Vì sao cựu Tổng Giám đốc Công ty Việt Trung có thể bán rẻ gần 5,8 triệu tấn quặng?

Gây thiệt hại hàng trăm tỷ đồng

Theo Kết luận điều tra vụ án, Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS) cổ phần hóa năm 2011 với vốn điều lệ 6.780 tỷ đồng. Tại VNS, Nhà nước chiếm 93,93% vốn điều lệ và do Bộ Công Thương là đại diện chủ sở hữu. Sau đó phần vốn này được chuyển giao về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước SCIC. Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) có 3 cổ đông, trong đó VNS nắm giữ 46,85% vốn điều lệ.

Trong vụ án, bị can Bùi Thanh Bình (cựu Tổng Giám đốc VMT) bị đề nghị truy tố về 3 tội danh là “Vi phạm quy định về quản lý tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”, “Nhận hối lộ” và “Thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp”.

Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung.

Liên quan, các bị can Mai Văn Tinh (cựu Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Thép Việt Nam - VNS), Đậu Văn Hùng (cựu Tổng giám đốc VNS), Đặng Thúc Kháng và Nguyên Minh Xuân, Lê Phú Hưng (đều là cựu thành viên HĐQT VNS) bị đề nghị truy tố về tội “Vi phạm quy định về quản lý tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”.

Kết luận điều tra vụ án chỉ ra rằng quá trình hoạt động kinh doanh, ngoài việc xuất khẩu quặng sắt để đối lưu nhập than cốc, Công ty VTM còn bán quặng tại mỏ Quý Xa (Lào Cai) cho các doanh nghiệp trong nước để luyện gang, thép. Bộ Công Thương cũng có văn bản cho phép từng doanh nghiệp được mua quặng sắt từ Công ty VTM “theo số lượng nhất định và yêu cầu giá mua bán theo cơ chế thị trường”.

Lợi dụng chính sách này và theo đề nghị của các doanh nghiệp, bị can Bùi Thanh Bình (cựu Tổng Giám đốc Công ty VTM, người đại diện phần vốn của VNS tại VTM) đồng ý bán quặng sắt với giá thấp hơn thị trường từ 50.000 - 70.000 đồng/ tấn. Đổi lại, các doanh nghiệp sẽ chi tiền ngoài hợp đồng cho Bình.

Thực hiện thỏa thuận trên và theo chỉ đạo của Bùi Thanh Bình, các bị can Nguyễn Tuấn Long và Trần Văn Cường (Trưởng phòng Tiêu thụ Công ty VTM các thời kỳ từ 2014 - 2022) đã xây dựng phương án giá, hợp thức giá bán quặng và được Ban điều hành công ty phê duyệt.

Trên cơ sở đó, Bùi Thanh Bình ký báo cáo của VTM gửi Tổng công ty Théo Việt Nam để cho ý kiến chỉ đạo. Ngày 13-7-2017, VNS có văn bản chỉ đạo người đại diện vốn xem xét tự quyết định và chịu trách nhiệm.

Trong khi đó, từ năm 2015 - 2020, Bùi Thanh Bình đã ký 30 hợp đồng bán quặng sắt với 18 doanh nghiệp trong nước. Trong đó đã thực hiện 25 hợp đồng với 16 doanh nghiệp, bán tổng cộng hơn 5.775.450 tấn quặng thấp hơn giá thị trường với tổng trị giá hơn 2.950 tỷ đồng, gây thiệt hại tài sản Nhà nước trên 434,7 tỷ đồng.

Qua đó, Bình nhận tổng cộng 53,3 tỷ đồng từ 8 doanh nghiệp khi giúp họ mua quặng với giá thấp hơn giá thị trường. Trong đó, 43,8 tỷ đồng được xác định thuộc giai đoạn đủ căn cứ xử lý về tội “Nhận hối lộ”.

Không kịp thời báo cáo để ngăn chặn

Cơ quan điều tra (CQĐT) cũng xác định, giai đoạn 2015 - 2020, hai doanh nghiệp đã ký 38 hợp đồng cung cấp gần 287.000 tấn than cốc cho VTM với tổng giá trị hơn 2.020 tỷ đồng.

Một số bị can trong vụ án.

Theo thỏa thuận từ trước, sau khi thực hiện các hợp đồng, lãnh đạo hai doanh nghiệp nhiều lần đưa cho Bình tổng cộng 25 tỷ đồng. Trong đó, 18,4 tỷ đồng được xác định thuộc giai đoạn đủ căn cứ xử lý về tội “Nhận hối lộ”.

Bên cạnh đó, cựu Tổng giám đốc VTM và đồng phạm còn để xảy ra thiếu sót trong công tác điều hành doanh nghiệp, buông lỏng công tác quản lý tài sản, sai sót trong công tác hạch toán sổ sách kế toán, không thực hiện đúng chức trách được giao, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 46 tỷ đồng.

Theo CQĐT, ngoài bị can Bùi Thanh Bình, các bị can Trịnh Khôi Nguyên (cựu Trưởng phòng Đầu tư phát triển VNS, cựu Phó Chủ tịch HĐTV Công ty VTM) và Trần Tuấn Dũng (cựu thành viên HĐTV Công ty VTM) được VNS ủy quyền làm người đại diện phần vốn của Tổng công ty Thép Việt Nam tại Công ty VTM.

Trách nhiệm của hai người này là phải kiểm tra, giám sát hoạt động của Ban điều hành Công ty VTM trong việc đưa ra phương án giá bán quặng xem có phù hợp với giá thị trường hay không, rồi mới biểu quyết thông qua phương án giá trên vai trò thành viên HĐTV.

Và mặc dù các văn bản của Bộ Công Thương yêu cầu Công ty VTM bán quặng sắt theo giá thị trường, song hầu hết các trường hợp biểu quyết, người đại diện vốn Nhà nước không yêu cầu Ban điều hành giải trình, báo cáo cụ thể phương án giá bán hoặc có yêu cầu nhưng vẫn chấp nhận giải trình…

Theo CQĐT, các bị can đã không kịp thời báo cáo VNS để có biện pháp ngăn chặn việc bán quặng sắt thấp hơn giá thị trường. Bất chấp việc Tổng công ty Thép Việt Nam đã nhiều lần có chủ trương chức bán đấu giá hoặc thẩm định giá bán để đảm bảo công khai, minh bạch.

Kết luận điều tra vụ án xác định, cựu Tổng Giám đốc VTM đã lợi dụng sự buông lỏng kiểm tra, giám sát của các bị can Nguyên và Dũng để chỉ đạo VTM bán quặng với giá thấp hơn giá thị trường, gây thiệt hại tài sản Nhà nước hơn 434,7 tỷ đồng. Trong đó, bị can Nguyên, Dũng phải chịu trách nhiệm thiệt hại tương ứng lần lượt là hơn 185 tỷ đồng và hơn 124 tỷ đồng.