Vẹn tròn nghĩa tình đồng đội

Xưởng sản xuất quạt Chàng Sơn của nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn. (Ảnh: SỸ TIẾN)

Tuổi xuân gửi lại chiến trường

Hơn nửa thế kỷ trước, những chàng trai, cô gái tuổi mười tám, đôi mươi đã gác lại ước mơ riêng, xung phong lên đường phục vụ kháng chiến.

Ngày 15/7/1950, thực hiện chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đội Thanh niên xung phong công tác Trung ương đầu tiên được thành lập tại núi Hồng, xã Yên Lãng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Từ 225 cán bộ, đội viên ban đầu, ngọn lửa xung kích của lực lượng thanh niên xung phong đã được thắp lên và chói sáng qua những năm tháng chiến tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, gần 50.000 thanh niên xung phong phục vụ chiến đấu và trực tiếp cầm súng. Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, khoảng 250.000 thanh niên xung phong ở cả hai miền nam-bắc tiếp tục bám trụ trên những tuyến đường vận chuyển vũ khí, đạn dược, lương thực, tháo gỡ bom mìn và tham gia chiến đấu. Những địa danh: Truông Bồn, Ngã ba Đồng Lộc, Hang Tám Cô, Đường 20 Quyết thắng... trở thành “địa chỉ đỏ” khắc ghi sự quả cảm và hy sinh của các chị, các anh. Họ đã dâng hiến những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho Tổ quốc.

Theo thống kê của Hội Cựu thanh niên xung phong Việt Nam, toàn Hội ghi nhận 6.807 thanh niên xung phong đã hy sinh; 41.292 người mang thương tật; 17.925 thanh niên xung phong và con đẻ bị nhiễm chất độc hóa học. Hơn 5.600 nữ thanh niên xung phong đang sống trong cô đơn, không nơi nương tựa khi tuổi đã xế chiều.

Dù thân thể mang thương tật, sức khỏe suy giảm, kinh tế gia đình khó khăn, nhưng với tinh thần không ngại khó, họ bắt tay gây dựng cuộc sống mới và sẻ chia, giúp đỡ đồng đội.

Những mô hình kinh tế khơi dậy ý chí tự lực

Bà Hoàng Thị Nguyệt, ở phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên, một cựu thanh niên xung phong, từng vượt Trường Sơn làm nhiệm vụ mở đường tại Na Kay, Sầm Nưa (Lào). Xuất ngũ năm 1977, bà Nguyệt trở về quê với thương tật và di chứng từ những trận sốt rét rừng. Năm 1995, chồng qua đời, bà một mình gồng gánh nuôi ba con nhỏ với đủ thứ nghề từ gánh thuê, bán rau đến cấy lúa. Năm 2007, bà đi học kỹ thuật trồng cây cảnh, thuê đất, để phát triển sản xuất. Từ 1.000m² ban đầu, khu vườn dần mở rộng lên 1,2ha, mang lại doanh thu hơn 1 tỷ đồng/năm, tạo việc làm cho hơn 10 lao động. Từ chỗ chật vật mưu sinh, nay bà có điều kiện đóng góp quỹ nhân đạo, quỹ “Nghĩa tình đồng đội” và hỗ trợ học sinh nghèo, xây dựng nhà tình nghĩa.

Cùng khát vọng tự lực, ông Nguyễn Đức Nguyên (phường Phú Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh), người từng tham gia chiến trường biên giới Tây Nam, đã lựa chọn hướng lập nghiệp từ sản xuất thiết bị y tế. Sau thời gian học tập ở Tiệp Khắc và công tác tại Bệnh viện Trưng Vương, năm 2000, ông dùng 200 triệu đồng tích lũy để mở cơ sở sản xuất, sửa chữa đồ inox y tế.

Đến nay, Doanh nghiệp tư nhân Đức Trung do ông làm chủ cung ứng hơn 30 mặt hàng y tế, đạt doanh thu hơn 1 tỷ đồng/năm. Không chỉ tạo việc làm cho hàng chục lao động, hằng năm ông còn dành 70-100 triệu đồng ủng hộ quỹ “Vì nghĩa tình đồng đội”, đồng thời cho Hội Cựu thanh niên xung phong vay vốn không lãi suất để hỗ trợ hội viên phát triển kinh tế.

Năm 1986, sau khi hoàn thành nhiệm vụ tại công trình thủy lợi Nam Thạch Hãn, ông Nguyễn Khắc Cận trở về quê ở xã Vĩnh Thủy, tỉnh Quảng Trị, cùng vợ khai khẩn 35ha đất đồi để phát triển trang trại. Từ vùng đất cằn cỗi, gia đình ông gây dựng 25ha cây lâm nghiệp, hơn 1 ha cây ăn quả, 1,5ha lúa, hồ nuôi cá và đàn gia súc gần 50 con. Ông còn đầu tư máy cày, máy xúc, máy ủi vừa phục vụ sản xuất, vừa làm dịch vụ cho người dân trong vùng. Mô hình mang lại thu nhập 350-400 triệu đồng/năm, tạo việc làm cho lao động địa phương. Là Chủ tịch Hội Cựu thanh niên xung phong xã Vĩnh Thủy, ông Cận thường xuyên chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật, khuyến khích hội viên mạnh dạn phát triển sản xuất.

Tại xã Thống Nhất, tỉnh Quảng Ninh, ông Trịnh Văn Hòa cũng chuyển đổi cách làm nông nghiệp để cải thiện cuộc sống.

Từng làm nhiệm vụ gài mìn, cắm chông bảo vệ tuyến biên giới Bình Liêu, ông trở về quê với nghề trồng lúa. Năm 2000, ông chuyển sang trồng cây ăn quả và cây theo mùa vụ, đồng thời vay vốn ưu đãi, học hỏi kỹ thuật qua sách báo, internet và các lớp tập huấn khuyến nông. Trên diện tích khoảng 36.000m², gia đình ông luân canh trồng ổi, dưa, khoai, sắn... Sản phẩm được thương lái thu mua tại vườn, mang lại doanh thu trung bình 400-500 triệu đồng/năm.

Tại làng nghề Chàng Sơn, xã Tây Phương, Hà Nội, bà Nguyễn Thị Tuấn lựa chọn con đường khôi phục và phát triển nghề truyền thống. Khi nghề làm quạt giấy đứng trước nguy cơ mai một, bà tìm cách nâng tầm sản phẩm bằng chất liệu lụa, in thơ ca và hình ảnh danh lam thắng cảnh, đưa chiếc quạt từ vật dụng thông thường trở thành sản phẩm nghệ thuật, văn hóa, hướng tới thị trường xuất khẩu. Hằng năm, bà vận động, quyên góp hàng trăm triệu đồng giúp các gia đình khó khăn ổn định cuộc sống.

Kết nối nguồn lực, không để đồng đội bị bỏ lại phía sau

Từ những mô hình riêng lẻ, phong trào “Cựu thanh niên xung phong giúp nhau làm kinh tế giỏi-Vì nghĩa tình đồng đội” ngày càng lan tỏa, gắn phát triển kinh tế với tạo việc làm và an sinh xã hội.

Tại Quảng Trị, hơn 450 mô hình cựu thanh niên xung phong làm kinh tế giỏi có tổng vốn đầu tư hơn 267 tỷ đồng, doanh thu hơn 153 tỷ đồng/năm, tạo việc làm cho hơn 1.800 lao động, trong đó có 750 người là con cháu cựu thanh niên xung phong. Các mô hình còn đóng góp hơn 2,1 tỷ đồng/năm cho an sinh xã hội.

Tại Hà Nội, 114 mô hình kinh tế do cựu thanh niên xung phong làm chủ, tạo việc làm cho 3.923 lao động. Có 2.374 hội viên được công nhận sản xuất giỏi, với thu nhập từ 100 triệu đồng/năm trở lên. Các cấp Hội đã đóng góp 10,8 tỷ đồng cho các quỹ an sinh xã hội và xây dựng nông thôn mới; riêng Quỹ “Nghĩa tình đồng đội” ở cấp xã, phường đạt hơn 21 tỷ đồng.

Trên cả nước có khoảng 14.000 mô hình kinh tế hộ gia đình, hợp tác xã, doanh nghiệp do cựu thanh niên xung phong làm chủ, tạo việc làm cho hơn 40.000 lao động, phần lớn là con em cựu thanh niên xung phong. Gần 1.300 mô hình được đánh giá tiêu biểu và gần 12.400 cựu thanh niên xung phong được công nhận sản xuất, kinh doanh giỏi, với thu nhập từ 100 triệu đồng/năm trở lên. Phong trào đang mở rộng từ hộ gia đình sang các hình thức liên kết sản xuất, kinh doanh, tạo sinh kế cho nhiều thế hệ.

Các cấp Hội tích cực vận động xây dựng nông thôn mới, trồng gần 400.000 cây xanh, hiến hơn 59.300m² đất, đóng góp gần 29.500 ngày công xây dựng 144 cầu bê-tông và 110,4km đường giao thông nông thôn, với tổng trị giá gần 78,2 tỷ đồng.

Anh hùng Lao động Thân Đức Nam, Chủ tịch Hội Cựu thanh niên xung phong Việt Nam cho biết, thời gian tới, Hội tiếp tục xác định phong trào “Vì nghĩa tình đồng đội, cựu thanh niên xung phong giúp nhau làm kinh tế giỏi” là nhiệm vụ trọng tâm; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ sở dữ liệu hội viên để nắm bắt nhu cầu, kết nối nguồn lực và giúp hội viên tiếp cận thông tin thị trường. Đây là bước chuyển cần thiết để phong trào từ biểu dương cá nhân làm kinh tế giỏi sang hình thành mạng lưới hỗ trợ thực chất, bền vững.

Hơn 75 năm kể từ ngày lực lượng thanh niên xung phong ra đời, những thanh niên xung phong năm xưa phá đá, mở đường, giữ mạch giao thông giữa bom đạn, hôm nay, bằng ý chí tự lực và nghĩa tình đồng đội, họ cùng nhau dựng xây cuộc sống mới và làm giàu cho quê hương.