Vì sao Epstein-Barr được gọi là 'virus bách bệnh'?

Epstein-Barr virus, hay EBV, là một trong những virus phổ biến nhất ở người. Phần lớn người nhiễm không gặp vấn đề nghiêm trọng. Nhưng EBV có một đặc điểm đặc biệt là sau khi xâm nhập cơ thể, nó có thể tồn tại suốt đời, ẩn trong các tế bào miễn dịch và tái hoạt động trong những hoàn cảnh nhất định.

Epstein-Barr - loại virus phổ biến, có đến 95% con người trên thế giới mang nó trong cơ thể.

EBV nổi tiếng nhất với bệnh bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn. Nhưng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy EBV có liên quan với các bệnh tự miễn như đa xơ cứng, lupus và hội chứng Sjögren.

EBV cũng là nguyên nhân của một số loại ung thư. Science News dẫn ước tính virus này liên quan tới khoảng 2% tổng số ca ung thư trên toàn cầu, tương đương hàng trăm nghìn ca mỗi năm.

Năm 2022, nghiên cứu quy mô lớn đã cung cấp bằng chứng rất mạnh rằng nhiễm EBV là điều kiện gần như cần thiết để phát triển đa xơ cứng, dù nhiễm virus không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh.

EBV chủ yếu nhiễm tế bào B, một loại tế bào miễn dịch và có khả năng điều chỉnh hoạt động của tế bào này để duy trì sự tồn tại lâu dài trong cơ thể.

Virus EBV lây nhiễm vào cơ thể người, tạo thành nhiễm trùng tiềm ẩn. Khi chức năng miễn dịch của cơ thể bị suy giảm virus sinh sôi, dẫn đến hàng loạt bệnh.

Một cơ chế khác được các nhà nghiên cứu chú ý, đó là khả năng bắt chước phân tử. Một số protein của EBV có cấu trúc đủ giống protein của con người để kháng thể chống virus có thể nhận nhầm mô cơ thể là mục tiêu.

Nghiên cứu trước đây đã phát hiện kháng thể của một số bệnh nhân đa xơ cứng có thể nhận diện cả protein EBNA1 của EBV và GlialCAM trong hệ thần kinh. Nếu phản ứng miễn dịch chống virus vô tình tấn công GlialCAM, nó có thể góp phần làm tổn thương hệ thần kinh và myelin.

GS William Robinson, bác sĩ chuyên khoa thấp khớp tại Stanford University cho rằng, EBV đã tiến hóa để né tránh hệ miễn dịch bằng rất nhiều cách.

Dù trên thực tế, 95% người nhiễm EBV, nhưng chỉ một số người mắc bệnh. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn, tại sao phần lớn người nhiễm vẫn khỏe mạnh?

GS William Robinson bác sĩ chuyên khoa thấp khớp tại Đại học Stanford.

Câu trả lời có thể nằm ở sự kết hợp giữa virus và vật chủ. Gen di truyền, cách hệ miễn dịch phản ứng, tuổi nhiễm virus, những lần tái hoạt động của EBV và các yếu tố môi trường có thể quyết định một người có phát triển bệnh hay không.

EBV dường như có khả năng làm thay đổi hệ miễn dịch theo nhiều cách, từ đó góp phần tạo điều kiện cho một số bệnh phát triển ở những người có yếu tố nguy cơ phù hợp. Đó cũng là lý do EBV đang trở thành một trong những virus được nghiên cứu nhiều nhất trong lĩnh vực miễn dịch và bệnh tự miễn.

Hiện chưa có vaccine EBV được phê duyệt rộng rãi và cũng chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu có thể loại bỏ EBV khỏi cơ thể. Nhưng một số công ty đang phát triển vaccine và các phương pháp miễn dịch nhằm ngăn nhiễm EBV hoặc kiểm soát virus.