Vì sao Tây Âu hứng đợt nắng nóng khắc nghiệt chưa từng có?

Tây Âu đang trải qua một trong những đợt nắng nóng khắc nghiệt nhất nhiều thập niên, làm đảo lộn đời sống của hàng triệu người dân.

Tại Pháp, ngày 24/6 ghi nhận nhiệt độ trung bình 30 độ C - mức cao nhất kể từ khi nước này bắt đầu thống kê số liệu vào năm 1947.

Hơn một nửa lãnh thổ được đặt trong tình trạng cảnh báo đỏ vì nắng nóng, trong khi hàng chục nghìn hộ dân ở miền tây bị mất điện.

Anh và Tây Ban Nha cũng ghi nhận tháng 6 nóng nhất kể từ năm 1950. Tại Italy, 16 địa phương đã được ban bố cảnh báo đỏ, chủ yếu tập trung ở miền bắc và miền trung.

Theo các nhà khoa học, nguyên nhân chính của đợt nắng nóng lần này là hiện tượng thời tiết mang tên "khối chặn Omega".

Đây là trạng thái khí quyển hình thành khi một vùng áp cao lớn bị kẹp giữa hai vùng áp thấp, tạo thành cấu trúc giống chữ Omega trong bảng chữ cái Hy Lạp. Hệ thống này có thể tồn tại nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần, khiến các hình thái thời tiết khác không thể xâm nhập.

Chính vùng áp cao gần như đứng yên này đã tạo điều kiện hình thành "vòm nhiệt", khiến không khí nóng bị giữ lại trên diện rộng ở Tây và Trung Âu.

Các chuyên gia cho biết khi không khí từ tầng cao hạ xuống, nó bị nén lại, làm áp suất và nhiệt độ cùng tăng lên.

Đồng thời, vùng áp cao cũng làm giảm mây và khiến gió suy yếu, tạo điều kiện để bức xạ Mặt Trời chiếu trực tiếp xuống bề mặt trong nhiều ngày liên tiếp. Lượng nhiệt tích tụ ngày càng lớn, dẫn tới các đợt sóng nhiệt kéo dài.

Ngoài việc gây nắng nóng cực đoan, vòm nhiệt còn có thể làm xuất hiện những cơn dông mạnh kèm mưa lớn, gió giật và mưa đá.

Các nhà khoa học nhấn mạnh "khối chặn Omega" và vòm nhiệt đều là những hiện tượng tự nhiên, không chỉ xuất hiện ở châu Âu mà còn từng xảy ra tại Mỹ, Canada, Australia và Nam Á.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu liên tục gia tăng, những hình thái thời tiết này hiện tạo ra mức nhiệt cao hơn đáng kể so với trước đây.

Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu, nhiệt độ trung bình toàn cầu hiện cao hơn khoảng 1,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, trong khi mức tăng tại châu Âu đã lên tới khoảng 2,4 độ C, khiến đây trở thành lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới.

Các chuyên gia cũng chỉ ra nhiều yếu tố khiến châu Âu đặc biệt dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu. Một trong số đó là tốc độ nóng lên nhanh tại Bắc Cực.

Khi băng tuyết tan, các bề mặt tối như đất liền và đại dương hấp thụ nhiều nhiệt hơn thay vì phản xạ ánh sáng, tạo ra hiệu ứng khuếch đại nhiệt độ.

Bên cạnh đó, việc giảm ô nhiễm aerosol trong nhiều năm qua cũng khiến lượng bức xạ Mặt Trời đến bề mặt Trái Đất nhiều hơn.

Dù đây là kết quả tích cực đối với chất lượng không khí và sức khỏe cộng đồng, nó cũng góp phần làm gia tăng nhiệt độ bề mặt.

Theo các nhà khoa học, biến đổi khí hậu không trực tiếp tạo ra vòm nhiệt, nhưng khiến những hiện tượng này xuất hiện thường xuyên hơn, kéo dài hơn và có cường độ mạnh hơn, làm gia tăng nguy cơ xảy ra các đợt nắng nóng cực đoan trên khắp châu Âu.