Ứng dụng công nghệ nâng cao giá trị cam Cao Phong

Ông Hoàng Văn Thành (ngoài cùng bên phải), thôn 2, xã Cao Phong, giới thiệu mô hình trồng cam hữu cơ ứng dụng hệ thống tưới tự động của gia đình.

Gia đình ông Hoàng Văn Thành ở thôn 2, xã Cao Phong có hơn 10 ha trồng các giống cam Đường Canh, cam ruột vàng V2 và cam ruột đỏ V3. Với diện tích lớn, nếu tưới nước thủ công sẽ cần nhiều nhân công, làm tăng chi phí sản xuất. Vì vậy, hơn chục năm trước, gia đình ông đã đầu tư hệ thống tưới phun mưa tự động, góp phần nâng cao hiệu quả chăm sóc vườn cây.

Gia đình xây dựng bể chứa nước trên đồi cao, đồng thời sử dụng các nguyên liệu hữu cơ như trứng, đậu tương, cá... ủ từ 3-4 tháng, sau đó pha với nước để tưới cho cây. Nhờ hệ thống tưới tự động kết hợp chăm sóc theo hướng hữu cơ, vườn cam luôn được cung cấp đủ độ ẩm, sinh trưởng tốt, trong khi nhu cầu lao động được giảm đáng kể.

Ông Thành cho biết: "Muốn nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp cần có quy mô diện tích phù hợp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào các khâu chăm sóc, chế biến. Hệ thống tưới tự động giúp gia đình tiết kiệm hàng chục lao động thời vụ, giảm lượng nước sử dụng so với phương pháp tưới tràn thủ công, qua đó giảm chi phí và nâng cao lợi nhuận.

Không chỉ trong khâu chăm sóc, ứng dụng công nghệ vào chế biến cũng đang mở ra hướng đi mới cho sản phẩm cam Cao Phong. Trước đây, cam chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng quả tươi, dễ hao hụt trong quá trình thu hoạch, vận chuyển do dập nát, hư hỏng hoặc không đạt tiêu chuẩn thương mại. Trước thực tế đó, Hợp tác xã 3T Farm Cao Phong từng bước đầu tư công nghệ chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị quả cam.

Từ nguyên liệu cam tươi, hợp tác xã phát triển nhiều sản phẩm như mứt cam, cam sấy, trà detox, tinh dầu vỏ cam... Qua đó, không chỉ mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn tận dụng tốt hơn nguồn nguyên liệu, giảm thất thoát sau thu hoạch. Hiện hợp tác xã quản lý gần 21 ha vùng nguyên liệu, với sản lượng khoảng 200-250 tấn/năm. Cam tươi đưa vào chế biến đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP và có truy xuất nguồn gốc điện tử. Ngoài vùng nguyên liệu của hợp tác xã, 35 hộ liên kết được tập huấn kỹ thuật sản xuất, bảo quản sau thu hoạch và kiểm soát chất lượng.

Việc đưa hệ thống chế biến cam khép kín vào vận hành đã mang lại những chuyển biến tích cực. Doanh thu của hợp tác xã tăng 20,6%, lợi nhuận sau thuế tăng 166%; sản lượng cam tươi đưa vào chế biến tăng 10,5%, thu nhập bình quân của thành viên tăng gần 30%. Đáng chú ý, tỷ lệ thất thoát giảm từ 13% xuống còn 10%.

Điểm nổi bật của mô hình là ứng dụng công nghệ sấy lạnh, cô đặc chân không, chiết xuất tinh dầu và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Quy trình được tổ chức khép kín từ thu hoạch, sơ chế, sấy, cô đặc đến đóng gói, góp phần kiểm soát chất lượng, nâng cao khả năng bảo quản và tận dụng nguồn nguyên liệu, trong đó có cam loại 2 vốn khó tiêu thụ dưới dạng quả tươi.

Đến nay, Hợp tác xã 3T Farm Cao Phong có sản phẩm mứt cam đạt OCOP 3 sao và trà detox cam đạt OCOP 4 sao. Năm 2025, hợp tác xã được cấp chứng nhận ISO 22000 về hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và chứng nhận Halal, tạo thêm cơ sở để hướng tới thị trường xuất khẩu đối với các sản phẩm chế biến từ cam.

Cùng với đầu tư dây chuyền chế biến, hợp tác xã tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng công nghệ nhằm kéo dài thời gian bảo quản cam tươi. Giám đốc Hợp tác xã 3T Farm Cao Phong Vũ Thị Lệ Thủy cho biết: “Hợp tác xã đã ứng dụng chitosan trong chăm sóc và bảo quản cam, hướng tới giảm thất thoát sau thu hoạch, nâng cao chất lượng nguyên liệu phục vụ chế biến. Tổng kinh phí đầu tư hệ thống phun hoặc nhúng chitosan, thiết bị làm khô màng bảo vệ và tích hợp với dây chuyền sơ chế hiện có là 245 triệu đồng. Công nghệ này có thể kéo dài thời gian bảo quản cam 2-3 tháng, giảm tỷ lệ thất thoát từ mức 10-13% xuống còn khoảng 5-7%”.

Bể chứa kết hợp hệ thống pha phân hữu cơ tự động của gia đình ông Hoàng Văn Thành được nhiều hộ trồng cam ở xã Cao Phong học tập, làm theo.

Cao Phong hiện có khoảng 1.800 ha trồng cam. Sản phẩm cam địa phương đã xây dựng được thương hiệu, được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý và có sản phẩm được công nhận OCOP. Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc ngày càng cao, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất và chế biến là hướng đi quan trọng để nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm.

Việc tiếp tục nhân rộng các giải pháp phù hợp sẽ giúp giảm chi phí, hạn chế thất thoát, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ, qua đó nâng cao giá trị cam Cao Phong, tăng thu nhập cho người trồng cam và thúc đẩy phát triển sản xuất theo hướng bền vững