Vì sao tẩy đa năng SARO khiến người dùng gặp khó chịu ở đường thở?

Như Báo Sức khỏe và Đời sống đã thông tin, sản phẩm tẩy đa năng SARO được quảng cáo có khả năng làm sạch nhiều loại vết bẩn, dầu mỡ trên xoong, chảo. Tuy nhiên, thực tế sử dụng cho thấy không ít người phản ánh tình trạng khó chịu đường hô hấp, ho sặc sụa, bỏng rát da sau khi tiếp xúc với sản phẩm. 

Đáng chú ý, trên nhãn sản phẩm có ghi thành phần Sodium Hydroxide (NaOH) – một hóa chất có tính kiềm mạnh. Vậy hóa chất này có thể gây ra những tác động gì đối với sức khỏe khi sử dụng dưới dạng xịt? Việc xịt chất tẩy rửa chứa NaOH lên xoong, chảo hoặc bề mặt được đun nóng có làm gia tăng nguy cơ phơi nhiễm? 

Một trong nhiều bình luận của khách hàng đánh giá sản phẩm Tẩy đa năng SARO gây khó chịu đường hô hấp, bỏng rát da sau khi sử dụng sản phẩm. Ảnh chụp màn hình.

Trao đổi với phóng viên, TS.BS Nguyễn Lương Kỷ, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa, chuyên gia trong lĩnh vực chống độc, đã phân tích những nguy cơ sức khỏe mà người sử dụng cần đặc biệt lưu ý.

TS.BS Nguyễn Lương Kỷ cho biết, theo thẻ an toàn hóa chất Quốc tế (ICSC 0360) do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ban hành, Sodium Hydroxide được xếp vào nhóm hóa chất ăn mòn cực mạnh. Sodium Hydroxide là một bazơ mạnh, khi cơ thể tiếp xúc với các chất tẩy rửa chứa hoạt chất này, bề mặt tiếp xúc sẽ bị thay đổi cấu trúc lipid màng tế bào và biến tính protein mô, khiến hóa chất tiếp tục thấm sâu qua các lớp biểu mô nếu không được rửa trôi ngay. Tùy thuộc vào vùng tiếp xúc, nồng độ hoạt chất, pH và thời gian tiếp xúc có thể gây ra các tổn thương ở các mức độ khác nhau.

Cụ thể:

Gây tổn thương da: Dưới 0,5 %: Gây kích ứng nhẹ, châm chích niêm mạc; Từ 0,5% - 2%: Đủ khả năng gây ban đỏ nặng, trợt da và kích ứng sâu; Từ 2% - 5%: Bắt đầu có nguy cơ gây bỏng da độ 1 và độ 2 (trợt biểu bì, phồng rộp, ăn mòn mô mềm); Trên 5% (thường ở mức pH > 13): Được xếp vào nhóm ăn mòn mô nghiêm trọng, gây hoại tử hóa lỏng không hồi phục cho cả da và cấu trúc nội nhãn.

Tổn thương mắt: Mô mắt (giác mạc, kết mạc) nhạy cảm hơn da rất nhiều. Dung dịch NaOH nồng độ chỉ từ 0,5% – 1% đã có thể gây kích ứng kết mạc cấp tính, phù giác mạc; Dung dịch với nồng độ từ 2% trở lên khi bắn vào mắt có thể làm đục biểu mô giác mạc, thiếu máu kết mạc viền rìa và dẫn đến mù lòa vĩnh viễn chỉ sau vài giây đến vài phút nếu không rửa mắt ngay lập tức

Đường hô hấp (hạt sương khí dung / aerosol hoặc hơi cuốn theo nhiệt): WHO/ILO xác nhận giá trị giới hạn nồng độ NaOH trong không khí ở mức cho phép là 2 mg/m3. Nếu vượt ngưỡng này, người hít phải sẽ lập tức ho, cay rát mũi họng.

Ngoài ra, theo NIOSH (Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Hoa Kỳ), nồng độ trong không khí đạt 10 mg/m3 được xếp vào mức nguy hiểm tức thì đến tính mạng hoặc sức khỏe, có thể gây co thắt thanh quản, phù nề đường thở cấp tính.

Sản phẩm Tẩy đa năng SARO có chứa NaOH. Ảnh: Quỳnh Mai.

Tác động hô hấp khi xịt NaOH lên bề mặt nóng sinh khói/hơi

TS.BS Nguyễn Lương Kỷ nhấn mạnh, khi xịt dung dịch chứa kiềm như NaOH lên bề mặt bếp, chảo hoặc lò nướng đang nóng, phản ứng truyền nhiệt mãnh liệt làm dung môi nước sôi bùng lên tức thì, bốc hơi và cuốn theo các hạt vi phân tử kiềm lơ lửng. Người đứng gần hít phải luồng hơi này có thể sẽ chịu 4 mức độ tổn thương, cụ thể:

Bỏng rát họng và thanh quản tức thì: Khí hóa chất gặp độ ẩm ở mũi họng sẽ tan ra thành nước kiềm đậm đặc, gây cay mũi, ho sặc sụa, bỏng rát cổ họng và thắt nghẽn đường thở khiến người dùng nghẹt thở ngay lúc đó.

Khởi phát cơn hen phế quản cấp: Bụi hóa chất kích thích làm phế quản co thắt dữ dội, gây tức ngực, thở khò khè. Người có sẵn bệnh xoang, hen suyễn hay viêm phế quản có nguy cơ rơi vào cơn khó thở nguy kịch.

Bỏng nhiệt lẫn bỏng hóa chất vào sâu trong phổi: Hơi nóng đẩy các phân tử kiềm xuống tận khí quản và các nhánh phế quản sâu, làm trợt loét và rỉ dịch niêm mạc đường thở.

Phù phổi cấp âm thầm (rất nguy hiểm): Biến chứng này có khoảng lặng. Sau khi hít phải và ra ngoài hít khí trời, nạn nhân có thể thấy đỡ và chủ quan. Tuy nhiên, sau 6 đến 24 giờ, hóa chất ngấm sâu làm vỡ các mao mạch phổi khiến dịch tràn ngập phế nang dẫn đến suy hô hấp nặng phải cấp cứu thở máy.

Người dùng cần lưu ý gì khi sử dụng các sản phẩm tẩy rửa chứa NaOH?

TS.BS Nguyễn Lương Kỷ cho hay, theo Hệ thống phân loại và ghi nhãn Hóa chất Toàn cầu (GHS) được áp dụng theo quy định của Bộ Công Thương và Bộ Y Tế, đối với sản phẩm tẩy rửa chứa NaOH (như bình xịt tẩy dầu mỡ nhà bếp, dung dịch thông cống), khi chọn mua và sử dụng người dùng cần đọc kỹ nhãn sản phẩm và kiểm tra các thông tin then chốt sau:

Hàm lượng/Nồng độ phần trăm (% w/w hoặc % w/v): Mức gia dụng thông thường : <= 1% - 2% (thường yêu cầu găng tay nhưng ít nguy cơ gây bỏng hoại tử tức thì).

Mức tẩy rửa công nghiệp / cặn mỡ cháy khét nặng: > 5% đến 20%, thậm chí dạng bột/gel thông cống có thể lên đến > 50%. Mức này đòi hỏi trang thiết bị bảo hộ cá nhân (kính bảo hộ che kín, găng tay chống hóa chất, khẩu trang chuyên dụng).

Độ pH của dung dịch: Dung dịch có pH > 11,5 được xếp vào nhóm có khả năng ăn mòn mô. Khi pH >= 13, nguy cơ phá hủy mô tức thì tăng vọt.

Dạng bào chế và cơ chế tạo bọt/phun xịt: Các sản phẩm dùng vòi xịt phun sương chứa kiềm nguy hiểm hơn nhiều so với dạng bọt tuyết đặc hoặc dạng gel lỏng. Dạng phun sương tạo ra vô số hạt khí dung lơ lửng, rất dễ hít phải vào phế nang.

Cảnh báo nguy cơ và hóa chất xung đột: Đảm bảo sản phẩm có ghi rõ các ký hiệu cảnh báo GHS (như hình bàn tay bị ăn mòn) và tuyệt đối không trộn lẫn với các hóa chất khác (như axit, thuốc tẩy gốc Clo).

TS.BS Nguyễn Lương Kỷ, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: BSCC.

Cần làm gì khi gặp sự cố do sử dụng chất tẩy rửa chứa NaOH?

TS.BS Nguyễn Lương Kỷ cho biết, theo các hướng dẫn sơ cứu bỏng và ngộ độc của Bộ Y tế, hóa chất tẩy rửa chứa NaOH có tính kiềm rất mạnh, ngấm vào da thịt rất nhanh. Khi gặp sự cố, bạn cần xử lý ngay theo các bước sau:

Sơ cứu khẩn cấp tại chỗ: 

Nếu bắn vào mắt (nguy hiểm nhất) thì cần tháo bỏ kính áp tròng nếu có; Ngửa đầu dưới vòi nước chảy nhẹ hoặc dùng nước muối sinh lý dội rửa liên tục ít nhất 15 – 30 phút; Dùng tay mở to mí mắt, đảo mắt liên tục để nước cuốn sạch hóa chất kẹt bên trong. Tuyệt đối không dụi mắt, không nhỏ chanh, giấm hay bất kỳ loại thuốc mỡ nào vào mắt.

Nếu dính vào da thì cần cởi ngay quần áo bị dính hóa chất ra ngoài (nên dùng kéo cắt để tránh quệt lên mặt); Xối nước sạch liên tục lên vùng da bị dính trong 20 – 30 phút cho đến khi không còn cảm giác trơn nhớt như xà phòng. Không bôi kem đánh răng hay mỡ trăn.

Nếu hít phải khói/hơi sặc sụa, cần chạy ngay ra chỗ thoáng gió, hít thở sâu không khí trong lành; Ngồi tựa lưng, nới lỏng cổ áo và thắt lưng để lồng ngực dễ thở.

Khi nào cần đến cơ sở y tế?

TS.BS Nguyễn Lương Kỷ hướng dẫn, 100% trường hợp bị bắn dung dịch chứa NaOH vào mắt đều phải đi khám chuyên khoa mắt ngay sau khi đã xả nước sơ cứu, kể cả khi cảm giác rát đã giảm. Cần đi cấp cứu càng sớm càng tốt nếu xuất hiện các dấu hiệu như nhìn mờ, lòng đen bị đục hoặc tròng trắng mắt trở nên nhợt nhạt.

Đối với bỏng da, cần đi khám khi da phồng rộp, nổi bọng nước, rỉ dịch, chuyển sang màu trắng bệch hoặc xám tro; vết bỏng có diện tích lớn hơn lòng bàn tay; hoặc vết bỏng nằm ở những vị trí như mặt, cổ và bàn tay.

Về đường thở, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay nếu có các triệu chứng như khó thở, thở nghe tiếng rít, khàn giọng, ho không dứt hoặc tức ngực dữ dội.

Đặc biệt, nếu đã hít phải khói hóa chất đặc trong phòng kín, dù sau đó cảm thấy đỡ hơn, người bệnh vẫn nên đến bệnh viện để kiểm tra. Một số biến chứng, trong đó có phù phổi cấp, có thể xuất hiện âm thầm sau 6–24 giờ.