Vì một Thủ đô xanh

Thành phố Hà Nội đang đẩy mạnh sử dụng phương tiện vận tải công cộng theo hướng xanh, thân thiện với môi trường. Ảnh: Tuấn Khải

Những mầm xanh đang nảy nở

Có thể thấy rõ, chuyển đổi xanh ở Hà Nội không còn dừng ở định hướng hay khẩu hiệu, mà đang từng bước được cụ thể hóa bằng các chương trình, dự án và kết quả bước đầu trong nhiều lĩnh vực của đời sống đô thị.

Trong lĩnh vực giao thông, Hà Nội kiên trì theo đuổi định hướng phát triển hệ thống giao thông công cộng gắn với giảm phát thải và nâng cao chất lượng môi trường sống. Đến nay, thành phố đã đưa vào khai thác tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông và vận hành đoạn trên cao tuyến Nhổn - ga Hà Nội, với tổng chiều dài 21,5km. Các tuyến này đang phục vụ trung bình hàng chục nghìn lượt hành khách mỗi ngày, góp phần giảm áp lực cho các trục giao thông hướng tâm và từng bước thay đổi thói quen sử dụng phương tiện cá nhân của người dân.

Song song với đó, mạng lưới xe buýt tiếp tục được mở rộng theo hướng xanh và thân thiện với môi trường. Tính đến thời điểm hiện tại, Hà Nội có khoảng 506 xe buýt năng lượng sạch, bao gồm xe buýt điện và xe buýt khí CNG, chiếm tỉ lệ 26,6% phương tiện toàn mạng lưới. So với mục tiêu đề ra, thành phố đã hoàn thành kế hoạch chuyển đổi phương tiện xanh của năm 2026, bảo đảm chắc chắn hoàn thành mục tiêu 100% xe buýt xanh vào năm 2030. Ông Phạm Đình Tiến, Trưởng phòng Kế hoạch vận hành (Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông thành phố Hà Nội) cho biết, qua theo dõi, các tuyến xe buýt điện vận hành thời gian qua cho thấy hiệu quả toàn diện. Vào những khung giờ cao điểm, hệ số sức chứa vượt 100%. Việc phát triển phương tiện công cộng sạch được xem là giải pháp nền tảng để Thủ đô từng bước kiểm soát ô nhiễm không khí, hướng tới mô hình giao thông đô thị bền vững.

Đáng chú ý, từ ngày 1-7-2026, Hà Nội sẽ thí điểm vùng phát thải thấp tại một số khu vực thuộc đường Vành đai 1. Đây được coi là bước đi mang tính đột phá trong quản lý môi trường đô thị, nhằm hạn chế phương tiện phát thải cao, khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng, phương tiện xanh và thân thiện với môi trường. Việc thí điểm vùng phát thải thấp không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị của Thành phố trong cải thiện chất lượng không khí, mà còn cho thấy Hà Nội đang tiệm cận với các chuẩn mực quản trị đô thị hiện đại mà nhiều thành phố lớn trên thế giới đã và đang áp dụng.

Ở lĩnh vực năng lượng, Hà Nội là một trong những địa phương đi đầu trong khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời áp mái. Theo thống kê, đến nay trên địa bàn thành phố đã có hàng chục nghìn hệ thống điện mặt trời áp mái được lắp đặt tại các cơ sở sản xuất, trường học, bệnh viện và hộ gia đình, với tổng công suất ước đạt hàng trăm MWp.

Công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt được xác định là một trong những trụ cột quan trọng của tiến trình chuyển đổi xanh. Trung bình mỗi ngày Hà Nội phát sinh hơn 7.600 tấn rác thải sinh hoạt. Nếu như trước đây phần lớn rác thải được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, thì những năm gần đây, thành phố đã từng bước giảm tỉ lệ này thông qua việc đầu tư các nhà máy xử lý rác công nghệ cao theo hướng đốt rác phát điện. Một số cơ sở xử lý lớn đã đi vào vận hành, góp phần xử lý hàng nghìn tấn rác mỗi ngày, đồng thời tạo ra nguồn điện năng tái tạo bổ sung cho lưới điện quốc gia.

Không gian xanh đô thị cũng là lĩnh vực ghi nhận những chuyển biến tích cực. Trong những năm gần đây, Hà Nội đã trồng mới hàng trăm nghìn cây xanh, cải tạo và nâng cấp nhiều công viên, vườn hoa, hồ nước trên địa bàn. Việc mở rộng không gian xanh không chỉ góp phần cải thiện vi khí hậu, giảm hiệu ứng đảo nhiệt, mà còn nâng cao chất lượng sống và sức khỏe cộng đồng.

Trong lĩnh vực sản xuất và tiêu dùng, ngày càng xuất hiện nhiều mô hình do-anh nghiệp xanh, nông nghiệp sinh thái, chuỗi cung ứng thân thiện với môi trường gắn với xây dựng nông thôn mới nâng cao. Nhiều làng nghề truyền thống được hỗ trợ đổi mới công nghệ, di dời vào các cụm sản xuất tập trung, từng bước giảm thiểu ô nhiễm, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn giá trị văn hóa và phát triển bền vững.

Theo đánh giá của các chuyên gia, những kết quả bước đầu cho thấy Hà Nội đã chuyển hóa định hướng chuyển đổi xanh thành các hành động cụ thể, có trọng tâm, trọng điểm. PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhận định, việc Thành phố ưu tiên các lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn như giao thông, năng lượng, môi trường và không gian sống là lựa chọn phù hợp, tạo nền tảng quan trọng cho các bước đi sâu hơn trong hành trình phát triển xanh của Thủ đô.

Cơ hội rộng mở, thách thức không nhỏ

Từ những kết quả bước đầu đã đạt được, vấn đề đặt ra với Hà Nội hiện nay không chỉ là tiếp tục mở rộng các mô hình xanh, mà quan trọng hơn là hiện thực hóa một cách nhất quán các mục tiêu phát triển xanh, bền vững theo tinh thần Nghị quyết Đại hội lần thứ XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội, trong bối cảnh cơ hội và thách thức đan xen.

Về cơ hội, trước hết phải kể đến hành lang thể chế và định hướng phát triển ngày càng rõ nét. Nghị quyết Đại hội lần thứ XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội đã xác định phát triển nhanh và bền vững trên cơ sở tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu là một trong những định hướng xuyên suốt. Đây không chỉ là kim chỉ nam về mặt chính trị mà còn là cơ sở quan trọng để thành phố cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch, đề án phát triển trong từng giai đoạn.

Bên cạnh đó, Hà Nội đang sở hữu nhiều lợi thế về nguồn lực con người, trình độ khoa học - công nghệ, khả năng tiếp cận các nguồn vốn trong nước và quốc tế cho các dự án xanh. Việc Việt Nam tham gia sâu rộng vào các cam kết quốc tế về giảm phát thải, ứng phó với biến đổi khí hậu cũng mở ra cơ hội để Thủ đô thu hút các dòng vốn đầu tư xanh, công nghệ sạch, kinh nghiệm quản trị tiên tiến từ các đối tác toàn cầu.

Quá trình đô thị hóa và chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ của Hà Nội, nếu được dẫn dắt đúng hướng, cũng chính là “đòn bẩy” cho chuyển đổi xanh. Những đô thị mới, khu công nghiệp mới, nếu được quy hoạch ngay từ đầu theo tiêu chí xanh - thông minh - tiết kiệm năng lượng, sẽ giúp thành phố tránh được “vết xe đổ” của nhiều đô thị đi trước, nơi chi phí cải tạo, khắc phục ô nhiễm về sau là vô cùng lớn.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của Hà Nội vẫn nằm ở bài toán hài hòa giữa tốc độ phát triển và yêu cầu bền vững. Với quy mô dân số lớn, mật độ cao, áp lực lên hạ tầng, môi trường, tài nguyên ngày càng gia tăng, việc triển khai các dự án xanh đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn và thời gian dài. Không ít dự án gặp khó khăn trong khâu giải phóng mặt bằng, huy động vốn, phối hợp liên ngành.

Một thách thức khác là thay đổi nhận thức và hành vi của xã hội. Chuyển đổi xanh không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực của chính quyền, mà cần sự tham gia chủ động của doanh nghiệp và từng người dân. Thói quen tiêu dùng, sử dụng năng lượng, phương tiện giao thông, xử lý rác thải… nếu không thay đổi, sẽ là “điểm nghẽn” lớn trong quá trình hiện thực hóa các mục tiêu xanh.

Theo ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, Hà Nội cần đặc biệt coi trọng yếu tố quy hoạch và quản trị đô thị trong chuyển đổi xanh. “Quy hoạch phải đi trước một bước, có tầm nhìn dài hạn, tích hợp đầy đủ các yếu tố môi trường, giao thông, năng lượng, không gian xanh. Quan trọng hơn, phải có cơ chế giám sát, thực thi nghiêm túc, tránh tình trạng “quy hoạch treo” hay phát triển manh mún” - ông phân tích. Bên cạnh đó, ông Trần Ngọc Chính cũng khẳng định việc hoàn thiện thể chế, chính sách khuyến khích khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào các dự án xanh, phát triển thị trường tài chính xanh, tín dụng xanh cũng là yêu cầu cấp thiết. Khi doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích kinh tế rõ ràng từ chuyển đổi xanh, quá trình này sẽ diễn ra nhanh hơn, bền vững hơn.

Khánh An