3 cây thuốc nam giúp bồi bổ cơ thể

Nhiều cây thuốc nam quen thuộc được sử dụng trong y học cổ truyền với những công năng khác nhau. Trong đó, sâm bố chính, đinh lăng và ngũ gia bì chân chim là những dược liệu được dùng để bồi bổ cơ thể hoặc hỗ trợ cải thiện một số biểu hiện sức khỏe.

1. Sâm bố chính giúp bồi bổ cơ thể

Tên gọi khác: Nhân sâm Phú Yên, thổ hào sâm.
Tên khoa học: Abelmoschus moschatus Medik. ssp. tuberosus (Span) Borss.
Họ: Bông (Malvaceae).
Bộ phận dùng và chế biến: Rễ củ, rửa sạch, ngâm nước gạo một đêm, đồ chín rồi phơi hoặc sấy khô.
Thành phần hóa học: Rễ chứa 35 - 40% chất nhầy và tinh bột, phytosterol, coumarin, acid hữu cơ, acid béo, lipid, 11 acid amin, chất khoáng (Na, Ca, Mg, Al, Fe, Mn, Ti, Mo, Cu...).

Sâm bố chính, đinh lăng và ngũ gia bì chân chim là những dược liệu được dùng để bồi bổ cơ thể… Ảnh AI.

Công năng, chủ trị

Theo y học cổ truyền, sâm bố chính có công năng bổ khí, ích huyết, sinh tân dịch, chỉ khát, giảm ho và trừ đờm. Dược liệu được sử dụng trong các trường hợp cơ thể suy nhược, kém ăn, kém ngủ, thần kinh suy nhược, hoa mắt chóng mặt… giúp bồi bổ cơ thể.

Một số bài thuốc ứng dụng

- Bài thuốc chữa hư nhược, gầy yếu, đoản khí: Sâm bố chính sâm 20g, hoàng kỳ chích mật 20g, hoài sơn sao vàng 20g, bạch truật 12g, cam thảo bắc 8g. Sắc uống ngày 1 thang.

- Bài thuốc chữa thiếu máu:Sâm bố chính20g, quy thân 12g, hà thủ ô đỏ 12g, long nhãn 12g, quả dâu chín 12g, hạt sen 12g, cam thảo dây 8g. Sắc uống.

- Bài thuốc chữa cơ thể suy nhược sau khi ốm dậy:Sâm bố chính 40g, bạch truật 12g, hoài sơn sao 16g, hoàng kỳ chích mật 16g, cam thảo bắc 6g. Sắc uống.

Kiêng kỵ: Người thể tạng hàn phải chích với gừng.

2. Đinh lăng

Tên gọi khác: Cây gỏi cá, nam dương sâm.
Tên khoa học: Polyscias fruticosa (L.) Harms.
Họ: Nhân sâm (Araliaceae).
Bộ phận dùng: Rễ, thân, cành, lá.

Đinh lăng là cây nhỏ dạng bụi, cao 1,5–2m, thân nhẵn không gai. Lá kép mọc so le, xẻ 3 lần lông chim, mép khía răng cưa không đều. Cụm hoa chùy ở ngọn gồm nhiều tán hoa nhỏ màu trắng xám. Quả trứng dẹt màu trắng bạc.

Chú ý: Có 2 loại đinh lăng (lá xẻ và lá tròn). Theo kinh nghiệm dân gian, chỉ dùng loại đinh lăng lá xẻ để làm thuốc, không dùng loại lá tròn.

Nghiên cứu ghi nhận rễ đinh lăng chứa nhiều saponin, các vitamin B1, B6, C, 20 loại acid amin, glycosid, alcaloid, phytosterol, tanin, acid hữu cơ, tinh dầu, nguyên tố vi lượng và đường (21,10%). Lá chứa saponin triterpen và genin (acid oleanolic).

Đinh lăng giúp tăng sức dẻo dai, bồi bổ cơ thể, tăng khả năng làm việc, tăng thể lực, cải thiện ăn ngủ, tăng cân, phục hồi sức khỏe, hoạt hóa tế bào thần kinh và tăng trí nhớ.

Công năng, chủ trị: Đinh lăng có công năng bổ khí, tiêu thực… Rễ chữa suy nhược, gầy yếu, mệt mỏi.

Một số bài thuốc ứng dụng

- Bài thuốc bồi bổ cơ thể, tăng lực:Rễ củ đinh lăng thái lát, phơi khô, sao vàng sắc uống hằng ngày (20–30g).

- Bài thuốc bồi bổ sức khỏe cho sản phụ:Lá đinh lăng tươi 200g nấu lấy nước uống hằng ngày hoặc nấu canh ăn; ăn kèm với các món ăn khác cũng có công dụng bồi bổ sức khỏe.

Lưu ý khi chế biến: Sau khi các món ăn chín, cho lá đinh lăng vào. Đến khi sôi trở lại thì tắt bếp, không đun quá lâu làm mất chất dinh dưỡng.

3. Ngũ gia bì chân chim

Tên gọi khác: Cây chân chim, cây lằng, sâm non.
Tên khoa học: Schefflera heptaphylla (L.) Frodin.
Họ: Ngũ gia (Araliaceae).
Bộ phận dùng: Vỏ thân.

Công năng, chủ trị: Theo y học cổ truyền, ngũ gia bì chân chim có công năng bổ trung, ích tinh, mạnh gân xương, minh mục, hạ khí, dưỡng thận, trừ phong thấp, tiêu thủy.

Theo y học hiện đại, các tác dụng được đề cập gồm giảm mệt mỏi, tăng sức chịu đựng trong điều kiện thiếu oxy và nhiệt độ cao, chống lão suy, tăng thể lực và trí nhớ, tăng cường miễn dịch (thực bào, kháng thể), kháng virus… Liều dùng 10–20g/ngày, sắc uống.

- Bài thuốc chữa phụ nữ cơ thể suy nhược: Ngũ gia bì, mẫu đơn bì, xích thược, đương quy đều 40g. Tán bột, ngày uống 2 lần, mỗi lần 4g.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế việc thăm khám và tư vấn của bác sĩ.