Vì sao phụ nữ thời xưa giàu có không tự cho con bú mà phải thuê vú nuôi?

Tùy từng thời kỳ, nhũ mẫu được gọi bằng nhiều tên khác nhau như bà vú, mẹ nuôi, nhũ mẫu hay a mẫu, nhưng bản chất công việc không thay đổi. Theo ghi chép trong Lễ Ký, nghề này đã xuất hiện từ rất sớm, chỉ những gia đình giàu có hoặc quyền quý mới đủ khả năng thuê người khác nuôi con bằng sữa mẹ.

Trong xã hội phong kiến, sau khi sinh con, các phu nhân nhà giàu thường thuê vú nuôi chăm sóc trẻ. Trong hoàng cung, hầu như mọi hoàng tử và công chúa đều có nhũ mẫu riêng. Thậm chí, đây còn là một vị trí chính thức trong hệ thống hậu cung.

Ảnh minh họa

Ở dân gian, khi người mẹ sức khỏe yếu hoặc không đủ sữa, việc thuê vú nuôi cũng trở thành lựa chọn phổ biến đối với những gia đình có điều kiện. Bởi từ xa xưa, người ta đã nhận ra rằng trẻ được nuôi bằng sữa mẹ thường khỏe mạnh và có sức đề kháng tốt hơn những đứa trẻ được nuôi bằng các loại thức ăn thay thế.

Những người làm nghề này thường là phụ nữ bình dân từ 15 đến 25 tuổi, vừa sinh con và đang có nguồn sữa dồi dào. Để kiếm tiền nuôi gia đình, nhiều người phải chấp nhận xa con ruột hoặc giảm thời gian chăm sóc con mình để đến phục vụ trong các gia đình giàu có.

Địa vị xã hội của nhũ mẫu nhìn chung không cao, nhưng nếu được tuyển vào cung làm vú nuôi cho hoàng tử hoặc công chúa, cuộc đời họ có thể bước sang một trang hoàn toàn khác. Không ít nhũ mẫu nhờ mối quan hệ đặc biệt với hoàng gia mà được hưởng vinh hoa phú quý, thậm chí tác động đến chính sự.

Một ví dụ nổi tiếng là bà Tôn thị, vợ của Tào Tỷ, từng làm nhũ mẫu cho Hoàng đế Khang Hy. Nhà vua dành cho bà sự kính trọng và tình cảm đặc biệt. Nhiều người cho rằng sự hưng thịnh kéo dài nhiều thế hệ của gia tộc họ Tào có liên quan không nhỏ đến thân phận đặc biệt của bà.

Đến thời nhà Minh, nghề nhũ mẫu còn được quản lý bởi một cơ quan chuyên trách gọi là "Nãi Tử phủ", trực thuộc Cẩm y vệ. Theo ghi chép trong Uyển Thự Ký, cứ mỗi quý, cơ quan này tuyển chọn hàng chục phụ nữ đủ điều kiện để phục vụ trong cung. Tuy nhiên, vì công việc vất vả nên số lượng người tình nguyện theo nghề không nhiều.

Trong lịch sử, Khách thị - nhũ mẫu của Minh Hy Tông Chu Do Hiệu - được xem là một trong những nhũ mẫu quyền lực nhất. Từ thân phận một phụ nữ bình thường, bà dần thao túng hậu cung và có ảnh hưởng đáng kể đến triều chính nhờ sự tín nhiệm tuyệt đối của hoàng đế. Tương tự, Vạn Quý phi, người từng là nhũ mẫu của Minh Hiến Tông Chu Kiến Thâm, cũng trở thành một nhân vật đầy quyền thế trong cung đình.

Vì sao các bà mẹ không tự nuôi con bằng sữa của mình?

Ngày nay, việc cho con bú được xem là thiên chức tự nhiên của người mẹ. Tuy nhiên, trong xã hội phong kiến, đặc biệt ở tầng lớp thượng lưu, chuyện thuê vú nuôi lại vô cùng phổ biến. Nguyên nhân xuất phát từ nhiều lý do khác nhau.

Bảo vệ nhan sắc và giữ sự sủng ái của chồng

Nhiều phụ nữ thời xưa tin rằng việc cho con bú trong thời gian dài sẽ khiến cơ thể thay đổi, vòng một chảy xệ, vóc dáng kém hấp dẫn. Trong bối cảnh địa vị của người phụ nữ phụ thuộc rất lớn vào chồng, việc duy trì ngoại hình được xem là cách giữ gìn tình cảm và sự sủng ái của người đàn ông trong gia đình.

Với các tiểu thư, phu nhân nhà giàu vốn không phải lao động chân tay, họ hoàn toàn có điều kiện thuê người khác đảm nhận công việc nuôi con để tập trung chăm sóc bản thân và quản lý gia đình.

Người mẹ không đủ sữa

Đây là lý do thực tế và phổ biến nhất. Thời xưa chưa có sữa công thức hay các phương pháp dinh dưỡng thay thế như hiện nay. Nếu người mẹ ít sữa hoặc mất sữa sau sinh, đứa trẻ gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc bú nhờ sữa của người phụ nữ khác.

Đối với người nghèo, việc thuê vú nuôi gần như không thể vì chi phí quá cao. Trẻ sơ sinh thường chỉ được nuôi bằng cháo loãng hoặc nước cơm, dẫn đến tỷ lệ tử vong rất lớn. Ngược lại, các gia đình giàu có sẵn sàng thuê một hoặc nhiều nhũ mẫu để đảm bảo con được chăm sóc tốt nhất.

Thậm chí, nhà tư tưởng nổi tiếng Tăng Quốc Phiên khi nhắc đến nhũ mẫu của mình từng viết những dòng đầy xúc động:

"Một bữa cơm còn ghi nhớ ân nghĩa, huống hồ người đã bế bồng chăm sóc. Chỉ thiếu mười tháng mang thai trong bụng mẹ; ngàn vàng khó báo đáp công lao, xét theo tình người lẽ đời cũng đáng để chịu tang ba năm”.

Không muốn ảnh hưởng đến việc sinh con nối dõi

Y học hiện đại cho thấy việc cho con bú có thể làm chậm quá trình rụng trứng và giảm khả năng mang thai trong một khoảng thời gian nhất định. Dù không hiểu rõ cơ chế sinh học, người xưa vẫn nhận thấy phụ nữ đang cho con bú thường khó có thai trở lại ngay.

Trong các gia đình quyền quý, việc sinh nhiều con, đặc biệt là con trai, được xem là trách nhiệm quan trọng của người vợ. Vì thế, thuê vú nuôi vừa giúp đứa trẻ được nuôi dưỡng bằng sữa mẹ, vừa giúp người mẹ nhanh chóng mang thai lần tiếp theo.

Tại hoàng cung, sau khi sinh hoàng tử, các phi tần thường giao con cho nhũ mẫu chăm sóc. Điều này không chỉ giảm gánh nặng cho người mẹ mà còn tạo điều kiện để họ sớm tiếp tục sinh thêm người nối dõi cho hoàng tộc.

Thuê nuôi là biểu tượng của quyền lực và địa vị

Ở tầng lớp thượng lưu, việc có nhũ mẫu không đơn thuần là nhu cầu chăm sóc trẻ mà còn là cách thể hiện đẳng cấp xã hội. Thuê được người khác nuôi con bằng sữa mẹ chứng tỏ gia đình có tiềm lực kinh tế và vị thế vượt trội.

Nhiều gia đình giàu có thậm chí vẫn thuê vú nuôi dù người mẹ hoàn toàn đủ sữa. Trong mắt xã hội thời bấy giờ, tự mình cho con bú đôi khi bị xem là hành động của tầng lớp bình dân, không phù hợp với thân phận của những người thuộc giới quý tộc hay quyền quý.

Có thể nói, sự tồn tại của nghề nhũ mẫu phản ánh rõ nét cấu trúc xã hội phong kiến. Đằng sau công việc tưởng như chỉ liên quan đến việc nuôi trẻ là những câu chuyện về quyền lực, giai cấp, quan niệm làm mẹ và thân phận của người phụ nữ trong xã hội xưa. Một nghề bị xem là thấp kém nhưng lại có thể trở thành chiếc cầu đưa một người phụ nữ bình thường bước vào thế giới của quyền quý và vinh hoa.