Vì sao Nga vẫn cần oanh tạc cơ siêu thanh Tu-160M2 cho cả hiện tại và tương lai?

Tu-160 bước vào thế kỷ XXI với một nhiệm vụ khác đáng kể so với thời Liên Xô. Nếu trước đây “Thiên Nga Trắng” được xây dựng chủ yếu cho nhiệm vụ răn đe hạt nhân, ngày nay máy bay này còn là bệ phóng tên lửa hành trình tầm xa.

Chương trình Tu-160M vì thế không chỉ nhằm kéo dài tuổi thọ những máy bay cũ mà còn duy trì một năng lực đặc biệt trong lực lượng không quân chiến lược Nga.

Trong bộ ba máy bay ném bom chiến lược hiện nay, Tu-95MSM giữ vai trò khác biệt. Đây là phiên bản hiện đại hóa của máy bay ném bom chiến lược Tu-95MS, sử dụng động cơ turboprop và có khả năng mang tên lửa hành trình tầm xa.

Tốc độ thấp hơn nhiều so với Tu-160 nhưng Tu-95 có tầm bay lớn và phù hợp với nhiệm vụ phóng tên lửa từ khoảng cách xa. Chương trình hiện đại hóa còn cho phép Tu-95MSM sử dụng các loại vũ khí mới.

Tu-160M lại đại diện cho hướng tiếp cận khác. Máy bay có tốc độ siêu thanh, tải trọng lớn và khả năng hoạt động ở khoảng cách rất xa.

Quan trọng hơn, Tu-160 có thể mang nhiều tên lửa hành trình trong khoang vũ khí và phóng chúng từ ngoài khu vực phòng không đối phương. Những đặc điểm này khiến “Thiên Nga Trắng” vẫn có một vị trí riêng bên cạnh Tu-95MSM.

Nhưng Nga cũng đang phát triển một thế hệ hoàn toàn mới là PAK DA. Đây là chương trình máy bay ném bom chiến lược tàng hình, định hướng cận âm và được thiết kế để mang các loại tên lửa tầm xa.

Mục tiêu của PAK DA là thay thế dần các máy bay chiến lược thế hệ cũ, trong đó có Tu-95MS và về lâu dài là Tu-160.

Vậy nếu PAK DA sẽ thay thế Tu-160, tại sao Nga vẫn phải khôi phục dây chuyền sản xuất “Thiên Nga Trắng”?

Câu trả lời nằm ở thời gian. PAK DA chưa thể thay thế ngay lực lượng hiện hữu. Chương trình này đã trải qua nhiều lần điều chỉnh tiến độ.

Đến tháng 3/2026, các tài liệu được công bố cho thấy Nga vẫn đang trong quá trình chế tạo nguyên mẫu PAK DA đầu tiên cho thử nghiệm mặt đất, trong khi thời điểm hoàn thành và đưa máy bay vào hoạt động chưa rõ ràng.

Trong khoảng thời gian đó, Tu-160M đóng vai trò cầu nối. Nga có thể hiện đại hóa máy bay cũ, đồng thời chế tạo thêm máy bay mới tại Kazan.

Chương trình này giúp duy trì năng lực thiết kế, chế tạo và vận hành máy bay ném bom chiến lược trong khi chờ thế hệ tiếp theo.

Ngày 12/1/2022, chiếc Tu-160M sản xuất mới đầu tiên đã thực hiện chuyến bay đầu tiên, cho thấy Nga đã khôi phục được năng lực sản xuất dòng máy bay từng bị gián đoạn sau khi Liên Xô tan rã.

Tuy nhiên, tốc độ sản xuất thực tế còn thấp. Carnegie Endowment cho biết Nga chỉ nhận 2 Tu-160M sản xuất mới trong năm 2025, trong khi tổng số Tu-160M mới hoặc hiện đại hóa được bàn giao trong năm là 7 chiếc. Mã định danh mới nhất là Tu-160M2

Điều này cho thấy việc khôi phục dây chuyền không đồng nghĩa Nga có thể nhanh chóng sản xuất hàng loạt theo tốc độ của thời Liên Xô.

Vì vậy, tương lai của Tu-160 không nhất thiết được quyết định bởi việc PAK DA xuất hiện lúc nào. “Thiên Nga Trắng” vẫn có thể giữ vai trò nền tảng siêu thanh mang tên lửa tầm xa trong nhiều năm, trong khi PAK DA từng bước đảm nhận những nhiệm vụ mà Nga đặt ra cho thế hệ máy bay ném bom chiến lược mới.

Chính sự tồn tại song song này giải thích vì sao một thiết kế ra đời từ cuối thời Liên Xô vẫn tiếp tục được đầu tư trong thế kỷ XXI.