Việc hiến tạng đối với người dưới 18 tuổi cần có hội động y khoa

Bên hành lang Quốc hội, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) xoay quanh nội dung này.

Dự thảo luật quy định rất chặt chẽ

Theo đánh giá của đại biểu Trịnh Xuân An, nội dung của Luật không trái với Hiến pháp và các điều ước quốc tế hay nghị quyết của Đảng. Ông An cho rằng, về mục tiêu bảo vệ sức khỏe và nhu cầu điều trị cho trẻ em trong các dự thảo luật liên quan đến y tế, chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân được thực hiện theo đúng tinh thần nghị quyết của Đảng; xây dựng xã hội lấy người dân làm trung tâm, lấy sức khỏe, tính mạng và sự an toàn của người dân làm mục tiêu hướng tới.

Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng, dự thảo đã quy định rất chặt chẽ về các điều kiện. Việc hiến xác, mô, bộ phận cơ thể người đối với người trưởng thành đã được thực hiện. Vấn đề đặt ra là phải quản lý chặt chẽ, không để bị lợi dụng, đặc biệt phải bảo đảm minh bạch và xử lý những vấn đề phát sinh, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

“Đối với người dưới 18 tuổi, đây đúng là vấn đề mới. Tuy nhiên, không phải vì mới mà chúng ta không dám nghiên cứu hoặc không xây dựng chính sách phù hợp”, đại biểu Trịnh Xuân An cho hay.

Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng, bệnh tật, nhất là bệnh hiểm nghèo, không chỉ xảy ra với người cao tuổi. Trẻ em cũng có thể mắc bệnh hiểm nghèo, bị đe dọa tính mạng. Số bệnh nhi mắc những bệnh này cũng rất nhiều. Trong chính sách khám, chữa bệnh, chúng ta đã dành nhiều ưu tiên cho trẻ em, từ thuốc, bảo hiểm y tế đến giá khám, chữa bệnh.

Người bệnh cần được đối xử bình đẳng, đặc biệt phải quan tâm đến trẻ em. Có những em mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bị tai nạn, ngoài thuốc điều trị còn cần các biện pháp y tế để thay thế bộ phận bị tổn thương, khiếm khuyết, giúp các em tiếp tục sống bình thường. Đó là yêu cầu xuất phát từ thực tiễn y tế.

Mặt khác, có những em dưới 18 tuổi không may mất đi vì tai nạn giao thông hoặc bệnh hiểm nghèo. Đây là những trường hợp rất đáng tiếc. Để đáp ứng nhu cầu điều trị, chúng ta phải nghiên cứu các giải pháp phù hợp cả về kỹ thuật và những điều kiện thực tế.

Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng, về các điều kiện đối với người dưới 18 tuổi, Quy định trong dự thảo phải được đọc rất kỹ, trong đó có cách giải thích thế nào là mô, bộ phận cơ thể người. Không nên hiểu tất cả đều là những bộ phận lớn; có những bộ phận rất nhỏ ví dụ như giác mạc.

“Theo cách tôi hiểu quy định trong dự thảo, việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người đối với người dưới 18 tuổi phải đáp ứng đồng thời ba điều kiện. Thứ nhất, bản thân người dưới 18 tuổi phải biết và đồng ý. Thứ hai, phải có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Thứ ba, người dưới 18 tuổi đó phải ở tình trạng chết não, không còn sự sống, chứ không phải cứ đồng ý là có thể thực hiện”, đại biểu Trịnh Xuân An nói.

Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng các điều kiện như vậy rất chặt chẽ, không phải muốn là được. Tuy nhiên, đại biểu An và một số đại biểu Quốc hội cũng đề xuất trong thảo luận tổ rằng cần bổ sung sự đánh giá của Hội đồng Y khoa hoặc Hội đồng Đạo đức.

“Theo tôi, ba điều kiện nêu trên mới là điều kiện đủ, còn điều kiện cần về mặt y tế là phải có thêm sự đánh giá chuyên môn của hội đồng Y khoa. Khi liên quan đến người dưới 18 tuổi, cần có cơ chế này để xem xét đầy đủ”, đại biểu Trịnh Xuân An nói.

Đại biểu Trịnh Xuân An giải thích: Việc đánh giá có thể được thực hiện theo cách thức tương tự hội chẩn. Các bệnh viện có Hội đồng Đạo đức, Hội đồng Y khoa. Phải đánh giá đầy đủ các yếu tố, chứ không thể tự nhiên đưa bộ phận cơ thể của một em nhỏ sang sử dụng cho người khác. Đây là vấn đề xã hội gắn rất chặt với chuyên môn y khoa.

“Vì vậy, chúng tôi đề nghị bổ sung vai trò của hội đồng y khoa để bảo đảm việc xem xét được đầy đủ, chặt chẽ”, đại biểu Trịnh Xuân An nói.

Về giá trị nhân văn và khả năng nhận thức của người dưới 18 tuổi, đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng, ở góc độ tâm lý, tâm linh, một em nhỏ không may mất đi vì tai nạn hoặc bệnh hiểm nghèo, nhưng một bộ phận cơ thể của em có thể tiếp tục sống trong một người khác thêm 30 năm, 50 năm hoặc 70 năm. Theo cách nhìn đó, người hiến mô, tạng vẫn tiếp tục hiện diện trong cuộc sống.

Về mặt đạo đức, đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng đây là việc làm văn minh, nhân đạo. “Em nhỏ mất đi nhưng ở một góc độ nào đó, một phần của em vẫn tiếp tục tồn tại. Đó là câu chuyện về đạo đức, giá trị nhân văn, con người và tâm linh”, đại biểu An nói.

Về mặt pháp lý, hiện nay người dưới 18 tuổi đã có thể nhận thức, quyết định nhiều nội dung và có những trách nhiệm liên quan đến dân sự, hình sự cũng như các lĩnh vực khác. Vì vậy, cần nhìn nhận vấn đề này một cách khách quan.

Cần thay đổi cách thức xin ý kiến

Về việc lấy ý kiến và truyền thông chính sách, đại biểu Trịnh Xuân An rất quan tâm đến cách thức xin ý kiến, cách tiếp cận xã hội và việc ứng xử trước những phản ứng trái chiều.

Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng, trong câu chuyện này, có vấn đề về cách lấy ý kiến, thông qua Hội đồng Đội hoặc trực tiếp tại các trường học. “Tôi thấy có những thông tin đang bị nói sai lệch, bị lợi dụng và cũng có nhiều người hiểu sai. Tôi đánh giá cao sự cầu thị của Bộ Y tế, nhất là qua buổi trả lời báo chí của đồng chí Vụ trưởng. Các nội dung trao đổi đã đề cập cơ sở pháp lý, thực tiễn, đặc biệt là cơ sở khoa học từ các chuyên gia, nhà khoa học”, đại biểu An nói.

Về kỹ thuật lấy ý kiến, việc gửi trực tiếp đến các em ở trường học hoặc gửi qua Hội đồng Đội mà chưa có cách thức phù hợp là vấn đề cần xem xét. Bộ Y tế cũng đã lắng nghe và trao đổi về việc này để dư luận không hiểu sai cho rằng cơ quan soạn thảo vi phạm đạo đức nghề nghiệp hay cố tình làm sai. “Tôi cực lực phản đối những ý kiến cho rằng quy định này nhằm làm hại trẻ em Việt Nam, tạo nguy cơ chiếm đoạt hoặc làm hại thế hệ trẻ. Hoàn toàn không phải như vậy”, đại biểu An nói.

“Qua cách xử lý tình huống hiện nay, tôi cho rằng cần rà soát cách thức nêu vấn đề trên mạng xã hội, xử lý nghiêm những trường hợp kích động thái quá. Chúng ta cần trao đổi, chia sẻ, phản biện, nhưng không có nghĩa là kích động, tạo điểm nóng khi thông tin chưa được kiểm chứng. Các bên phải lắng nghe nhau, không nên khăng khăng rằng mình luôn đúng còn cơ quan làm chính sách luôn sai”, đại biểu An nêu ý kiến.

Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng, phản ứng của Bộ Y tế là khách quan, cầu thị. Đây cũng là kinh nghiệm trong xử lý những vấn đề nóng, phức tạp: Phải thẳng thắn, trực diện trao đổi, không sợ va chạm. Về nguyên tắc xây dựng chính sách và yêu cầu thông tin đầy đủ. Làm chính sách phải hướng tới chân lý, công lý, các giá trị cốt lõi và lợi ích của người dân, xã hội. Không thể chạy theo sức ép dư luận nhất thời khi những ý kiến đó chưa được đánh giá đầy đủ.

“Một đạo luật tốt phải xuất phát từ thực tiễn, hài hòa lợi ích của Nhà nước và người dân, hài hòa giữa yêu cầu quản lý với thúc đẩy phát triển; lấy sức khỏe, sự an toàn và hạnh phúc của người dân làm trọng”, đại biểu An nói.

“Luật không thể quy định chi tiết mọi việc, nhưng theo tôi, các nguyên tắc trong dự thảo này là rất chặt chẽ. Cùng với đó, cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung vai trò đánh giá của Hội đồng Y khoa, Hội đồng Đạo đức vì vấn đề này gắn trực tiếp với chuyên môn y tế. Tôi chia sẻ những nội dung này để báo chí nắm rõ, thông tin trọn vẹn, giúp người dân hiểu đúng bản chất vấn đề”, đại biểu An nêu ý kiến.