Vì sao không nên trú mưa dưới gốc cây khi có giông sét?

Trú mưa dưới gốc cây là phản xạ tự nhiên của rất nhiều người đi đường. Tuy nhiên, dưới góc độ vật lý, những bóng mát rậm rạp này lại chính là cột thu sét tự nhiên vô cùng nguy hiểm. Hiểu rõ cơ chế phóng điện và những hiểm họa rình rập dưới gốc cây sẽ tránh khỏi những tai nạn thương tâm trong mùa mưa bão.

Mỗi khi cơn mưa giông đột ngột ập đến, phản xạ tự nhiên của nhiều người đi đường là nhanh chóng tấp xe vào vỉa hè và tìm một gốc cây to để trú ẩn. Dưới vòm lá rậm rạp, cảm giác khô ráo và an toàn dường như được thiết lập ngay lập tức.

Tuy nhiên, trong văn hóa ứng phó với thiên tai và an toàn lao động, đây lại được xem là một trong những sai lầm chết người nhất. Những cây cổ thụ cao vút, tưởng chừng là tấm lá chắn vững chắc trước giông bão, thực chất lại chính là những "cột thu sét" thiên nhiên đầy nguy hiểm, sẵn sàng biến chỗ trú mưa thành cái bẫy chết người trong chớp mắt.

Ảnh minh họa/Nguồn: AI

Cơ chế vật lý khiến gốc cây trở thành "mục tiêu" của dòng sét

Sét là một đợt phóng điện quy mô lớn trong khí quyển, xảy ra giữa các đám mây mang điện tích hoặc giữa đám mây và mặt đất. Theo nguyên lý vật lý cơ bản, dòng điện luôn tìm con đường có điện trở thấp nhất để đi xuống đất nhanh nhất. Do đó, các vật thể có chiều cao vượt trội so với không gian xung quanh như tòa nhà cao tầng, cột điện, và đặc biệt là những cây to, cao vút sẽ trở thành điểm tiếp xúc ưu tiên của tia sét.

Thêm vào đó, khi trời mưa lớn, thân cây bám đầy nước mưa kết hợp với nhựa cây chứa nhiều khoáng chất sẽ tạo thành một chất dẫn điện vô cùng hiệu quả. Dù gỗ khô là chất cách điện, nhưng một cây xanh bị ướt đầm đìa trong mưa giông lại mang điện trở thấp hơn hẳn so meo với không khí xung quanh.

Khi tia sét đánh trúng đỉnh cây, một dòng điện có cường độ cực lớn, có thể lên tới hàng chục đến hàng trăm nghìn ampere cùng nhiệt độ cao hơn cả bề mặt Mặt Trời, sẽ truyền thẳng qua thân cây xuống mặt đất. Việc đứng gần hoặc tiếp xúc trực tiếp với gốc cây lúc này đồng nghĩa với việc bạn đang tự đặt mình vào con đường di chuyển của một dòng năng lượng khổng lồ và tàn khốc.

Những hiện tượng nguy hiểm rình rập khi trú mưa dưới cây

Khái niệm bị "sét đánh" không chỉ đơn thuần là việc tia sét giáng trực tiếp từ trên trời xuống đầu một người. Thực tế, khi trú mưa dưới gốc cây, nạn nhân thường gặp tai nạn bởi các hiện tượng phóng điện thứ cấp vô cùng hiểm hóc mà ít người lường trước được.

Ảnh minh họa

Đầu tiên là hiện tượng phóng điện bên hay còn gọi là sét phóng ngang. Khi tia sét đánh vào đỉnh cây, nếu điện trở của thân cây quá lớn so với không khí xung quanh hoặc do dòng điện quá mạnh, tia sét sẽ "bật" ra khỏi thân cây và phóng sang người đứng gần đó để tìm đường xuống đất nhanh hơn. Khoảng cách an toàn bị phá vỡ chỉ trong một phần nghìn giây. Hiện tượng nguy hiểm thứ hai là điện thế bước. Khi dòng điện khủng khiếp từ tia sét chạm đất qua rễ cây, nó sẽ lan truyền rộng ra mặt đất xung quanh theo các vòng tròn đồng tâm. Nếu bạn đứng gần đó với hai chân mở rộng, sự chênh lệch điện thế giữa hai vị trí đặt chân sẽ tạo ra một dòng điện chạy qua cơ thể, gây tổn thương nghiêm trọng cho tim và hệ thần kinh, dẫn đến tử vong ngay lập tức.

Chưa dừng lại ở nguy cơ về điện, sức nóng kinh hoàng của tia sét khi đánh vào cây sẽ làm hơi nước bên trong các tế bào vỏ cây đóng băng hoặc bốc hơi tức thì, tạo ra áp suất cực lớn gây nổ tung vỏ cây. Những mảnh gỗ sắc nhọn sẽ văng ra như đạn bắn, gây thương tích nghiêm trọng cho những người xung quanh. Đồng thời, áp lực từ cơn giông kết hợp với đòn đánh của tia sét có thể làm gãy các cành cây lớn hoặc quật ngã toàn bộ cây, đè lên người đang trú mưa phía dưới.

Quy tắc an toàn và giải pháp ứng phó thông minh khi gặp giông sét

Nhận thức được mối nguy hiểm từ giông sét là bước đầu tiên để bảo vệ bản thân và gia đình trong mùa mưa bão. Việc từ bỏ thói quen trú mưa dưới gốc cây cần được thực hiện nghiêm túc và trở thành kỹ năng sống cơ bản cho mọi lứa tuổi.

Khi bất ngờ gặp mưa giông kèm sấm sét lúc đang ở ngoài trời, nguyên tắc vàng đầu tiên là nhanh chóng tìm kiếm một không gian an toàn kiên cố. Các tòa nhà bê tông cốt thép, trung tâm thương mại hoặc các công trình có hệ thống chống sét đạt chuẩn là sự lựa chọn tối ưu nhất. Trong trường hợp đang di chuyển trên đường, việc ngồi bên trong một chiếc ô tô đóng kín cửa kính cũng mang lại sự an toàn cao, bởi vỏ kim loại của xe sẽ hoạt động như một lồng Faraday, dẫn dòng điện đi xung quanh và xuống đất mà không gây hại cho người ngồi bên trong.

Nếu đang ở khu vực trống trải như đồng trống, công viên hay sân golf và không kịp tìm nơi trú ẩn kiên cố, hãy lập tức tránh xa các vật thể cao như cây đơn độc, cột đèn, cột điện hay rào chắn kim loại. Tuyệt đối không nằm phẳng ra mặt đất vì điều này làm tăng diện tích tiếp xúc với dòng điện thế bước.

Thay vào đó, hãy áp dụng tư thế nhô người an toàn: co hai chân lại gần nhau, ngồi xổm xuống, gục đầu vào hai đầu gối và dùng hai tay ôm lấy tai để bảo vệ màng nhĩ trước tiếng thiên lôi. Việc giảm thiểu tối đa diện tích tiếp xúc với mặt đất và hạ thấp độ cao cơ thể sẽ giúp bạn giảm thiểu tối đa rủi ro bị dòng điện ghé thăm trong những thời khắc nguy hiểm của thiên nhiên.