Vì sao Bộ Công an đề xuất phạt tù nhiều hành vi chuẩn bị phạm tội?

Bộ luật dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI và thông qua tại Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XVI.

Cơ quan soạn thảo kiến nghị mở rộng phạm vi phải chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội ngoài 25/315 tội danh theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện nay. Đề xuất nhằm bảo đảm tính công bằng trong xử lý pháp luật, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm, phù hợp với định hướng “lấy phòng ngừa là chính”.

Hiện nay, Bộ luật Hình sự quy định 25 tội danh mà người có hành vi chuẩn bị phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự, chủ yếu thuộc nhóm các tội xâm phạm an ninh quốc gia, các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản có tính chất bạo lực và một số tội liên quan đến khủng bố.

Bộ Công an đánh giá thực tế có nhiều loại tội phạm mà ngay từ giai đoạn chuẩn bị công cụ, phương tiện hoặc tạo điều kiện thực hiện hành vi đã tiềm ẩn sự nguy hiểm đặc biệt lớn cho xã hội. Nếu không có cơ chế xử lý ngay từ giai đoạn này sẽ mất cơ hội ngăn chặn tội phạm từ sớm. Do đó, việc mở rộng các tội dù ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội là điều cần thiết.

Danh sách cụ thể các tội danh được bổ sung đối với hành vi chuẩn bị phạm tội vẫn chưa được công bố. Song cơ quan soạn thảo khẳng định việc mở rộng này sẽ được tiến hành một cách thận trọng và có chọn lọc, không thực hiện đại trà để tránh tình trạng hình sự hóa quá mức.

TAND HN xét xử một vụ án. Ảnh: Q.A.

Trong quá trình xây dựng dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đề xuất mở rộng phạm vi xử lý hình sự đối với hành vi “chuẩn bị phạm tội” nhận được nhiều ý kiến góp ý từ các cơ quan, tổ chức liên quan.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng dự thảo hiện chưa làm rõ danh mục cụ thể các tội danh dự kiến sẽ mở rộng trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội. Theo VCCI, việc thiếu thông tin chi tiết này khiến các bên liên quan chưa có đủ cơ sở để đánh giá tính hợp lý cũng như mức độ tác động của chính sách.

Bên cạnh đó, VCCI lưu ý xu hướng chung tại nhiều quốc gia phát triển trong lĩnh vực kinh tế là thu hẹp phạm vi hình sự hóa, thay vì mở rộng. Do đó, việc mở rộng phạm vi xử lý đối với hành vi chuẩn bị phạm tội cần được cân nhắc thận trọng, trên cơ sở đánh giá tác động đầy đủ và minh bạch, đồng thời cần có danh mục tội danh dự kiến rõ ràng để tạo điều kiện cho việc góp ý thực chất.

Từ những phân tích trên, VCCI đề nghị Ban soạn thảo bổ sung nội dung về các tội danh dự kiến mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội, đồng thời kèm theo báo cáo đánh giá tác động của chính sách này.

Tiếp thu các ý kiến này, Bộ Công an (cơ quan chủ trì soạn thảo) đã xác định rõ hướng hoàn thiện quy định. Việc mở rộng sẽ chỉ tập trung vào các hành vi chuẩn bị đáp ứng đủ 3 tiêu chí: Mang tính nguy hiểm cao cho xã hội; Có tính chất tổ chức; Có khả năng dẫn ngay đến hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng nếu không được phát hiện và ngăn chặn sớm.

Danh mục các tội danh bổ sung sẽ được cụ thể hóa trong hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội, sau khi các định hướng chính sách lớn này được thông qua.

Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an, cho biết dự án Bộ luật đã đề xuất 7 nhóm chính sách lớn nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thi hành pháp luật hình sự, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.

Theo ông Thắng, việc bổ sung tội danh mới, hành vi mới và hoàn thiện các quy định của BLHS còn nhằm nội luật hóa các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, khuyến nghị của các tổ chức quốc tế mà Việt Nam là thành viên, qua đó bảo đảm tính tương thích và hội nhập của pháp luật hình sự Việt Nam.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng, rửa tiền, khủng bố, tham nhũng, môi trường ngày càng có tính liên quốc gia, đòi hỏi Việt Nam phải có cơ sở pháp lý đủ mạnh để hợp tác quốc tế về dẫn độ, tương trợ tư pháp hình sự, thu hồi tài sản và phối hợp điều tra, xử lý tội phạm.