Vì sao que thăm dầu hộp số đang dần biến mất trên ô tô đời mới?

Những người mê xe thực thụ thường thích tự tay kiểm tra, chăm sóc cho chiếc xe của mình. Mở nắp ca-pô, rút que thăm dầu, quan sát màu sắc, mùi và độ đặc của dung dịch từng là trải nghiệm quen thuộc, mang lại cảm giác chủ động và kiểm soát.

Que thăm dầu hộp số hiện chỉ còn xuất hiện trên những mẫu xe đời cũ, thường là những xe sản xuất trước năm 2000. Ảnh: Ngô Minh

Thế nhưng vài năm gần đây, que thăm dầu hộp số - một chi tiết tưởng như không thể thiếu đang dần biến mất trên các mẫu xe mới. Điều này khiến không ít người thắc mắc, thậm chí khó chịu. Nhưng thực tế, đây không phải là sự cắt giảm tùy tiện mà là một xu hướng thiết kế có chủ đích của ngành ô tô toàn cầu. Vậy lý do thực sự đằng sau sự biến mất này là gì?

Sự lên ngôi của hộp số kín

Trước đây, việc kiểm tra dầu hộp số cũng đơn giản như kiểm tra dầu động cơ. Người dùng có thể tự làm tại nhà mà không cần dụng cụ phức tạp. Thông qua màu sắc như hồng đỏ là tốt, nâu đen là cần thay và mùi khét báo hiệu hư hỏng, từ đó chủ xe có thể đoán bệnh cho hộp số.

Hộp số ngày càng hiện đại đòi hỏi độ chính xác cao nên việc đổ thừa hoặc thiếu dầu đều có nguy cơ làm hỏng hộp số. Ảnh: Subaru

Tuy nhiên, công nghệ truyền động đã thay đổi rất nhanh. Các hộp số vô cấp CVT, hộp số ly hợp kép DCT hay hộp số tự động nhiều cấp (9-10 cấp số) ngày càng phổ biến.

Để các loại hộp số này hoạt động mượt mà, bền bỉ và tiết kiệm nhiên liệu, nhà sản xuất buộc phải thiết kế chúng với độ chính xác cực cao. Từ đó, khái niệm "hộp số kín" ra đời. Những hộp số này thường được niêm phong, sử dụng dầu hộp số trọn đời hoặc có chu kỳ thay rất dài, thường từ 100.000-120.000km và không khuyến khích người dùng tự can thiệp.

Ngăn chặn rủi ro từ thao tác sai

Một trong những lý do quan trọng khiến que thăm dầu hộp số bị loại bỏ chính là để tránh sai sót từ người dùng. Hộp số hiện đại cực kỳ nhạy cảm với mức dầu. Chỉ cần đổ dư hoặc thiếu một lượng nhỏ cũng có thể gây sục khí, tạo bọt, làm mất áp suất thủy lực và dẫn đến hư hỏng nghiêm trọng.

Que thăm dầu hộp số thường có màu đỏ, trong khi que thăm dầu động cơ sẽ là màu vàng.

Chưa kể, dầu hộp số ngày nay không còn "na ná" nhau như trước mà được pha chế rất đặc thù, phù hợp với từng thiết kế hộp số riêng biệt. Ví dụ như hộp số vô cấp CVT hay hộp số ly hợp kép đều yêu cầu các loại dung dịch ma sát cực kỳ đặc thù.

Nếu người dùng tự ý châm thêm dầu không đúng chuẩn thông qua que thăm, điều này có thể phá hủy hoàn toàn hệ thống truyền động chỉ sau vài km vận hành.

Chính vì vậy, việc loại bỏ que thăm dầu hộp số giúp hạn chế tối đa lỗi do con người và buộc việc kiểm tra, thay dầu phải được thực hiện tại các trung tâm dịch vụ với thiết bị và dầu chính hãng.

Lợi ích về thiết kế và chi phí

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, bài toán kinh tế cũng đóng vai trò không nhỏ. Việc bỏ đi ống và que thăm dầu giúp nhà sản xuất tiết kiệm chi phí vật liệu và lắp ráp. Con số này có thể không lớn trên từng chiếc xe, nhưng khi nhân với hàng triệu xe mỗi năm, lợi ích kinh tế là khổng lồ.

Hơn nữa, việc không cần thiết kế đường dẫn cho que thăm dầu giúp các kỹ sư linh hoạt hơn trong việc sắp xếp khoang động cơ vốn ngày càng chật chội. Không gian đó được ưu tiên cho hệ thống điện tử, cảm biến và các giải pháp tối ưu khí động học.

Bên cạnh đó, thay cho việc "đọc" tình trạng dầu bằng mắt thường, xe hiện đại sử dụng cảm biến để theo dõi nhiệt độ, áp suất và tình trạng dầu hộp số. Khi có bất thường, hệ thống ECU sẽ phát cảnh báo trực tiếp trên bảng đồng hồ, chính xác và kịp thời hơn cảm nhận chủ quan của người lái.

Một sự đánh đổi cần thiết

Việc loại bỏ que thăm dầu hộp số rõ ràng khiến nhiều người chơi xe và thợ sửa chữa tự học cảm thấy mất đi một quyền chủ động. Tuy nhiên, nhìn ở góc độ số đông người dùng, những người chỉ coi ô tô là phương tiện di chuyển thì đây lại là một thay đổi tích cực.

Nhìn từ góc độ của các nhà sản xuất, đây là bước tiến giúp xe hơi trở nên bền bỉ hơn, tiết kiệm nhiên liệu hơn và ít rủi ro hơn và người dùng không còn phải lo lắng kiểm tra những hạng mục kỹ thuật phức tạp. Đó là một sự đánh đổi, nhưng là sự đánh đổi phù hợp với xu hướng ô tô hiện đại.

Ngô Minh