Vì sao Trung Đông không thể sao chép công thức phòng không của Ukraine?

Trong cuộc xung đột với Nga, Ukraine đã xây dựng được một hệ thống phòng không nhiều lớp, kết hợp từ các máy bay không người lái (UAV) đánh chặn giá rẻ cho đến các tổ hợp tên lửa hiện đại như Patriot. Nhờ lãnh thổ rộng lớn, Ukraine có thể phát hiện và "bào mòn" các đợt tấn công từ xa, khi UAV và tên lửa phải bay hàng trăm km trước khi tới mục tiêu.

Ukraine đã phát triển các phương pháp phòng không ấn tượng, nhưng Trung Đông không thể sao chép trực tiếp tất cả. (Nguồn: Getty Images)

Chính yếu tố này tạo ra lợi thế cực lớn: nhiều lớp phòng thủ có thể được bố trí theo chiều sâu, các đơn vị cơ động có thời gian phản ứng, còn những hệ thống rẻ tiền như drone đánh chặn có cơ hội phát huy tối đa hiệu quả.

Nhưng tại Trung Đông, bức tranh lại hoàn toàn khác. Các chuyên gia cảnh báo, điều đã phát huy tác dụng ở Ukraine chưa chắc phù hợp với khu vực này và lý do lớn nhất nằm ở… địa lý.

Phần lớn các đồng minh của Mỹ trong khu vực như UAE hay Kuwait có diện tích nhỏ hơn rất nhiều và các mục tiêu quan trọng: từ thành phố lớn, sân bay cho tới cơ sở dầu khí, lại nằm sát bờ biển. Điều đó đồng nghĩa với việc các mối đe dọa từ trên không có thể xuất hiện gần như ngay lập tức, thay vì phải bay sâu vào nội địa như ở Ukraine.

Nói cách khác, các quốc gia vùng Vịnh không có "không gian đệm" để triển khai nhiều lớp phòng thủ kiểu Ukraine. Những vành đai UAV đánh chặn dày đặc, trải dài hàng chục km, gần như không khả thi khi mục tiêu cần bảo vệ nằm ngay sát biển.

Các đối tác của Mỹ ở Trung Đông nhỏ hơn nhiều so với Ukraine và nhiều khu vực mà họ muốn bảo vệ nằm gần bờ biển. (Nguồn: Getty Images)

Hệ quả là vai trò của các hệ thống tầm ngắn, như UAV đánh chặn giá rẻ, bị hạn chế đáng kể. Thay vào đó, các quốc gia này buộc phải dựa nhiều hơn vào phòng không tầm xa và cả năng lực phòng thủ trên biển để đối phó từ sớm.

Dù vậy, sức hấp dẫn của UAV đánh chặn vẫn rất lớn. Trong khi một UAV Shahed có thể tiêu tốn khoảng 50.000 USD, thì một UAV đánh chặn ở Ukraine chỉ có giá khoảng 6.000 USD, rẻ hơn rất nhiều so với một tên lửa đánh chặn của hệ thống Patriot, vốn có thể lên tới hàng triệu USD mỗi quả. Đây là lý do khiến nhu cầu với loại vũ khí này đang tăng mạnh trên toàn cầu.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh, UAV đánh chặn chỉ là một phần của bài toán. Một hệ thống phòng không hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp giữa nhiều lớp vũ khí, hệ thống cảnh báo sớm, chỉ huy – kiểm soát và lực lượng được huấn luyện bài bản. Tổng thống Volodymyr Zelensky cũng từng cảnh báo rằng việc chỉ mua vũ khí mà thiếu hệ sinh thái hỗ trợ sẽ không mang lại hiệu quả thực sự.

Thực tế đã chứng minh điều này: một số quốc gia mua UAV đánh chặn từ Ukraine sau đó phải quay lại nhờ hỗ trợ vì thiếu hệ thống vận hành đồng bộ. Ngoài ra, nguồn cung cũng đang trở thành vấn đề khi nhu cầu tăng vọt trong bối cảnh căng thẳng leo thang.