Vì sao loạt 'ông lớn' PV GAS, BSR, ACV có nguy cơ mất tư cách đại chúng?

Cơ cấu cổ đông cô đặc, không đáp ứng quy định

Trong ngày giao dịch cuối cùng của năm 2025, Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS - Mã: GAS) phát đi thông báo về việc chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 được sửa đổi, bổ sung tại điểm a khoản 11 Điều 1 Luật số 56/2024/QH15.

Cụ thể là công ty không đảm bảo có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Tính đến ngày 29/8/2025, PV GAS có 17.495 cổ đông. Trong đó có 1 cổ đông lớn là Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm giữ 95,76% vốn. Trong khi đó, 17.494 cổ đông còn lại nắm giữ 4,24% số cổ phiếu có quyền biểu quyết.

Tình trạng trên cũng diễn ra tại CTCP Phân phối Khí thấp áp Dầu khí Việt Nam (PV GAS D - Mã: PGD) – công ty con của PV GAS.

Theo danh sách chốt ngày 8/12/2025, PV GAS D có tổng cộng 1.645 cổ đông, trong đó PV GAS nắm giū 50,5% vốn; Tokyo Gas Asia Pte.Ltd nắm giữ 25% vốn; Saibu Gas Holdings Co., Ltd nắm giữ 21% và các cổ đông còn lại nắm giữ 3,5%.

Không chỉ nhóm PV GAS đang gặp khó về tiêu chuẩn đại chúng, nhiều doanh nghiệp lớn trên sàn chứng khoán, với quy mô hàng tỷ USD cũng gặp vấn đề này.

Tổng công ty Khoáng sản TKV (Vimico - Mã: KSV) cho biết, tính đến tháng 11/2025 công ty vẫn chưa đạt đủ tiêu chuẩn công ty đại chúng do Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) nắm tỷ lệ sở hữu 98,1% vốn.

CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (Mã: BSR) do PVN nắm giữ 92,1% vốn điều lệ cũng đứng trước nguy cơ tương tự.

Nhiều doanh nghiệp lớn trên sàn chứng khoán hiện không đáp ứng đủ điều kiện là công ty đại chúng khi tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhỏ lẻ chưa đạt mức tối thiểu 10%.

Theo thống kê, hiện có nhiều doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhỏ lẻ chưa đạt mức tối thiểu 10%, phần lớn là các doanh nghiệp Nhà nước cổ phần hóa nhưng Nhà nước vẫn nắm quyền chi phối.

Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV – Mã: BID) với 79,7% vốn cổ phần sở hữu bởi Ngân hàng nhà nước và 14,8% sở hữu bởi KEB Hana Bank.

Tập đoàn Cao su Việt Nam (Mã: GVR) do Bộ Tài chính nắm giữ 96,8% vốn; CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (Mã: BSR) do PVN nắm giữ 92,1% vốn

Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex - CTCP (Mã: BCM) do UBND TPHCM (tỉnh Bình Dương cũ) nắm 95,4% vốn...

Tổng Công ty Hàng không Việt Nam - CTCP ( Vietnam Airlines - Mã: HVN) sau đợt tăng vốn có các cổ đông lớn là Bộ Tài chính nắm 39,29%, SCIC nắm 47,13% và ANA Holdings sở hữu 5,62%.

Trên UPCoM, loạt doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện gồm Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (Mã: ACV) do Bộ Tài chính nắm 95,4%.

Tổng Công ty cổ phần Đầu tư Quốc tế Viettel ( Viettel Global - Mã: VGI) do Tập đoàn Viettel sở hữu hơn 99% vốn.

Tổng công ty hàng hải Việt Nam (Mã: MVN) do Bộ Tài chính nắm 99,5% vốn.

CTCP Viễn thông FPT (FPT Telecom – Mã: FOX) có Bộ Công an giữ 50,2% vốn và FPT nắm 45,7% vốn

CTCP Trung tâm hội chợ triển lãm Việt Nam (Mã: VEF) do Tập đoàn Vingroup nắm 83,32%, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nắm 10% và VinHomes nắm 4,7% vốn...

Doanh nghiệp rốt ráo tìm giải pháp

Để tiếp tục ở thị trường, các doanh nghiệp buộc phải tìm cách giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn.

Lọc hóa dầu Bình Sơn từng kiến nghị PVN xem xét thoái vốn một phần. Bên cạnh đó, công ty cũng tích cực tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược, với kỳ vọng thu hút các đối tác từ khu vực Trung Đông có khả năng hỗ trợ tài chính và cung cấp dầu thô.

Trong cuộc họp cổ đông thường niên tháng 5/2025, lãnh đạo PV GAS cho biết đang chờ Luật Quản lý vốn Nhà nước miễn trừ cho các Doanh nghiệp nhà nước đang thực hiện tái cấu trúc vốn khỏi quy định hủy niêm yết trong giai đoạn chuyển tiếp.

Sau đó, vào ngày 14/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) có hiệu lực từ 1/8/2025.

Tại khoản 7 Điều 59 của Luật này quy định: Trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, các doanh nghiệp nhà nước được chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần đang niêm yết, đăng ký giao dịch nếu chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng về cơ cấu cổ đông theo Luật Chứng khoán thì không bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Theo thông báo mới nhất từ PV GAS và công ty con là PV GAS D cho thấy họ đang làm việc với cổ đông lớn, đồng thời báo cáo, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền liên quan để có phương án xử lý phù hợp với quy định hiện hành.

Để tiếp tục ở thị trường, các doanh nghiệp buộc phải tìm cách giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn.

Trong khi đó, HĐQT Vimico giao Tổng giám đốc tiếp tục báo cáo, giải trình với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) về “cơ cấu cổ đông mang tính đặc thù” của tổng công ty.

Trường hợp đến ngày 1/1/2026, Vimico vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu về cơ cấu cổ đông hoặc không được UBCKNN xác nhận tư cách công ty đại chúng, tổng công ty sẽ phải nộp hồ sơ đề nghị hủy tư cách công ty đại chúng theo quy định hiện hành.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không đáp ứng được quy định sẽ buộc phải rời sàn. Như trong năm 2025, một số cái tên quen thuộc đã ra đi như CTCP Bánh kẹo Bibica (BBC) bị hủy tư cách đại chúng khi cổ đông lớn Tập đoàn PAN nắm giữ trên 98%.

CTCP Nước sạch Sông Đà (Viwasupco) đã xin hủy tư cách công ty đại chúng do hai cổ đông lớn nhất là CTCP Hạ tầng GELEX (thành viên của GELEX) và Công ty TNHH Nước sạch REE đang nắm giữ lần lượt 62,46% và 35,95% vốn điều lệ.

Tổng công ty Công nghiệp Dầu Thực vật Việt Nam (Vocarimex - Mã: VOC) bị hủy tư cách công ty đại chúng, do hai cổ đông lớn nắm gần 93% vốn điều lệ, còn sở hữu của cổ đông nhỏ lẻ chỉ còn hơn 7% tại ngày 17/9/2025.

Hoàng Anh