Vì sao sức mua giảm, doanh thu tăng ở Đường sách TP.HCM?

Theo ông Bùi Xuân Đức, Phó Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP.HCM, tổng doanh thu của các đơn vị tại Đường sách trong 6 tháng đầu năm đạt gần 32,28 tỉ đồng, tăng 2,91% so với cùng kỳ năm 2025. Thế nhưng, số lượng sách bán ra chỉ đạt khoảng 320.405 bản, giảm gần 19.000 cuốn. Trong khi đó, số đầu sách mới phát hành đạt 1.407 tựa, tăng 27% cho thấy các đơn vị xuất bản vẫn tiếp tục đầu tư nguồn sách mới dù sức mua thị trường chưa phục hồi.

Khách tham quan Đường sách TP.HCM

Không phản ánh sự gia tăng về số lượng sách tiêu thụ

Theo giới chuyên môn phân tích, mức tăng doanh thu chủ yếu đến từ giá trị bình quân hàng hóa cao hơn, sự gia tăng của các nhóm hàng ngoài sách như quà lưu niệm và sản phẩm văn hóa, chứ không phản ánh sự gia tăng về số lượng sách tiêu thụ. Điều này cho thấy người dân vẫn đến Đường Sách đông hơn nhờ các hoạt động văn hóa, triển lãm, workshop và du lịch, nhưng xu hướng mua sách đang có dấu hiệu chững lại.

Đáng chú ý, sách thiếu nhi tiếp tục là lĩnh vực sụt giảm mạnh nhất. Doanh thu dòng sách này chỉ đạt hơn 2,9 tỉ đồng, giảm 17,72%; số lượng sách bán ra giảm hơn 26% so với năm trước. Nếu so với năm 2023, lượng sách thiếu nhi bán ra đã giảm gần 48%. Theo đánh giá, nguyên nhân đến từ sự cạnh tranh của các nền tảng nội dung số, ứng dụng học tập, giải trí trực tuyến cũng như yêu cầu ngày càng cao của phụ huynh đối với những sản phẩm có tính tương tác và trải nghiệm. Mặc dù vậy, Đường sách tiếp tục phát huy vai trò là điểm đến văn hóa của thành phố. Lượng khách tham quan tăng nhờ chuỗi sự kiện, đồng thời doanh thu từ hàng lưu niệm đạt gần 3,2 tỉ đồng, chiếm khoảng 10% tổng doanh thu, gấp đôi tỷ trọng cùng kỳ năm trước. Các quán cà phê sách vẫn duy trì doanh thu ổn định, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và trải nghiệm của khách.

TS Nguyễn Thị Quỳnh Nga, Vụ trưởng, Giám đốc Chi nhánh NXB Chính trị quốc gia Sự thật tại TP.HCM nhận định, việc nhiều đối tác bên ngoài chủ động tham gia tổ chức sự kiện cho thấy thương hiệu Đường sách ngày càng được khẳng định. Tuy nhiên, bà cho rằng thách thức lớn hiện nay là tạo thêm lý do để độc giả mua sách trực tiếp.

“Nếu chỉ có nhu cầu mua sách, nhiều người sẽ chọn kênh trực tuyến. Khi đến Đường sách, điều họ tìm kiếm là trải nghiệm được cầm, đọc và sống trong không gian sách. Vì vậy, cần đầu tư mạnh hơn cho các hoạt động tương tác như CLB dành cho phụ huynh, tọa đàm về văn hóa đọc, triển lãm nghệ thuật, phát triển thêm các sản phẩm lưu niệm mang dấu ấn văn hóa thành phố…”, TS Quỳnh Nga nêu ý kiến. Bà cũng cho rằng người bán sách cần trở thành những người kể chuyện, có khả năng giới thiệu giá trị của từng cuốn sách thay vì chỉ thực hiện giao dịch bán hàng.

Người làm sách phải biết kể câu chuyện

Số liệu theo dõi ngành xuất bản giai đoạn 2016-2025 cho thấy, sốđầu sách mới tăng gần gấp đôi, số bản in tăng khoảng 70-80%, nhưng số bản sách tiêu thụ chỉ tăng khoảng 47%. Đó là con số biết nói. Chúng ta đầu tư rất lớn để làm ra sách nhưng tốc độ bán ra chỉ bằng khoảng một nửa tốc độ tăng của đầu vào.

(Ông LÊ HOÀNG, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP.HCM)

Đại diện Quầy sách cũ Cô Chi, bà Nguyễn Thị Thanh Thủy cho biết, đơn vị đã điều chỉnh cách trưng bày, bổ sung nhiều đầu sách ngoại văn về văn hóa, lịch sử Việt Nam nhằm phục vụ du khách quốc tế. Tiệm cũng tổ chức workshop về văn hóa cà phê Việt Nam, thu hút đông người tham gia, đồng thời cử nhân viên tham gia các lớp tập huấn kỹ năng bán hàng để nâng cao hiệu quả kinh doanh. “Một điểm hạn chế mà tiệm nhận thấy là kinh nghiệm bán hàng của các nhân viên, đặc biệt là các bạn sinh viên làm thêm còn thiếu. Các bạn chưa biết cách mời chào và tiếp cận hiệu quả để không bỏ lỡ những khách hàng có thể mang lại doanh thu”, bà Thanh Thủy nói.

Đại diện NXB Kim Đồng cho rằng, ngoài việc thiếu những đầu sách tạo sức hút, năm 2026 cũng không có nhiều sự kiện chính trị lớn như năm trước để thúc đẩy nhu cầu đối với dòng sách truyền thống và giáo dục lịch sử. Đơn vị kiến nghị khôi phục chương trình phối hợp giữa ngành giáo dục, xuất bản và thanh niên nhằm đưa học sinh trở lại với các hoạt động đọc sách tại Đường sách, đồng thời tổ chức thường xuyên hơn các sự kiện dành riêng cho thiếu nhi.

Đại diện NXB Trẻ cho rằng cần tăng cường công tác hướng dẫn du khách và định vị thương hiệu cho từng gian hàng tại Đường sách TP.HCM. “Có du khách hỏi ở đây có cái gì thì hướng dẫn viên không biết, hướng dẫn viên chỉ vô quán cà phê, chỉ vô hàng lưu niệm. Nếu như cần thiết, Đường sách có thể làm một bản giới thiệu ngắn, mỗi gian có khi chỉ cần vài dòng nêu điểm đặc trưng để đưa cho hướng dẫn viên, đồng thời là để gắn tên những định vị giới thiệu chung của Đường sách”, đại diện đơn vị đề xuất.

Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP.HCM cho rằng doanh thu tăng là tín hiệu tích cực, nhưng chưa phản ánh đúng hiệu quả thực chất của thị trường. Ông dẫn số liệu theo dõi ngành xuất bản giai đoạn 2016-2025 cho thấy, số đầu sách mới tăng gần gấp đôi, số bản in tăng khoảng 70-80%, nhưng số bản sách tiêu thụ chỉ tăng khoảng 47%. “Đó là con số biết nói. Chúng ta đầu tư rất lớn để làm ra sách nhưng tốc độ bán ra chỉ bằng khoảng một nửa tốc độ tăng của đầu vào”, ông Hoàng nói.

Theo ông Lê Hoàng, điều đáng lo hơn là nếu xu hướng này kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người lao động trong ngành xuất bản, bởi các đơn vị đều hoạt động theo cơ chế tự chủ, nguồn thu phụ thuộc vào bạn đọc chứ không còn được bao cấp. Điều khiến ông trăn trở nhất là sự sụt giảm mạnh của sách thiếu nhi. Ông dẫn chứng lượng sách thiếu nhi bán ra đã giảm khoảng 50% so với năm 2023. Điều đó đồng nghĩa với việc trẻ em đang đọc sách ít hơn, tác động lâu dài đến việc hình thành văn hóa đọc và giáo dục thế hệ trẻ.

Từ thực tế đó, ông Lê Hoàng cho rằng cần thay đổi tư duy về bán sách. Bán hàng không chỉ là nhiệm vụ của bộ phận kinh doanh mà là trách nhiệm của cả hệ thống, từ lãnh đạo, biên tập viên đến truyền thông. Biên tập viên phải hiểu thị trường, hiểu độc giả cần gì để lựa chọn bản thảo phù hợp; người làm sách phải biết kể câu chuyện về cuốn sách và đưa sách đến đúng đối tượng.