Việc ngoài chuyên môn 'bủa vây' giáo viên

Áp lực thành tích

Chia sẻ với phóng viên báo Tiền Phong, cô N.T.T.T, giáo viên dạy THCS tại tỉnh Ninh Bình cho biết, công việc giảng dạy hiện nay đi kèm nhiều áp lực xuất phát từ các cuộc thi trực tuyến, các phong trào và hàng loạt nhiệm vụ ngoài chuyên môn.

Về các cuộc thi và việc học tập phong trào, cô T. cho hay, nhà trường thường xuyên triển khai muộn, dẫn đến tình trạng giáo viên bị hối thúc làm gấp gáp. Điển hình như cuộc thi tìm hiểu pháp luật chia làm nhiều đợt, tuần nào cũng có đợt thi. Có tuần, giáo viên phải dồn dập tham gia tới 4 cuộc thi trực tuyến khác nhau như: An toàn giao thông, Cải cách hành chính, Tìm hiểu pháp luật và Bình dân học vụ số.

Phần lớn các cuộc thi đều yêu cầu 100% giáo viên trong trường tham gia. Trong đó, cùng là nội dung Bình dân học vụ số, cô phải vào học tới 3 chương trình của 3 đơn vị khác nhau. Ngoài ra, để được cấp chứng nhận ở một số chương trình, giáo viên còn phải nộp tiền. Cô T. thông tin, nội dung giữa các chương trình này rất trùng lặp, chỉ xoay quanh các kiến thức cơ bản về an toàn số, không gian mạng, sử dụng Canva, Gemini hay ChatGPT mà cô vốn đã tự tìm hiểu và sử dụng từ trước.

Bên cạnh các bài thi trực tuyến, cô T. phản ánh sự bất cập và lãng phí trong các cuộc thi chuyên môn và phong trào khác. Chẳng hạn như cuộc thi về phòng chống ma túy hay viết sáng kiến kinh nghiệm, giáo viên phải vất vả xin thông tin, xin xác nhận các nơi, mất nhiều thời gian. Tuy nhiên, sau đó trường thông báo văn phòng gửi nhầm, sáng kiến kinh nghiệm phải để cuối năm mới nộp. Cuộc thi phòng chống ma túy cũng vậy, bắt làm gấp nhưng lên đến phường thì bị loại gần hết. Cô cho rằng, việc cả trường bắt làm hàng trăm, hàng nghìn bài nhưng chỉ chọn 1 - 2 bài nộp lên trên là quá hình thức và lãng phí công sức.

Áp lực còn đến từ vô số công việc hành chính và ngoài chuyên môn. Mặc dù chủ trương là giảm nhẹ áp lực và hồ sơ sổ sách, nhưng thay vì viết tay, giáo viên lại phải số hóa rất nhiều thứ trên máy tính, từ đánh tiết dự giờ đến nhập hồ sơ. Thậm chí, cô từng phải đi điều tra phổ cập, ngồi gõ lại danh sách học sinh tốt nghiệp từ 20 năm trước trên nền tài liệu chữ xấu và mực đã bay mờ.

Gian nan cập nhật dữ liệu

Theo phản ánh của cô P.T.P, dạy THPT tại TPHCM, từ đầu năm học đến nay, giáo viên gần như không còn thời gian dành cho công tác chuyên môn vì phải liên tục giải quyết hàng loạt công việc, sự vụ ngoài lề. Vốn là người lạc quan và có khả năng nắm bắt công nghệ, cô P. thừa nhận: Chưa năm nào giáo viên cảm thấy mệt mỏi và kiệt sức như thời gian qua.

Nói là chuyển đổi số nhưng theo cô P. hệ thống dữ liệu giữa các bên hoàn toàn không có sự liên thông, đồng bộ. Cùng một nội dung hồ sơ cá nhân, giáo viên phải thực hiện cập nhật ở nhiều cổng dữ liệu khác nhau, từ cơ sở dữ liệu của bên Đảng, bên Sở GD&ĐT cho đến bên Sở Nội vụ. Để hoàn tất, thầy cô phải tự tìm lại từng loại giấy tờ, quyết định, thực hiện scan, đặt lại tên tệp rồi tải lên, gỡ xuống liên tục rất mất thời gian.

Khó khăn hơn cả là do yêu cầu bảo mật, các hệ thống này bắt buộc phải thao tác trực tiếp trên máy tính tại trường chứ không được xử lí ở nhà. Cả trường có hàng trăm cán bộ, giáo viên nhưng phòng công nghệ thông tin chỉ bố trí được 1 đến 2 máy đáp ứng yêu cầu kĩ thuật. Đường truyền thấp, phần mềm thường xuyên quay vòng vòng, trong khi cấp trên chỉ ấn định thời hạn gấp gáp trong vài ngày. Thực trạng này dẫn đến cảnh giáo viên phải chia ca chực chờ, thậm chí có người phải nán lại trường đến 23 - 24 giờ đêm đợi hệ thống thông suốt để đăng nhập dữ liệu cho kịp tiến độ.

Sau khi hoàn tất dữ liệu cá nhân, giáo viên lại tiếp tục quay cuồng kiểm tra dữ liệu của học sinh và làm hồ sơ minh chứng báo cáo thâu đêm. Cùng với đó, các phong trào như cài đặt phần mềm “Công dân học tập”, “Công dân số” được triển khai dồn dập, yêu cầu giáo viên phải thúc ép học sinh tham gia gấp, tạo ra sự mâu thuẫn lớn với chủ trương hạn chế học sinh lạm dụng điện thoại thông minh.

Cô P. cho biết, giáo viên và học sinh cũng thường xuyên phải tiếp nhận vô số đường liên kết khảo sát và các cuộc thi trực tuyến. Số lượng khảo sát quá nhiều khiến người tham gia không kịp đọc nội dung, chỉ nhấp chuột chọn các phương án trung gian ở mức độ vừa phải để lấy hình ảnh minh chứng báo cáo. Thậm chí có những cuộc thi trực tuyến không đúng đối tượng nhưng vẫn bị điều động tham gia, làm cho xong việc mà không nhớ nổi tên cuộc thi.

Ở nhiều nơi, giáo viên phải đảm đương nhiều công việc ngoài chuyên môn, nhất là vào đầu năm học (Ảnh minh họa)

Đặc biệt, việc triển khai đưa bài giảng và quản lí học tập qua hệ thống LMS (hệ thống quản lí học tập của ngành giáo dục) bộc lộ nhiều điểm bất cập. Thay vì giảng dạy trực tiếp hoặc trình chiếu bài giảng trên lớp một cách thuận tiện, giáo viên phải nhúng liên kết vào LMS, thao tác qua nhiều tầng nấc gây gián đoạn và lãng phí thời gian tiết dạy. Ở khâu kiểm tra, đánh giá, việc chấm bài của học sinh nộp qua LMS gần như bất khả thi do hệ thống xử lí chậm, bài chụp tải lên mờ, trong khi mỗi giáo viên phải phụ trách hàng trăm học sinh từ cả chục lớp học. Để giải quyết tình thế, giáo viên phải thực hiện quy trình ngược: thu bài giấy hoặc chấm trực tiếp qua tệp chia sẻ chung của lớp trước, sau đó yêu cầu học sinh nộp tượng trưng lên hệ thống LMS để thầy cô vào xác nhận hoàn thành hoặc nhập điểm báo cáo.

Theo cô P. những việc không tên như kể trên và các cuộc thi đang ảnh hưởng trực tiếp đến công việc chuyên môn, giáo viên không còn thời gian uốn nắn, rèn giũa kĩ năng, dẫn đến chất lượng và năng lực tư duy thực tế của học sinh ngày càng sút kém.

Ðổi tên, không giảm việc

Dù Bộ GD&ĐT đã nghiêm cấm điều động giáo viên làm nhiệm vụ hành chính ngoài chức năng, nhưng UBND xã Hải Hưng (Hải Phòng) đã ban hành văn bản yêu cầu hiệu trưởng các trường tiểu học và THCS trên địa bàn xã mỗi ngày phải cử 4 cán bộ, giáo viên thành thạo tin học văn phòng sang UBND xã hỗ trợ lập cơ sở dữ liệu đất đai (kéo dài từ 28/9-15/10). Riêng 2 ngày thứ bảy và chủ nhật không những không được nghỉ mà phải huy động đông hơn.

Tại Trường mầm non Giáp Hải (Bắc Ninh), ngoài công việc chăm sóc trẻ, mỗi tháng giáo viên bị yêu cầu phải viết ít nhất 3 bài đưa tin về hoạt động của lớp để đăng lên cổng thông tin điện tử của trường, rồi bị theo dõi, tính chỉ tiêu lượt truy cập và tương tác. Có giáo viên phản ánh bị phân công phối hợp với thôn để tổ chức hướng dẫn hỗ trợ người dân phong trào bình dân học vụ số. Dù điều động việc ngoài chuyên môn nhưng xã đặt ra yêu cầu rất cao…

Ngay đầu năm học, Bộ GD&ĐT đã có các văn bản chỉ đạo các địa phương thực hiện đúng, đủ hồ sơ theo quy định; tuyệt đối không tự đặt ra, không yêu cầu giáo viên thực hiện thêm hồ sơ, sổ sách, biểu mẫu, báo cáo, minh chứng không có căn cứ pháp lý. Bộ cũng khẳng định nguyên tắc, không huy động, điều động giáo viên thực hiện nhiệm vụ hành chính, tham gia phong trào ngoài chức năng, nhiệm vụ.

Học sinh tại Hà Nội trong kì thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027. Ảnh: DUY PHẠM

Chỉ thị số 31 của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026 - 2027 cũng yêu cầu các địa phương và ngành giáo dục rà soát, cắt giảm triệt để các kì thi, hội thi phong trào, hội diễn không thực chất gây tốn kém thời gian và kinh phí. Chấn chỉnh căn bệnh thành tích, giảm tối đa các gánh nặng sổ sách, giấy tờ hành chính cho giáo viên.

Theo các giáo viên, cơ quan quản lí đã quyết liệt chỉ đạo giảm hồ sơ để tập trung vào chất lượng thực chất, các sở GD&ĐT cũng triển khai nhưng ở nhà trường vẫn yêu cầu, từ đó giáo viên chỉ thấy thêm chứ chưa thấy bớt. Ví dụ, Bộ và các sở GD&ĐT bỏ sổ dự giờ thì trường làm tập phiếu dự giờ, sổ minh chứng dự giờ… Cứ thế, những hồ sơ Bộ yêu cầu bỏ thì sẽ có tên mới. Trước thực tế này, có giáo viên đề nghị Bộ GD&ĐT lập đường dây nóng để chính nhà giáo có thể phản ánh những yêu cầu sai quy định đang hằng ngày diễn ra trong ngành Giáo dục.