụ cột trung tâm của phát triển bền vững, tự chủ và tự cường.

Cốt lõi của định hướng này là xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, được triển khai đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới.

Theo đó, phát triển văn hóa không tách rời đời sống xã hội, mà phải thấm sâu vào gia đình, nhà trường, cộng đồng, cơ quan, đơn vị; gắn bảo tồn và phát huy di sản với phát triển kinh tế di sản; thúc đẩy văn học-nghệ thuật, báo chí, xuất bản, truyền thông theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; chủ động quản lý và phát triển các loại hình truyền thông trên nền tảng số; xây dựng các thiết chế văn hóa, thể thao xứng tầm khu vực và quốc tế, đồng thời phát triển công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa như một ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao.

Biểu diễn Cồng Chiêng Tây Nguyên. (Ảnh: Vietnam+)

Song song với đó là nhiệm vụ phát triển con người Việt Nam một cách toàn diện, từ đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân đến năng lực sáng tạo, thẩm mỹ, thể lực và kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp; đề cao, khuyến khích vai trò tiên phong của đội ngũ trí thức, văn nghệ sỹ, những người làm công tác văn hóa; nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý về văn hóa; thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng, miền, đặc biệt ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh, có “sức đề kháng” trước những tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Ở tầng sâu hơn, những định hướng đó nhằm khơi dậy và phát huy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc và khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Khi văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, con người thực sự trở thành trung tâm, chủ thể và động lực của phát triển, thì tăng trưởng kinh tế mới có nền móng vững chắc, hội nhập mới giữ được bản sắc - những yếu tố bảo đảm cho sự phát triển nhanh, hài hòa và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới./.

Khối Văn hóa, Thể thao và Du lịch diễu hành Kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9/2025. (Ảnh: Hoàng Hà/TTXVN)

(Vietnam+)