Vì sao xe khách vẫn cố 'nhồi' thêm khách dù mức phạt rất cao?

Áp lực doanh thu và cuộc cạnh tranh khốc liệt

Mới đây, Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 6 (Phòng 6, Cục Cảnh sát giao thông) đã lập biên bản xử lý xe khách biển số 72H-065.xx lưu thông trên cao tốc Phan Thiết - Vĩnh Hảo do chở quá số người quy định. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng xác định phương tiện 26 chỗ nhưng chở tới 37 hành khách, vượt 11 người.

Theo quy định tại Nghị định 168, tài xế bị xử phạt 16,5 triệu đồng. Chủ phương tiện là HTX Vận tải số 7 cũng bị xử phạt 66 triệu đồng do giao phương tiện hoặc để người làm công điều khiển xe thực hiện hành vi vi phạm. Tổng số tiền xử phạt lên tới 82,5 triệu đồng.

Đây không phải trường hợp vi phạm cá biệt. Thời gian gần đây, lực lượng chức năng liên tục phát hiện các xe khách tuyến dài chở quá số người, nhồi nhét hành khách trong khoang xe hoặc tận dụng cả lối đi để kê ghế phụ.

Một trong những nguyên nhân chính khiến xe khách vẫn cố “nhồi” thêm khách nằm ở bài toán lợi nhuận. Chi phí vận hành vận tải hành khách hiện ở mức cao, từ nhiên liệu, phí cao tốc, bảo dưỡng phương tiện đến tiền lương tài xế, phụ xe. Trong khi đó, mức độ cạnh tranh trên thị trường ngày càng gay gắt khi hành khách có thêm nhiều lựa chọn như xe hợp đồng, limousine, xe công nghệ hoặc máy bay giá rẻ ở các chặng dài.

Đối với nhiều nhà xe, đặc biệt trên các tuyến liên tỉnh đường dài, việc nhận thêm khách trong giai đoạn cao điểm thường được xem là giải pháp tăng doanh thu tức thời. Mỗi chuyến xe chở vượt thêm vài hành khách có thể mang lại khoản thu tăng thêm đáng kể.

Không ít doanh nghiệp vận tải còn chịu áp lực duy trì tần suất hoạt động, giữ khách quen hoặc cạnh tranh với các nhà xe khác trên cùng tuyến. Trong bối cảnh nhu cầu đi lại tăng mạnh vào dịp hè, lễ, Tết, tình trạng chở quá số người quy định càng dễ xảy ra.

Theo một số ý kiến trong lĩnh vực vận tải, vẫn còn tình trạng nhà xe chấp nhận nguy cơ bị xử phạt để chở quá số người quy định, nhất là trong các giai đoạn nhu cầu đi lại tăng cao. Trong trường hợp vi phạm không bị phát hiện kịp thời, nguồn thu phát sinh từ việc nhận thêm khách có thể trở thành nguyên nhân khiến hành vi này tiếp diễn.

Lực lượng Cảnh sát giao thông xử lý xe khách vi phạm.

Nguy cơ đặc biệt lớn trên cao tốc

Việc xe khách chở quá số người luôn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, song mức độ nguy hiểm càng cao khi phương tiện lưu thông trên các tuyến cao tốc.

Khác với đường thông thường, cao tốc cho phép phương tiện di chuyển với tốc độ lớn. Khi xe chở quá tải, khả năng vận hành, phanh và xử lý tình huống của phương tiện đều bị ảnh hưởng.

Xe chở vượt số người thiết kế sẽ làm tăng tải trọng lên hệ thống lốp, phanh và khung gầm. Nếu di chuyển liên tục quãng đường dài trong điều kiện nắng nóng, nguy cơ nổ lốp, mất phanh hoặc lật xe có thể tăng cao.

Đáng lo ngại hơn, nhiều trường hợp hành khách phải ngồi ghế nhựa ở lối đi hoặc chen chúc trong khoang xe. Khi xảy ra va chạm hoặc sự cố cháy nổ, việc thoát nạn sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Thực tế cũng từng xảy ra tai nạn giao thông nghiêm trọng liên quan xe khách quá tải, khiến hậu quả về người càng nặng nề do số lượng hành khách vượt quá thiết kế ban đầu của phương tiện.

Chính vì vậy, lực lượng Cảnh sát giao thông thời gian gần đây liên tục tăng cường kiểm tra xe kinh doanh vận tải trên các tuyến cao tốc, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm.

Trách nhiệm không chỉ của tài xế

Một điểm đáng chú ý trong các vụ xử phạt gần đây là mức phạt đối với chủ phương tiện thường cao hơn rất nhiều so với tài xế trực tiếp điều khiển xe. Điều này cho thấy cơ quan quản lý đang chuyển mạnh sang hướng siết trách nhiệm doanh nghiệp, hợp tác xã vận tải thay vì chỉ xử lý cá nhân lái xe.

Trong nhiều trường hợp, tài xế khó có thể tự ý chở quá số người nếu không có sự đồng thuận hoặc sức ép từ đơn vị kinh doanh vận tải. Việc giao chỉ tiêu doanh thu, yêu cầu “gom” khách hay cố chạy đủ chuyến khiến tài xế buộc phải chấp nhận vi phạm.

Tuy nhiên, bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp và lái xe, vẫn còn một yếu tố khác góp phần duy trì tình trạng “nhồi” khách là tâm lý dễ dãi của một bộ phận hành khách.

Không ít người chấp nhận ngồi ghế phụ, ngồi tạm ở lối đi hoặc chen chúc trên xe chỉ để kịp hành trình hoặc tránh phải chờ chuyến sau. Sự thỏa hiệp này vô tình tạo điều kiện để các nhà xe tiếp tục vi phạm.

Các chuyên gia cho rằng để xử lý triệt để tình trạng xe khách chở quá số người cần đồng bộ nhiều giải pháp, từ tăng kiểm tra trên cao tốc, siết giám sát doanh nghiệp vận tải đến ứng dụng công nghệ.

Theo quy định mới, từ ngày 1/7/2026, xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách từ 8 chỗ trở lên sẽ phải lắp đồng thời thiết bị giám sát hành trình, camera ghi hình lái xe và camera khoang hành khách. Việc ứng dụng công nghệ trong giám sát vận tải được kỳ vọng nâng cao hiệu quả quản lý khi đi kèm công tác kiểm tra thường xuyên và xử lý nghiêm vi phạm. Cùng với vai trò của lực lượng chức năng, ý thức chấp hành quy định của doanh nghiệp vận tải, tài xế và hành khách cũng là yếu tố quan trọng trong bảo đảm an toàn giao thông.