'Vàng xanh' nơi vùng cao Tà Xùa

Tổ bảo vệ rừng bản Háng Đồng, xã Tà Xùa cùng lực lượng kiểm lâm kiểm tra hiện trạng rừng trên bản đồ.

Rừng đặc dụng Tà Xùa có độ che phủ đạt trên 75%, được ví như “lá phổi” của vùng thượng nguồn, có vai trò quan trọng trong giữ nguồn nước, hạn chế xói mòn, sạt lở và góp phần bảo vệ môi trường sinh thái khu vực hạ du. Kết quả rà soát những năm gần đây cho thấy, hệ sinh thái rừng Tà Xùa còn lưu giữ được tính đa dạng cao về sinh học. Toàn khu vực ghi nhận hơn 1.200 loài thực vật, trong đó, 782 loài thực vật bậc cao có mạch, trong số các loài bổ sung có đến 47 loài thuộc nhóm nguy cấp quý hiếm, đặc hữu vùng núi cao như pơ mu, sa mu, nghiến, thông tre… lần đầu tiên được ghi nhận vùng phân bố thứ 2 của loài vân sam Fansipan (Abies delavayi subsp Fansipanensis). Về động vật, xác định được 361 loài, gồm nhiều loài chim, thú, bò sát, lưỡng cư; một số loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam thuộc loài nguy cấp quý hiếm như cầy vằn Bắc, cu li lớn, cu li nhỏ, mèo rừng, sóc bay, diệc nâu, cắt lưng hung, diều đầu trắng, diều nhật bản, trăn mốc, rồng đất, ếch gai sần...

Giữ được đa dạng sinh học ở một vùng rừng núi cao như ở rừng đặc dụng Tà Xùa, chưa bao giờ là việc dễ dàng. Bình quân mỗi năm lực lượng Hạt Kiểm lâm khu vực XV và khu rừng đặc dụng Tà Xùa cùng các tổ bảo vệ rừng tổ chức gần 500 lượt tuần tra, với quãng đường di chuyển hàng nghìn ki-lô-mét đường rừng. Năm 2025, đơn vị phối hợp với các lực lượng phát hiện, xử lý 2 vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp, chủ yếu là hành vi xâm nhập rừng trái phép, khai thác lâm sản nhỏ lẻ.

Đường về bản Làng Sáng đi qua giữa đại ngàn Tà Xùa.

Trao đổi với phóng viên, ông Hoàng Trọng Lưu, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực XV và khu rừng đặc dụng Tà Xùa, kiêm Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa, cho biết: Những năm gần đây, chúng tôi tập trung đồng bộ các giải pháp từ tuần tra, kiểm soát đến giao khoán bảo vệ rừng cho người dân. Đến nay, khu vực rừng đặc dụng có 9 bản, hơn 1.100 hộ dân tham gia nhận khoán bảo vệ rừng, với diện tích giao khoán trên 13.000 ha. Đây là lực lượng quan trọng giúp giữ rừng từ gốc.

Cùng với giao khoán, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tạo ra nguồn lực tài chính đáng kể cho công tác bảo tồn. Năm 2025, tổng số tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng tại khu vực đặc dụng Tà Xùa đạt khoảng 8,5 - 9 tỷ đồng, bình quân mỗi hộ nhận khoán hưởng 8 - 9 triệu đồng/năm, tùy diện tích và mức độ tham gia. Anh Hạng A Thông, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Làng Sáng, một bản nằm trong vùng lõi khu rừng đặc dụng, chia sẻ: Trước đây, đời sống khó khăn, bà con vào rừng lấy gỗ, lấy măng bán. Nay được tuyên truyền, được nhận khoán bảo vệ rừng, bà con hiểu rừng quý thế nào. Giữ rừng là giữ nước, giữ đất cho con cháu. Năm mới, có thêm tiền dịch vụ môi trường rừng, nhiều nhà sắm sửa được Tết, nên ai cũng phấn khởi.

Hạt Kiểm lâm khu vực XV và khu rừng đặc dụng Tà Xùa kiểm tra hiện trạng rừng.

Cũng theo anh Thông, ý thức bảo vệ rừng của người dân đã thay đổi rõ rệt. Nếu trước kia, việc phát hiện người lạ vào rừng thường bị bỏ qua, thì nay bà con chủ động báo cho tổ bảo vệ rừng, chính quyền và kiểm lâm. Trong bản hình thành những quy ước tự quản, coi việc xâm hại rừng là vi phạm nếp sống cộng đồng. Chính sự thay đổi từ nhận thức đến hành động, đã tạo nên “vành đai an toàn” cho đa dạng sinh học rừng đặc dụng Tà Xùa.

Trong thời gian qua, du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái ngày càng thu hút du khách, khu rừng đặc dụng Tà Xùa đứng trước nhiều cơ hội phát triển. Riêng năm 2025, có khoảng 40-45 nghìn lượt khách đến khu vực Tà Xùa. Ban Quản lý đã phối hợp với các ban, ngành địa phương, ban quản lý các bản thu gom hàng chục tấn rác thải, xử lý kịp thời các điểm nóng phát sinh trong mùa cao điểm du lịch.

Hạt Kiểm lâm khu vực XV và khu rừng đặc dụng Tà Xùa tuần tra rừng.

Ông Hoàng Trọng Lưu cho biết thêm: Chúng tôi xác định phát triển du lịch phải đặt trong khuôn khổ bảo tồn. Đơn vị đã phối hợp với chính quyền địa phương, các tổ chức, cá nhân làm du lịch để xây dựng quy định, hướng dẫn du khách, khoanh vùng những khu vực được phép tham quan, những khu vực bảo vệ nghiêm ngặt. Mục tiêu là khai thác hợp lý giá trị cảnh quan, song vẫn giữ được hệ sinh thái rừng nguyên vẹn.

Bước sang năm 2026, Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể như duy trì tỷ lệ che phủ rừng ổn định; giảm thấp nhất các vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp; mở rộng diện tích giao khoán bảo vệ rừng; tăng cường điều tra, giám sát đa dạng sinh học; đẩy mạnh tuyên truyền để người dân và du khách cùng tham gia bảo vệ rừng.

Chiều cuối năm, khi nắng nhạt dần sau dãy núi, mây tràn về phủ kín Tà Xùa. Rừng chìm trong tĩnh lặng, chuẩn bị bước sang một mùa mới. Giữa không gian ấy, “vàng xanh” của Tà Xùa vẫn đang được gìn giữ từng ngày, bằng trách nhiệm của những người làm công tác bảo tồn, bằng sự đồng lòng của cộng đồng dân cư. Đó là cách vùng đất này đón xuân, để những cánh rừng tiếp tục xanh, những giá trị đa dạng sinh học tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ mai sau.

Bài, ảnh: Vũ Tuấn