Viconship: Doanh nghiệp cảng vận hành như một công ty đầu tư

Cảng Nam Hải Đình Vũ. Ảnh: Hoàng Anh

Tăng huy động vốn để đầu tư tài chính

Cuối tháng 10/2026, HĐQT CTCP Container Việt Nam (Viconship) thông qua phương án phát hành riêng lẻ 2.500 tỷ đồng trái phiếu, kỳ hạn 36 tháng, nhằm cơ cấu lại nợ. Lô trái phiếu dự kiến phát hành trong quý IV/2026, có tài sản bảo đảm, trong đó bao gồm toàn bộ phần vốn góp trị giá 967,8 tỷ đồng, tương ứng 60% vốn điều lệ của Viconship tại Công ty TNHH Hải An Green Shipping Lines, liên doanh với CTCP Vận tải và Xếp dỡ Hải An (HAH).

Phương án trên được thông qua chỉ ít ngày sau khi Viconship công bố kế hoạch chào bán hơn 187 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, dự kiến thu gần 1.872 tỷ đồng. Trong đó, hơn 1.581 tỷ đồng dành để trả các khoản vay tại HDBank và Eximbank, phần còn lại góp vốn vào Hải An Green Shipping Lines. Trước đó, doanh nghiệp đã phát hành 500 tỷ đồng trái phiếu riêng lẻ với lãi suất 11%/năm.

Tổng cộng, Viconship dự kiến huy động khoảng 4.080 tỷ đồng để trả và cơ cấu nợ, trong khi tổng dư nợ vay tại 30/6/2026 là khoảng 6.503 tỷ đồng. Nhu cầu đảo nợ lớn đến vậy bắt nguồn từ cách doanh nghiệp này dùng tiền trong hơn một năm qua.

Viconship là một trong những doanh nghiệp cảng lâu đời nhất Hải Phòng. Năm 2025, hệ thống cảng của công ty xếp dỡ 1,29 triệu TEU. Nửa đầu 2026, lợi nhuận gộp tăng 46% lên 707 tỷ đồng. Nhưng nếu nhìn vào cách doanh nghiệp dùng vốn, bức tranh lại khác.

Theo báo cáo đầu tư trình ĐHĐCĐ vừa qua, năm 2025 Viconship đầu tư 3.143 tỷ đồng, trong đó 93% là đầu tư tài chính. Xây dựng, nạo vét, trang thiết bị và công nghệ thông tin cộng lại chỉ khoảng 213 tỷ. Kế hoạch năm 2026 vẫn dành 80% vốn đầu tư cho tài chính.

Cụ thể, khoản lớn nhất trong năm ngoái là 2.164 tỷ đồng mua thêm cổ phần CTCP Vận tải và Xếp dỡ Hải An (HAH), một doanh nghiệp cùng chuỗi ngành. Phần còn lại gồm tiền cọc cho hai thương vụ bất động sản Harbour City và BDSV, cùng danh mục chứng khoán kinh doanh tăng từ 547 tỷ lên 976 tỷ trong năm. Ở công ty mẹ, doanh thu hoạt động tài chính năm 2025 đạt 1.061 tỷ đồng, gấp 6,5 lần doanh thu cung cấp dịch vụ.

Mảng chứng khoán đã manh nha từ năm 2024, khi ông Nguyễn Đức Dũng làm Chủ tịch, với danh mục khoảng 547 tỷ đồng, chủ yếu đầu tư vào cổ phiếu Eximbank và Gelex, được tài trợ một phần bằng 237 tỷ vay ký quỹ.

Đến cuối năm 2025, dư nợ vay ngắn hạn từ các công ty chứng khoán và tổ chức tài chính phi ngân hàng lên 1.786 tỷ đồng, gấp khoảng 7,5 lần đầu năm. Trong đó vay Chứng khoán VIX 416,5 tỷ đồng.

Ngoài ngân hàng và công ty chứng khoán, Viconship còn vay tín chấp 400 tỷ đồng của CTCP Đầu tư KCN Dầu khí Long Sơn với lãi suất 10,5%/năm, và phát hành 500 tỷ đồng trái phiếu riêng lẻ lãi suất 11%/năm. Chi phí lãi vay sáu tháng đầu 2026 là 265 tỷ đồng, gần bằng cả năm 2025. Hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu tăng từ 50% lên 103% chỉ trong năm 2025.

Những thay đổi trong hoạt động kinh doanh của Viconship đã được chuẩn bị từ trước. Trong kế hoạch đầu tư năm 2025, do HĐQT nhiệm kỳ cũ trình ngày 27/3/2025 khi ông Nguyễn Đức Dũng làm Chủ tịch, đã có hạng mục "đầu tư tài chính ngắn hạn, bao gồm nhưng không giới hạn việc sử dụng vốn tự có và các công cụ đòn bẩy tài chính khác" trị giá 1.000 tỷ. Cùng kỳ đại hội, Viconship bổ sung ngành nghề kinh doanh bất động sản vào điều lệ công ty.

Đáng chú ý, hoạt động đầu tư tăng vọt sau ĐHĐCĐ ngày 25/4/2025. Đại hội bầu HĐQT nhiệm kỳ mới, trong đó ông Nguyễn Xuân Dũng nhận số phiếu cao nhất và ngay sau đó giữ chức Chủ tịch HĐQT. Từ đây, sự dịch chuyển manh nha năm 2024 được đẩy lên cùng lúc qua nhiều kênh: vay ký quỹ, mua cổ phần Hải An, hai thương vụ bất động sản và vay ngoài hệ thống ngân hàng.

Ông Nguyễn Xuân Dũng sinh năm 1979, có bằng cử nhân tài chính, cử nhân luật và thạc sĩ quản trị kinh doanh. Ông có kinh nghiệm 20 năm làm việc trong ngành ngân hàng, chủ yếu ở mảng tín dụng doanh nghiệp, khởi đầu là cán bộ tín dụng MB Hải Phòng, sau đó gắn bó với VIB. Trước khi về Viconship, ông là Giám đốc trung tâm kinh doanh khách hàng doanh nghiệp VIB Quảng Ninh, phụ trách cả khách hàng doanh nghiệp Hải Phòng.

Hai tháng sau khi ông nhậm chức, HĐQT duyệt huy động vốn HDBank. Cùng ngày, ông vào HĐQT Hải An. Tuần sau đó, hai thương vụ Harbour City và BDSV được thông qua. Năm 2025, HĐQT ban hành 99 nghị quyết, trong đó có các nghị quyết vay vốn tại HDBank, Eximbank, VIB, Techcombank, Cathay United Bank, KCN Dầu khí Long Sơn và hàng loạt hạn mức ký quỹ chứng khoán.

Những sợi dây neo với VIX, Gelex, Eximbank

Trong mối quan hệ với Viconship, ba cái tên VIX, Gelex và Eximbank xuất hiện lặp lại ở nhiều vai trò khác nhau: cổ đông, chủ nợ, đơn vị tư vấn và kể cả khoản đầu tư lẫn nhau.

Chứng khoán VIX đã tích lũy cổ phiếu VSC của Viconship từ lâu. Báo cáo tài chính bán niên 2024 của VIX ghi khoản đầu tư vào VSC được nắm qua danh mục ủy thác cho công ty quản lý quỹ, giá gốc tăng từ 134,1 tỷ đồng cuối năm 2023 lên 469,4 tỷ vào giữa năm 2024. Đến 30/6/2025, danh mục cổ phiếu VSC của VIX có giá gốc khoảng 1.050 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến cuối năm, danh mục của VIX không còn cổ phiếu VSC.

Năm 2026, cổ phiếu VSC quay lại danh mục của VIX dưới dạng ủy thác. BCTC bán niên soát xét của VIX ghi khoản đầu tư cổ phiếu VSC có giá gốc 1.440 tỷ đồng tại 30/6/2026, kèm chú thích “các chứng khoán này được đầu tư uỷ thác tại các Công ty Quản lý quỹ được cấp phép”.

Cũng trong nửa đầu năm, một công ty quản lý quỹ xuất hiện trong cơ cấu cổ đông Viconship. Ngày 22/4/2026, Công ty Cổ phần Quản lý quỹ Leadvisors (Leadcap) mua 60 triệu cổ phiếu VSC với giá trị tương đương 1.440 tỷ đồng, nâng sở hữu từ 0% lên 16,03% và trở thành cổ đông lớn duy nhất.

Đồng thời, VIX cũng là chủ nợ của Viconship. Tại 30/6/2026, dư nợ vay ngắn hạn tại Chứng khoán VIX là 322,4 tỷ đồng. Cùng thời điểm, Viconship nắm 235,3 tỷ đồng cổ phiếu VIX theo giá gốc, gấp gần 18 lần đầu năm.

Một điểm giao khác giữa hai bên nằm ở CTCP Cảng Xanh VIP (VGR), công ty con của Viconship. Từ 1/7 đến 23/7/2025, Viconship bán 12,85 triệu cổ phiếu VGR, tương đương 20% vốn, giảm sở hữu từ 74,35% xuống 54,35% và ghi nhận khoản lãi khoảng 512 tỷ đồng vào vốn chủ sở hữu. Cuối năm 2025, danh mục ủy thác của VIX có cổ phiếu VGR với giá gốc 489,5 tỷ đồng.

Với Gelex, sợi dây nằm ở danh mục đầu tư và thương vụ BDSV. Cổ phiếu GEX là mã lớn nhất trong danh mục chứng khoán kinh doanh của Viconship, giá trị ghi sổ tăng từ 147,7 tỷ đồng cuối năm 2024 lên 571,1 tỷ cuối năm 2025, còn 480,4 tỷ tại 30/6/2026. Đồng thời, Gelex Infra là đối tác góp vốn của BDSV, công ty mà Viconship đã đặt cọc 825 tỷ đồng để mua, tại ba doanh nghiệp hạ tầng nước thành lập năm 2026.

Với Eximbank, Viconship vừa là người đi vay, vừa là cổ đông. Eximbank là chủ nợ ngân hàng lớn nhất của công ty. Báo cáo tài chính bán niên cho biết tập đoàn có bảy hợp đồng vay dài hạn với Eximbank Hải Phòng, tổng dư nợ khoảng 2.856 tỷ đồng, dùng để mua Cảng Nam Hải Đình Vũ, mua cẩu bờ, góp vốn Hải An Green Shipping Lines và mua tàu. Tài sản bảo đảm gồm 51% cổ phần Cảng Xanh VIP, toàn bộ vốn góp tại Cảng Nam Hải Đình Vũ cùng tài sản, tàu và thiết bị liên quan.

Theo danh sách cổ đông sở hữu từ 1% vốn điều lệ mà Eximbank công bố ngày 14/10/2026, Viconship nắm 18,775 triệu cổ phiếu EIB, tương đương 1,01%, người có liên quan nắm thêm 0,07%. Cùng danh sách có Gelex với 10% và Chứng khoán VIX với 4,83%.

Quyền lực tập trung cao độ

Về hình thức, Viconship là doanh nghiệp không có cổ đông chi phối. Cuối năm 2024, cổ đông lớn duy nhất là Công ty TNHH MTV Quản lý Quỹ Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam với 16,12%.

Đến cuối năm 2025, không còn cổ đông nào sở hữu từ 5% trở lên, và ngoại trừ ba tháng Leadvisors nắm 16% trong năm 2026, tình trạng này kéo dài đến nay.

Trên thực tế, quyền biểu quyết tại các kỳ đại hội gần đây lại tập trung cao độ.

Để đạt ngưỡng tối thiểu 33% số phiếu biểu quyết, ĐHĐCĐ thường niên năm 2024 đã phải tổ chức lần thứ hai với 18 cổ đông và người được ủy quyền, đại diện 36,45% cổ phần có quyền biểu quyết, có mặt.

Tuy nhiên, bức tranh này khác hẳn sau một năm. Tại ĐHĐCĐ 2025, một cá nhân nắm 157,08 triệu cổ phần được ủy quyền, tương đương 52,4% vốn. Số phiếu này bầu toàn bộ HĐQT nhiệm kỳ 2025–2030 bằng phương thức bầu dồn phiếu.

Tại ĐHĐCĐ 2026, ông Nguyễn Xuân Dũng không sở hữu cổ phiếu nào nhưng được ủy quyền 205,03 triệu cổ phần, bằng 96,5% số phiếu có mặt và 54,8% tổng quyền biểu quyết của công ty.

Điều này cho thấy sự thay đổi lớn trong cơ cấu cổ đông của Viconship trong hai năm nay cùng với ban quản trị của công ty.

ĐHĐCĐ 2026 còn thông qua Tờ trình 06 với 98,83% phiếu, ủy quyền cho HĐQT quyết định mọi hợp đồng, giao dịch thuộc thẩm quyền đại hội đến trước ĐHĐCĐ 2027. Phạm vi gồm vay, cho vay, bảo đảm, đầu tư, mua bán tài sản từ 35% tổng tài sản trở lên, kể cả giao dịch với người có liên quan. Đại hội cũng sửa điều lệ để HĐQT tự quyết định phát hành trái phiếu, trừ trái phiếu chuyển đổi và kèm chứng quyền.

Nếu hoàn tất đợt chào bán và đợt trả cổ tức bằng cổ phiếu trong năm nay, số cổ phiếu lưu hành của Viconship tăng từ 374,4 triệu lên 580,3 triệu, chưa tính cổ phiếu phát sinh từ trái phiếu kèm chứng quyền. Cổ đông không mua sẽ bị pha loãng. Phần cổ phiếu không ai mua được HĐQT chào bán cho nhà đầu tư do HĐQT tự lựa chọn, với giá không thấp hơn 10.000 đồng.