Vì sao Iran xảy ra biểu tình rầm rộ suốt nhiều ngày?
Các nhà phân tích cho rằng nền kinh tế yếu kém và tình trạng nghèo đói ngày càng trầm trọng đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình rầm rộ ở Iran trong những ngày qua.
Biểu tình, đốt phá ở Iran. Ảnh: Zuma Press
Theo hãng tin CNN, nền kinh tế Iran đang rơi vào tình trạng suy thoái nghiêm trọng, khiến đồng Rial của nước này mất giá chóng mặt. Lạm phát và nghèo đói đã thúc đẩy các cuộc biểu tình trên khắp Iran, vốn bắt đầu từ các thương nhân tại chợ Tehran. Nhiều người dân ở quốc gia Hồi giáo đã tìm đến vàng khi đồng Rial lao dốc.
Đồng Rial đã mất khoảng 40% giá trị kể từ cuộc xung đột 12 ngày với Israel hồi tháng 6/2025. Tới ngày 28/12/2025, giá trị của đồng tiền này chạm mức thấp kỷ lục, ở mức gần 1,5 triệu Rial đổi được 1 USD.
Theo Trung tâm thống kê của Iran, vào tháng 10 năm ngoái, lạm phát tại nước này đạt mức cao nhất trong 40 tháng là 48,6% và tới tháng 12 là 42,2%. Giá lương thực tăng 72% so với một năm trước.
Các lệnh trừng phạt của Mỹ và Liên Hợp Quốc tiếp tục hạn chế khả năng tiếp cận ngoại hối và hệ thống ngân hàng quốc tế của Iran, trong khi việc vay nợ của Ngân hàng Trung ương đã đẩy lạm phát lên cao. Ngân hàng Thế giới dự báo GDP của Iran sẽ giảm 1,7% vào năm 2025 và 2,8% vào năm 2026.
Nền kinh tế Iran đang bị kìm hãm bởi các lệnh trừng phạt sâu rộng của Mỹ và châu Âu cũng như các khoản trợ cấp không thể chi trả, tham nhũng và các quy định rườm rà.
Biểu tình ở Iran. Ảnh: Shutterstock
Khi các cuộc biểu tình nổ ra, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hứa rằng các cải cách cơ bản về hệ thống tiền tệ và ngân hàng nằm trong chương trình nghị sự để bảo vệ sức mua. Vài ngày trước đó, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran đã từ chức dưới áp lực từ những người theo đường lối cứng rắn trong quốc hội. Người thay thế ông là cựu Bộ trưởng Kinh tế Abdolnaser Hemmati, người từng bị quốc hội cách chức vào tháng 3/2025.
Theo các nhà phân tích, bất chấp các lệnh trừng phạt, Iran vẫn duy trì được sản lượng và xuất khẩu dầu mỏ. Nước này xuất khẩu trung bình khoảng 2 triệu thùng dầu/ngày trong quý cuối của năm 2025, nhưng số tiền thu về không đủ để bù đắp cho những thách thức kinh tế chung.
Tân Hoa xã dẫn lời Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi hôm nay (12/1) thông báo, tình hình tại nước này đã được kiểm soát hoàn toàn sau khi bạo lực liên quan tới các cuộc biểu tình nổ ra vào cuối tuần qua. Theo ông Araghchi, các thế lực nước ngoài đã "kích động biểu tình và thổi bùng bạo lực" và lực lượng an ninh Iran sẽ "truy lùng" những kẻ chịu trách nhiệm.
Ngoại trưởng Iran tuyên bố Tehran đã thu được bằng chứng về việc Mỹ và Israel can thiệp vào tình hình nước này, bao gồm cả đoạn phim cho thấy vũ khí được phân phát cho người biểu tình và chính quyền sẽ sớm công bố lời thú tội của những người bị giam giữ. Về tình trạng mất mạng internet trên toàn quốc kéo dài nhiều ngày, ông Araghchi cho biết chính phủ đang phối hợp với các cơ quan an ninh để đảm bảo mạng internet sớm được khôi phục.
