Văn Thánh Miếu Cao Lãnh: Gần 170 năm gìn giữ đạo học

Văn Thánh Miếu là một công trình văn hóa có lịch sử hình thành khá sớm ở Nam bộ, gắn liền với truyền thống hiếu học của người dân vùng đất Cao Lãnh. Ảnh: Hồng Thái - TTXVN

Từ dấu mốc 950 năm Quốc Tử Giám - biểu tượng của truyền thống hiếu học, trọng dụng hiền tài của dân tộc, những giá trị đạo học tốt đẹp vẫn được gìn giữ và tiếp nối qua nhiều thế hệ. Trong dòng chảy ấy, Văn Thánh Miếu (phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp) là nơi lưu dấu quá trình phát triển Nho học và tinh thần tôn sư trọng đạo trên vùng đất Nam Bộ.

Trải qua gần 170 năm hình thành và phát triển, Văn Thánh Miếu vẫn lưu giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp, đề cao tinh thần hiếu học, quý trọng tri thức, ý thức tự học và đạo lý tôn sư trọng đạo. Những giá trị ấy không chỉ phản ánh truyền thống của các thế hệ tiền nhân mà còn góp phần bồi đắp khát vọng học tập, tinh thần tiếp nối tri thức trong đời sống hôm nay.

Dấu ấn không gian văn hóa, học thuật xưa

Theo những tư liệu hiện có, Văn Thánh Miếu được Tiến sĩ Hồ Trọng Đính (1813 -1878), khi đang giữ chức Tri phủ Kiến Tường, tỉnh Định Tường, khởi xướng xây dựng vào năm Tự Đức thứ 10 (1857), trên một thửa ruộng thuộc thôn Mỹ Trà, phía đông phủ lỵ Kiến Tường. Công trình được khởi công và hoàn thành trong hơn 4 tháng là nơi thờ Đức Khổng Tử cùng Tứ Thánh gồm Tăng Tử, Nhan Hồi, Tử Tư, Mạnh Tử và thờ các bậc tiền hiền, hậu hiền.

Văn Thánh Miếu là một công trình văn hóa có lịch sử hình thành khá sớm ở Nam bộ, gắn liền với truyền thống hiếu học của người dân vùng đất Cao Lãnh. Ảnh: Hồng Thái - TTXVN

Khoảng năm 1935-1940, khi Đốc phủ sứ Trần Văn Tấn được điều về làm Quận trưởng Cao Lãnh, ông tiếp tục khởi xướng việc trùng tu Văn Thánh Miếu, bố trí thêm chức năng văn hóa, giáo dục với tòa Tả vưu được sử dụng làm thư viện, Hữu vưu làm nơi hội họp, hội Tao đàn cũng được thành lập, quy tụ những người yêu thích thơ văn để xướng họa, đàm luận văn chương và đạo lý phương Đông. Năm 1965, di tích được di dời, xây dựng lại tại vị trí hiện nay (đường Lý Thường Kiệt, phường Cao Lãnh). Năm 2001, Văn Thánh Miếu được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Nhận định về vai trò, ý nghĩa của Văn Thánh Miếu trong đời sống văn hóa, giáo dục của người dân địa phương lúc bấy giờ, ông Nguyễn Thanh Thuận, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh Đồng Tháp cho rằng, Văn Thánh Miếu vừa là nơi tôn vinh đạo học, vừa là không gian sinh hoạt văn chương, gặp gỡ và trao đổi tri thức của giới nho sĩ, trí thức địa phương. Ý nghĩa của Văn Thánh Miếu trước hết thể hiện đề cao việc học và tinh thần trọng đạo của các thế hệ tiền nhân trên vùng đất Cao Lãnh.

Việc xây dựng Văn Thánh Miếu từ năm 1857, khi vùng đất này còn trong quá trình khai phá và phát triển cho thấy sự quan tâm sớm của giới quan lại, trí thức địa phương đối với việc tôn vinh đạo học, đề cao tri thức và giáo dục đạo đức. Công trình không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng mà còn thể hiện mong muốn vun đắp nền nếp học hành, lễ nghĩa và văn hóa trong đời sống cộng đồng.

Qua thời gian, Văn Thánh Miếu vẫn lưu giữ giá trị tốt đẹp về tinh thần hiếu học cho thế hệ trẻ. Ảnh: Hồng Thái-TTXVN

Văn Thánh Miếu từng trở thành nơi quy tụ, giao lưu của giới trí thức, nho sĩ và những người yêu thích văn chương ở Cao Lãnh. Hoạt động của Hội Văn Thánh, Hội Tao đàn, việc tổ chức xướng họa thơ văn, đàm luận đạo lý, cùng với bố trí thư viện tại khuôn viên miếu trong đợt trùng tu khoảng năm 1935 -1940 cho thấy, công trình này từng đảm nhận những chức năng văn hóa rộng hơn phạm vi thờ tự. Công trình trở thành không gian sinh hoạt học thuật, góp phần duy trì mối liên hệ giữa những người trí thức, khuyến khích hoạt động sáng tác, trao đổi tri thức, gìn giữ giá trị văn chương, đạo lý truyền thống.

Theo Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh Đồng Tháp, năm 1076, Quốc Tử Giám được thành lập dưới triều Lý, đánh dấu một bước phát triển quan trọng của nền giáo dục Nho học nước ta. Trải qua nhiều thế kỷ, tinh thần đề cao việc học, quý trọng người tài không chỉ được duy trì ở kinh đô mà còn theo bước chân các thế hệ khai phá phương Nam để bén rễ và phát triển trên vùng đất mới. Trong bối cảnh ấy, sự ra đời của Văn Thánh Miếu cho thấy, vùng đất này, dù ở xa các trung tâm văn hóa lớn, vẫn có ý thức tiếp nhận và vun đắp những giá trị học thuật, đạo lý của dân tộc.

Công trình không chỉ phản ánh ảnh hưởng của truyền thống Nho học trong đời sống xã hội địa phương mà còn cho thấy mong muốn của các thế hệ tiền nhân trong việc xây dựng một nền nếp văn hóa, coi trọng chữ nghĩa, đạo học và người có tri thức. Đây là một dấu ấn đáng chú ý trong tiến trình hình thành đời sống văn hóa của vùng đất Cao Lãnh. Nhân dịp kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, việc nhìn lại Văn Thánh Miếu cũng giúp chúng ta nhận thức rõ hơn mối liên hệ giữa di sản lịch sử với định hướng phát triển văn hóa, giáo dục của địa phương.

Tiếp nối đạo học, vun đắp tinh thần học tập suốt đời

Văn Thánh Miếu thường là nơi tổ chức các hoạt động văn hóa cho thiếu nhi. Ảnh: Hồng Thái-TTXVN

Không chỉ mang giá trị lịch sử, văn hóa, Văn Thánh Miếu còn là địa chỉ có ý nghĩa trong giáo dục truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và khơi dậy niềm say mê tri thức. Nếu trước đây, công trình là nơi tôn vinh đạo học, đề cao việc học và người tài, ngày nay, những giá trị ấy tiếp tục được kế thừa, trở thành động lực để thế hệ trẻ nuôi dưỡng khát vọng học tập, sáng tạo và không ngừng hoàn thiện bản thân.

Bạn Đặng Hoàng An Khánh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh viên nghiên cứu khoa học, Khoa Sư phạm Khoa học xã hội, Trường Sư phạm (Trường Đại học Đồng Tháp) chia sẻ, để nuôi dưỡng tình yêu học tập, mỗi người trẻ cần giữ cho mình tinh thần cầu thị, bởi đây chính là động lực thúc đẩy quá trình tìm tòi, khám phá tri thức. Việc học không nên chỉ giới hạn trong những kiến thức tiếp nhận ở nhà trường mà cần được mở rộng thông qua sách vở, sự chia sẻ từ những người xung quanh và trải nghiệm thực tiễn. Sự kiên trì cũng rất cần thiết, bởi hành trình chinh phục tri thức không phải lúc nào cũng dễ dàng hay mang lại kết quả tức thì. Điều đáng quý không chỉ là những kiến thức tích lũy được mà còn là nhận thức rằng phía trước luôn có nhiều điều mới mẻ cần tiếp tục tìm hiểu, khám phá.

Thế hệ trẻ tìm hiểu về tinh thần hiếu học, quý trọng tri thức, ý thức tự học, truyền thống tôn sư trọng đạo tại Văn Thánh Miếu Cao Lãnh. Ảnh: Hồng Thái - TTXVN

Tham gia đề tài Xây dựng quy trình chế biến các sản phẩm từ cam sành theo xu hướng kinh tế tuần hoàn từ thời điểm còn là sinh viên và đoạt giải khuyến khích Hội thi Sáng tạo kỹ thuật toàn quốc lần thứ XVIII, anh Lê Gia Khánh, Trưởng nhóm Không gian khởi nghiệp sống xanh (Trường Cao đẳng Đồng Tháp) cho rằng, sau khi hoàn thành học tập tại trường, mỗi người cần không ngừng học hỏi kiến thức mới nhằm trau dồi kinh nghiệm, kỹ năng cho bản thân. Mỗi bạn trẻ cần sự bền bỉ, kiên trì trong nghiên cứu, học tập để từ những kiến thức thu được sẽ tạo ra giá trị cho bản thân và phục vụ xã hội.

Dưới góc độ nghiên cứu lịch sử, mặc dù nền giáo dục ngày nay đã có những thay đổi rất căn bản về mục tiêu, nội dung, phương pháp và môi trường học tập nhưng nhiều giá trị cốt lõi của truyền thống đạo học vẫn còn nguyên ý nghĩa, cần được kế thừa.

Sinh viên trường Cao đẳng Đồng Tháp không ngừng tiếp nối truyền thống hiếu học bằng khát vọng học tập, sáng tạo. Ảnh: Hồng Thái - TTXVN

Theo ông Nguyễn Thanh Thuận, những giá trị cốt lõi cần được kế thừa, phát huy trước hết là tinh thần hiếu học, quý trọng tri thức và ý thức tự học. Trong truyền thống xưa, việc học không chỉ nhằm đạt được danh vị qua con đường khoa cử mà còn được xem là con đường để mỗi người mở mang hiểu biết, hoàn thiện bản thân và góp phần làm cho gia đình, xã hội tốt đẹp hơn. Tinh thần ấy vẫn rất cần thiết trong xã hội hiện đại, khi tri thức không ngừng phát triển và mỗi người phải thường xuyên học tập, cập nhật kiến thức để thích ứng cuộc sống.

Bên cạnh tinh thần hiếu học, truyền thống tôn sư trọng đạo, đề cao đạo lý thầy trò và sự kính trọng đối với người truyền dạy tri thức cũng là những giá trị cần được gìn giữ, phát huy.

Sinh viên trường Cao đẳng Đồng Tháp không ngừng tiếp nối truyền thống hiếu học bằng khát vọng học tập, sáng tạo. Ảnh: Hồng Thái - TTXVN

Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh, những truyền thống ấy không chỉ hiện diện trong quá khứ mà còn được tiếp nối trong định hướng phát triển của Cao Lãnh. Năm 2022, thành phố Cao Lãnh được UNESCO ghi danh là thành viên Mạng lưới các Thành phố học tập toàn cầu, ghi nhận những nỗ lực của địa phương trong việc thúc đẩy học tập suốt đời, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức và xây dựng môi trường học tập trong cộng đồng.

Nếu Văn Thánh Miếu là dấu ấn của tinh thần trọng học trong lịch sử, việc Cao Lãnh tham gia mạng lưới này thể hiện sự tiếp nối tinh thần ấy trong điều kiện xã hội hiện đại, với quan niệm học tập không chỉ giới hạn trong nhà trường mà là nhu cầu và cơ hội của mọi người, ở mọi lứa tuổi. Việc nhận diện, gìn giữ và phát huy giá trị công trình chính là cách làm rõ bản sắc văn hóa địa phương, tạo thêm chiều sâu lịch sử cho hình ảnh Cao Lãnh trong mạng lưới học tập toàn cầu của UNESCO.