Vì sao bên nhau lâu càng có 'tướng phu thê'?

Một số nghiên cứu từ những năm 1980 từng cho rằng điều này là có thật. Năm 1987, nhà tâm lý học Robert Zajonc cùng cộng sự cho các tình nguyện viên đánh giá ảnh của khoảng 12 cặp vợ chồng. Kết quả cho thấy khuôn mặt của các cặp đôi dường như trở nên giống nhau hơn theo thời gian, đặc biệt ở những cặp có cuộc hôn nhân hạnh phúc.

Từ đó, các nhà tâm lý học đưa ra nhiều cách giải thích. Khi cùng sống trong nhiều năm, hai người có thể chia sẻ chế độ ăn uống, lối sống, thói quen sinh hoạt và thời gian ở ngoài trời.

Những yếu tố này, cùng với các biểu cảm giống nhau như cười, được cho là có thể khiến khuôn mặt của họ ngày càng tương đồng. Tuy nhiên, giả thuyết này chưa từng được kiểm chứng trên quy mô lớn, theo The Guardian.

Các cặp đôi có thực sự dần giống nhau?

Để tìm câu trả lời, các nhà nghiên cứu tại Đại học Stanford (Mỹ) sử dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt để phân tích ảnh của 517 cặp đôi. Họ tìm những bức ảnh được chụp trong vòng 2 năm sau khi các cặp đôi kết hôn và những ảnh khác được chụp từ 20 đến 69 năm sau đó.

Nhóm nghiên cứu cho tình nguyện viên xem ảnh của một người cùng 6 khuôn mặt khác, trong đó có bạn đời của người này và 5 người được chọn ngẫu nhiên. Họ được yêu cầu đánh giá mức độ giống nhau giữa các khuôn mặt. Các nhà nghiên cứu sau đó thực hiện lại bài kiểm tra bằng phần mềm nhận diện khuôn mặt.

Trước đó, trong nghiên cứu được công bố năm 1987, nhà tâm lý học quá cố Robert Zajonc tại Đại học Michigan (Mỹ) chỉ cho tình nguyện viên đánh giá ảnh của khoảng 12 cặp đôi. Ông kết luận rằng khuôn mặt của các cặp vợ chồng trở nên giống nhau hơn khi họ chung sống lâu dài. Mức độ giống nhau được cho là càng rõ ở những cặp đôi có cuộc hôn nhân hạnh phúc.

Khi đó, các nhà tâm lý học đưa ra một số cách giải thích. Việc cùng sống trong một thời gian dài có thể khiến ngoại hình của hai người dần thay đổi theo những hướng giống nhau. Chế độ ăn uống, lối sống, thời gian ở ngoài trời hay những nếp nhăn hình thành do cười đều có thể góp phần tạo ra sự thay đổi này.

Các cặp đôi có xu hướng sở hữu những nét tương đồng về khuôn mặt ngay từ khi bắt đầu mối quan hệ. Ảnh: QUIN Bridal/Pexels.

Tuy nhiên, trong nghiên cứu đăng trên tạp chí Scientific Reports, hai tác giả Pin Pin Tea-makorn và Michal Kosinski cho biết họ không tìm thấy bằng chứng cho thấy các cặp đôi trở nên giống nhau hơn khi thời gian trôi qua.

Điều bất ngờ nằm ở chỗ: ngay từ khi bắt đầu mối quan hệ, các cặp đôi đã có nhiều nét tương đồng về khuôn mặt hơn so với những cặp người được chọn ngẫu nhiên.

Nói cách khác, họ có thể không trở nên giống nhau vì sống cùng nhau, mà ngay từ đầu đã có xu hướng lựa chọn người có một số đặc điểm ngoại hình tương tự mình.

Theo Tea-makorn, nghiên cứu sinh tại Đại học Stanford (Mỹ), con người có thể tìm kiếm những người tương đồng với mình không chỉ về ngoại hình mà còn ở giá trị sống và tính cách.

Phát hiện này cũng đặt ra một vấn đề lớn hơn đối với khoa học: những kết luận đã được chấp nhận từ lâu vẫn cần được kiểm tra lại bằng dữ liệu và phương pháp mới. Kosinski, đồng tác giả nghiên cứu, cho rằng khoa học xã hội đôi khi quá chú trọng vào những lý thuyết mới lạ, hấp dẫn mà chưa kiểm chứng đầy đủ các kết luận cũ.

Nếu sự giống nhau không phải là kết quả của nhiều năm sống chung, vậy điều gì khiến hai người có những nét tương đồng ngay từ khi bắt đầu một mối quan hệ? Và vì sao giữa hàng triệu người, chúng ta lại bị thu hút bởi một người nhất định?

Đây cũng là câu hỏi được nhà nhân chủng học Helen Fisher đặt ra trong cuốn Tại Sao Là Người Ấy?

Thay vì tập trung vào sự thay đổi ngoại hình, Fisher tìm lời giải từ tâm lý, tính cách và các cơ chế sinh hóa của não bộ. Dựa trên dữ liệu khảo sát hơn 7 triệu người tại 33 quốc gia, bà cho rằng hệ thống sinh hóa trong não có vai trò nhất định trong việc hình thành sự hấp dẫn và ảnh hưởng đến kiểu người mà mỗi chúng ta có xu hướng lựa chọn làm bạn đời.

Tác giả/Tác phẩm

Tại Sao Là Người Ấy? - Đi tìm tình yêu đích thực bằng cách thấu hiểu chính mình (tựa gốc: Why Him? Why Her? - Finding Real Love by Understanding Your Personality Type)

Tác giả: Helen Fisher · Xuất bản: 2021 · NXB Hà Nội

Cuốn sách khám phá những yếu tố đứng sau sự hấp dẫn và lựa chọn bạn đời. Dựa trên các nghiên cứu về não bộ, tính cách và hành vi, tác giả lý giải vì sao mỗi người có xu hướng bị thu hút bởi những kiểu đối tượng nhất định, đồng thời tìm hiểu vai trò của khí chất, tính cách và các cơ chế sinh hóa trong quá trình chúng ta yêu và gắn bó với một người.

Theo Fisher, mỗi người có một kiểu khí chất riêng và có xu hướng bị thu hút bởi những kiểu người nhất định. Vì vậy, sự tương đồng giữa hai người không nhất thiết chỉ nằm ở diện mạo, mà còn có thể liên quan đến tính cách, cách suy nghĩ và những đặc điểm tâm lý.

Đặt bên cạnh nghiên cứu của Đại học Stanford, cách tiếp cận của Fisher giúp mở rộng câu hỏi về "tướng phu thê". Nếu nghiên cứu về khuôn mặt cho thấy sự tương đồng có thể đã xuất hiện từ đầu mối quan hệ, thì nghiên cứu của Fisher tập trung vào một câu hỏi sâu hơn: những yếu tố nào khiến hai người bị thu hút và lựa chọn nhau ngay từ đầu?

Los Angeles Times từng nhận xét: "Tại sao là người ấy? đã phân tích kỹ càng xem các hóa chất trong não bộ đã quyết định tâm tính và tính cách của chúng ta như thế nào và qua đó ảnh hưởng đến việc ta lựa chọn ai để yêu… Fisher đã đưa ra một ý niệm choáng váng về tình yêu lãng mạn, nhưng rất đáng cân nhắc".

Trong khi đó, The Boston Globe nhận định: "Có thể bạn đã có sẵn hình mẫu người yêu lý tưởng của mình, nhưng bạn vẫn sẽ muốn đọc cuốn sách này để có thêm nhiều hiểu biết sâu hơn về khoa học tình yêu".