Vì sao tàu điện vẫn sống mãi trong hoài niệm của người Hà Nội?

Giữa nhịp sống đô thị hối hả, có một âm thanh đã biến mất hàng chục năm nhưng vẫn in dấu trong ký ức nhiều thế hệ người Hà Nội: tiếng chuông tàu điện leng keng.

Đầu thế kỷ XX, khi Hà Nội bắt đầu chuyển mình thành một đô thị hiện đại, tàu điện xuất hiện như một biểu tượng của thời đại mới. Chuyến tàu đầu tiên được đưa vào hoạt động năm 1900, kết nối khu vực Bờ Hồ với Thụy Khuê. Từ một tuyến ban đầu, mạng lưới dần mở rộng, tạo thành những tuyến đường tỏa đi nhiều hướng, nối trung tâm thành phố với các vùng ngoại ô. Đến khoảng năm 1929, từ ga Bờ Hồ, hành khách có thể đi về Yên Phụ, chợ Bưởi, Cầu Giấy, Hà Đông, chợ Mơ và Vọng.

Trong nhiều thập niên, tàu điện là phương tiện giao thông công cộng quan trọng của người dân Hà Nội. Những toa tàu sơn màu đặc trưng, chạy trên đường ray giữa phố phường, trở thành hình ảnh quen thuộc của đời sống đô thị. Người lao động, học sinh, sinh viên, tiểu thương và những người buôn bán từ ngoại thành đều có thể sử dụng phương tiện này để đi lại. Giá vé tương đối rẻ giúp tàu điện trở thành lựa chọn phù hợp với đông đảo cư dân, đặc biệt trong thời kỳ xe máy và ô tô cá nhân chưa phổ biến.

Ảnh: wikipedia

Ảnh: wikipedia

Nhưng điều khiến tàu điện trở thành một phần ký ức đặc biệt của Hà Nội không chỉ nằm ở chức năng vận chuyển. Đó còn là một không gian sinh hoạt cộng đồng thu nhỏ. Trên những toa tàu đông đúc, người ta gặp gỡ, trò chuyện, nhường chỗ cho nhau, nghe những người hát xẩm biểu diễn hoặc nhìn người bán hàng rong tranh thủ mời khách mua hàng. Những chuyến tàu chậm rãi đưa hành khách qua phố cổ, chợ Đồng Xuân, Cửa Nam hay những khu vực ven đô, tạo nên nhịp sống rất riêng mà những phương tiện hiện đại khó có thể tái hiện.

Đặc biệt, tiếng chuông leng keng của chuông tàu điện đã trở thành một dấu ấn âm thanh không thể nhầm lẫn. Cùng với tiếng rao hàng, tiếng guốc gỗ, tiếng chuông nhà thờ và tiếng còi tàu, âm thanh ấy góp phần tạo nên bản sắc Hà Nội một thời. Không ít người cao tuổi vẫn nhớ cảm giác nghe tiếng chuông từ xa, biết rằng chuyến tàu quen thuộc sắp đi qua đầu phố. Âm thanh ấy cũng gắn với những kỷ niệm rất đời thường: buổi sáng đi học, chiều tan sở, những lần theo cha mẹ vào phố hoặc về ngoại ô thăm người thân.

Đầu thập niên 1990, trước sức ép của sự phát triển đô thị, sự gia tăng phương tiện cơ giới và tình trạng xuống cấp của hệ thống đường ray, tàu điện Hà Nội dần chấm dứt hoạt động. Đến năm 1991, những chuyến tàu cuối cùng ngừng lăn bánh, các tuyến đường ray lần lượt được tháo dỡ. Một phương tiện từng hiện diện gần một thế kỷ biến mất khỏi đường phố, để lại khoảng trống trong ký ức của nhiều thế hệ.

Thế nhưng, tàu điện không thực sự biến mất khỏi đời sống văn hóa Hà Nội. Hình ảnh những toa tàu cũ vẫn xuất hiện trong ảnh tư liệu, tranh vẽ, phim ảnh và các tác phẩm văn học. Tiếng chuông leng keng cũng trở thành chất liệu nghệ thuật, gợi nhắc một thành phố thanh bình, chậm rãi hơn giữa những biến đổi không ngừng. Đáng chú ý, khi tuyến đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông đi vào hoạt động năm 2021, sự quan tâm của người dân đối với giao thông đường sắt một lần nữa khơi dậy những câu chuyện về tàu điện xưa. Dù khác biệt hoàn toàn về công nghệ, hai thế hệ phương tiện vẫn có chung một ý nghĩa: đưa giao thông công cộng trở thành một phần quan trọng của đời sống đô thị.

Có lẽ, tàu điện sống mãi trong hoài niệm người Hà Nội bởi nó không đơn thuần là một phương tiện đã lỗi thời. Nó đại diện cho cả một thời kỳ lịch sử, nơi những chuyến đi bình dị gắn kết con người với phố phường, với nhịp sống và những mối quan hệ cộng đồng. Hà Nội hôm nay có những đoàn tàu hiện đại chạy trên cao, dưới lòng đất, nhưng trong ký ức của nhiều người, thành phố vẫn còn một chuyến tàu khác chưa bao giờ thực sự kết thúc: chuyến tàu leng keng đi qua những năm tháng cũ.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.

Thanh Bình (tổng hợp)

Nguồn Tri Thức & Cuộc Sống: https://kienthuc.net.vn/vi-sao-tau-dien-van-song-mai-trong-hoai-niem-cua-nguoi-ha-noi-post1647335.html