Văn hóa lễ hội

Linh tinh tình phộc (hay còn gọi là Trò Trám) là một lễ hội nổi tiếng ở xã Phùng Nguyên diễn trò về tính dục. Tích trò này có từ xa xưa được truyền đời đến nay với ý nghĩa tôn vinh tín ngưỡng phồn thực, phản ánh nét văn hóa đặc trưng của cư dân nông nghiệp. Tuy vậy, trong cách nhìn hiện đại, vẫn có ý kiến cho rằng những nghi thức này dễ gây cảm giác phản cảm, dung tục nếu tiếp cận hời hợt, thiếu hiểu biết về bối cảnh văn hóa.

Linh tinh tình phộc là lễ hội độc đáo, có một không hai tại Việt Nam. Ảnh TL

Tuy nhiên thực tế khách quan đã chứng minh cái gì tồn tại được với lịch sử đều có nguyên do. Chính bởi vậy nên cho tới nay, trò Linh tinh tình phộc không hề bị mai một mà ngược lại còn được gìn giữ và duy trì như một báu vật, một nét văn hóa đặc sắc có một không của dân làng Phùng Nguyên nói riêng, tỉnh Phú Thọ và cả nước nói chung.

Ông Nguyễn Văn Niên - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Tập đoàn Sông Hồng Thủ Đô, một doanh nhân nổi tiếng quê xã Phùng Nguyên, người thường xuyên tham gia lễ hội này chia sẻ: Trò Trám là lễ hội dân gian truyền thống của tỉnh Phú Thọ, đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của Quốc gia. Lễ hội mang đậm tính phồn thực của vùng trung du, đồng bằng châu thổ sông Hồng, phản ánh ước nguyện sinh tồn, cầu mong con người cùng muôn vàn cỏ cây được sinh sôi, phát triển, xã hội phồn thịnh, đời sống no ấm, hạnh phúc.

Lễ hội Đúc Bụt ở xã Tam Dương Bắc có trò cướp chiếu luôn thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách. Dù nhận được sự quan tâm theo dõi của rất đông du khách nhưng sau một thời gian trải nghiệm, nhiều ý kiến cho rằng trò cướp chiếu tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe và tính mạng của người chơi cũng như tạo nguy cơ không đảm bảo an ninh trật tự nên những năm gần đây, kịch bản lễ hội đã được điều chỉnh, chuyển từ “cướp chiếu” sang “tản chiếu phát lộc”. Qua đó được đông đảo nhân dân và du khách ủng hộ nhiệt thành.

Để lễ hội Đúc Bụt được tổ chức văn minh, lành mạnh, từ năm 2020 đến nay, Ban tổ chức lễ hội đã xây dựng phương án, chuyển từ “cướp chiếu” sang “tản chiếu phát lộc”.

Như vậy, dù là một lễ hội lâu đời với bản sắc văn hóa riêng có nhưng để thích ứng với sự phát triển của thời đại, khá nhiều lễ hội đã tự điều chỉnh để có thể tiếp tục được gìn giữ và phát triển trường tồn với thời gian.

Đặc biệt, Lễ hội Tây Thiên (Tam Đảo) là một trong những lễ hội lớn nhất trong năm của tỉnh Phú Thọ cũng như cả nước bởi đây được coi là nơi đến với Phật, về với Mẫu, luôn thu hút được sự quan tâm của đông đảo du khách.

Mỗi năm, Lễ hội Tây Thiên thu hút hàng vạn du khách “Đến với Phật, về với Mẫu”.

Lễ hội Tây Thiên là lễ hội tâm linh nên mặc nhiên về bản sắc văn hóa không có gì phải bàn cãi hay băn khoăn. Tuy nhiên, vấn đề tổ chức lễ hội hay cách ứng xử của đơn vị tổ chức cũng như du khách đến với lễ hội đôi khi khiến chúng ta phải suy ngẫm.

Điển hình như chuyện dù biết trước Tây Thiên là nơi đất Phật nhưng không ít du khách vẫn vô tư ăn mặc hở hang, phản cảm vào ra chốn cửa thiền hoặc tổ chức sắp lễ, cúng bái một cách rình rang, ồn ào nơi thanh tịnh.

Cá biệt, có thời điểm công tác tổ chức và quản lý lễ hội chưa được triển khai chu đáo và khoa học khiến nhiều du khách thấy phiền muộn trong khi về nguyên tắc, đến với Phật, về với Mẫu phải mang đến sự thanh thản, an nhiên trong tâm hồn.

Đó là việc nhiều bãi xe tự phát mọc lên với đủ các loại giá trông giữ, rồi hàng quán lấn chiếm vỉa hè, lòng đường, người bán hàng chèo kéo du khách...

Rất mừng là những năm gần đây, tiếp thu tích cực phản hồi từ du khách, cơ quan chức năng và chính quyền địa phương đã kịp thời vào cuộc, kiên quyết xử lý những vụ việc phát sinh để đảm bảo bình yên cho miền đất Phật.

Theo ông Nguyễn Minh Tuân - Phó Chủ tịch UBND xã Đại Đình, lực lượng chức năng và Ban Quản lý Khu danh thắng Tây Thiên đã huy động lực lượng, phương tiện thường xuyên bám tuyến, bám địa bàn thực hiện tuần tra, kiểm soát, phân luồng, điều tiết giao thông tại những nơi tập trung đông người; UBND xã cũng phối hợp với các cơ quan, đơn vị triển khai phương án đảm bảo an ninh trật tự, trông giữ phương tiện tại các bến xe được giao.

Kiên quyết di dời các hộ kinh doanh, bán hàng tại sân các nhà đền ra khỏi khu vực quản lý; lập biên bản, xử lý nghiêm những trường hợp lấn chiếm đất đai, trật tự xây dựng thuộc phạm vi quản lý; liên tục kiểm tra, phát hiện và loại bỏ các hiện tượng chèo kéo, đeo bám, chặt chém du khách; ăn xin, ăn mày, đổi tiền... còn xuất hiện trong khu vực.

Rà soát, sắp xếp lại toàn bộ các hộ kinh doanh, người bán hàng trong khu vực ở các vị trí phù hợp đảm bảo mỹ quan, sạch đẹp; tăng cường công tác vệ sinh môi trường trong toàn bộ khu vực cũng như các nhà đền, nơi thờ tự...

Nhờ sự nỗ lực của cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cùng ý thức tự giác ngày càng cao của du khách, Lễ hội Tây Thiên đã và đang thực sự trở thành một lễ hội văn hóa đậm đà bản sắc của dân tộc, là điểm đến quan trọng trên bản đồ du lịch Phú Thọ nói riêng, cả nước nói chung.

Mùa Xuân là mùa lễ hội. Lễ hội được coi là nơi hội tụ của tinh hoa văn hóa dân tộc nên văn hóa trong lễ hội cần được thực sự coi trọng để lễ hội phát huy cao nhất được giá trị vốn có của nó.

Quang Nam