Vì sao Mỹ cân nhắc nới lỏng trừng phạt các tàu chở dầu bí mật?

Một chiếc trực thăng quân sự của Ý bay gần tàu chở dầu Toa Payoh ở phía trước, trong khi tàu chiến Thaon di Revel của Hải quân Ý đang di chuyển gần đó trong một cuộc kiểm tra của phái bộ EUNAVFOR MED IRINI thuộc Liên minh châu Âu tại vùng biển quốc tế phía tây đảo Pantelleria của Ý, ngày 2/8/2026. (Ảnh: Bộ Quốc phòng Ý)

Mỹ dự kiến nới lỏng trừng phạt như thế nào?

Theo những nguồn tin am hiểu vấn đề được Financial Times dẫn lại, các đề xuất bao gồm cho phép bán những tàu nằm trong danh sách trừng phạt cho các đơn vị khai thác hợp pháp và dỡ bỏ hạn chế để các tàu này hoạt động trở lại trên thị trường quốc tế.

Một quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho biết Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) có thể cấp phép cho các giao dịch theo từng trường hợp cụ thể, với điều kiện người mua hợp pháp tiếp nhận và đưa tàu trở lại hoạt động thương mại đúng quy định.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã nêu đề xuất này tại Hội nghị Dầu khí Thế giới ở Riyadh, Ả Rập Xê-út, đầu tuần này. Ông cho rằng tình trạng thiếu tàu chở dầu là một nút thắt quan trọng khiến cước vận tải và giá nhiên liệu tăng cao.

Theo Bob McNally, cựu cố vấn năng lượng của Tổng thống George W. Bush, chính quyền Mỹ đang tìm mọi biện pháp để kéo giá nhiên liệu xuống trước bầu cử, ngay cả khi một số biện pháp chỉ tạo ra ảnh hưởng hạn chế.

Vì sao Mỹ cân nhắc vào thời điểm này?

Dữ liệu công bố trong tuần cho thấy lạm phát tiêu dùng tại Mỹ tăng lên 3,7% trong tháng 9, trong đó giá nhiên liệu phục hồi góp phần gây áp lực lên chi phí sinh hoạt.

Để ứng phó, Nhà Trắng đã thúc giục các đồng minh đưa thêm dầu diesel ra thị trường, đồng thời cảnh báo có thể cấm xuất khẩu nhiên liệu. Ông Trump cũng ký sắc lệnh cho phép sử dụng dầu diesel đỏ được miễn thuế trên đường công cộng. Tuy nhiên, giá dầu diesel vẫn ở mức cao. Hôm thứ Năm, giá bán lẻ trung bình đạt 6,31 USD/gallon, sát mức kỷ lục 6,53 USD/gallon ghi nhận trong những tuần gần đây. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo tình trạng thiếu hụt dầu diesel toàn cầu có thể kéo dài đến giữa năm 2027.

Dù vậy, hiệu quả của việc nới lỏng trừng phạt tàu chở dầu vẫn còn gây tranh cãi: Theo Energy Aspects, khoảng 13-19% đội tàu chở dầu toàn cầu đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ. Tuy nhiên, tuổi tàu cao và tình trạng kỹ thuật kém có thể hạn chế khả năng đưa chúng trở lại hoạt động thương mại. Công ty nghiên cứu Kpler nhận định biện pháp này gần như không ảnh hưởng đến cuộc khủng hoảng vận tải hiện nay, bởi giá nhiên liệu tăng chủ yếu do rủi ro xung đột tại Trung Đông, chứ không đơn thuần vì thiếu tàu.

Đối với Nga, việc nới lỏng hạn chế có thể mở thêm cơ hội vận chuyển và giao dịch dầu mỏ, qua đó làm giảm hiệu quả của các biện pháp kinh tế nhằm hạn chế nguồn lực kinh tế của Moscow.

Ảnh hưởng đối với xung đột ở Iran

Đối với cuộc chiến ở Iran, đề xuất cho thấy Washington đang tìm cách kiềm chế giá nhiên liệu trong bối cảnh xung đột gây gián đoạn nguồn cung năng lượng và hoạt động vận tải tại Trung Đông.

Tuy nhiên, nếu việc nới lỏng trừng phạt không giúp tăng đáng kể lượng dầu được vận chuyển hoặc giảm chi phí nhiên liệu, chính quyền Mỹ có thể phải đối mặt với chỉ trích vì làm suy yếu các biện pháp trừng phạt mà không mang lại lợi ích rõ rệt cho người tiêu dùng.

Tóm lại, Mỹ đang đứng trước bài toán cân bằng giữa mục tiêu hạ giá nhiên liệu trong nước và duy trì sức ép kinh tế đối với Nga, Iran. Việc cho phép các tàu chở dầu bị trừng phạt quay lại thị trường có thể bổ sung năng lực vận tải, nhưng hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào tình trạng đội tàu, mức độ rủi ro tại Trung Đông và khả năng khôi phục nguồn cung năng lượng toàn cầu.