Việt Nam bứt phá khỏi vị thế công xưởng lắp ráp

Các diễn giả tại diễn đàn.

Chiều ngày 4/11, tại Bắc Ninh, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh, Ban tổ chức Triển lãm Công nghiệp và Sản xuất Việt Nam - VIMF 2026, Hiệp hội Sản xuất Công nghiệp TP Bắc Ninh tổ chức "Diễn đàn Công nghiệp Bắc Ninh 2026: Kiến tạo trung tâm chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu".

Việt Nam đang chuyển dịch chiến lược sang thu hút FDI có chọn lọc vào các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn, điện tử và thiết bị thông minh. Để "giữ chân" các tập đoàn đa quốc gia, các đại biểu tham dự diễn đàn chia sẻ ý kiến cần chuyển đổi kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp toàn diện—tích hợp đồng bộ từ logistics thông minh, hạ tầng kỹ thuật - môi trường đến phát triển chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa.

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, chuyển dịch từ ưu tiên gia công giá rẻ sang năng lực công nghệ cao và chuẩn mực bền vững. Đây là bệ phóng chiến lược để Việt Nam bứt phá khỏi vị thế "công xưởng lắp ráp", nâng cấp hệ sinh thái hạ tầng gắn với logistics, qua đó đưa khối doanh nghiệp nội địa tiến sâu vào mạng lưới giá trị toàn cầu.

Sự phân mảnh của kinh tế toàn cầu và xu hướng chuyển dịch đầu tư đang tạo ra cơ hội cho các nền kinh tế mới nổi. Không còn bó hẹp trong tư duy tìm kiếm cứ điểm gia công thâm dụng lao động, các tập đoàn đa quốc gia đang ráo riết săn lùng những mắt xích có khả năng thích ứng linh hoạt, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và sở hữu năng lực công nghệ.

Đánh giá về xu hướng này tại Diễn đàn, bà Vương Thị Minh Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) chỉ rõ định hướng trọng tâm trong tái cấu trúc chuỗi cung ứng, theo đó Việt Nam đang thu hút FDI có chọn lọc, ưu tiên các dự án có công nghệ tiên tiến, giá trị gia tăng cao, năng lực quản trị hiện đại và cam kết gắn kết với nền kinh tế trong nước.

Trọng tâm dòng vốn đang hướng thẳng vào các lĩnh vực bán dẫn, điện tử, thiết bị thông minh, đòi hỏi sự phát triển đồng bộ của công nghiệp hỗ trợ gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Sự dịch chuyển này không chỉ mang tính thời điểm mà phản ánh một chiến lược dài hạn. Các tập đoàn công nghệ đang coi Việt Nam là mắt xích quan trọng để đa dạng hóa rủi ro và tối ưu hóa chuỗi giá trị. Tuy nhiên, để "giữ chân" những đại bàng công nghệ này, việc chỉ cung cấp mặt bằng giá rẻ và ưu đãi thuế là chưa đủ. Các nhà đầu tư quốc tế đang đòi hỏi một hệ sinh thái đồng bộ, từ hạ tầng giao thông, logistics thông minh đến nguồn nhân lực chất lượng cao và đặc biệt là hệ thống nhà cung cấp nội địa đủ năng lực

Để đón đầu làn sóng đầu tư thế hệ mới, các khu công nghiệp không thể mãi duy trì mô hình cấp đất, xây xưởng rồi cho thuê. Đã đến lúc phải chuyển từ tư duy cung cấp "hạ tầng sản xuất" sang kiến tạo "hệ sinh thái công nghiệp".

Các đại biểu tham dự diễn đàn,

Phân tích về bước ngoặt này, ông Đinh Nam Thắng, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các Khu công nghiệp Bắc Ninh, khẳng định, khu công nghiệp không còn chỉ là nơi tập trung các nhà máy, mà đang trở thành không gian hội tụ của sản xuất, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các chuỗi giá trị có khả năng cạnh tranh toàn cầu. 

Trong giai đoạn mới, nhà đầu tư cần tiếp cận công nghệ, nhân lực, nhà cung ứng, logistics, năng lượng và dịch vụ hỗ trợ để duy trì sản xuất ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và thích ứng với biến động của thị trường

Chính vì vậy, việc tích hợp hạ tầng công nghiệp và logistics đang trở thành xu hướng tất yếu. Ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc Cấp cao Phát triển Kinh doanh & Thương mại SLP Việt Nam, đưa ra góc nhìn thực tiễn, hạ tầng công nghiệp và hạ tầng logistics không nên được nhìn nhận như hai mảng tách biệt.

Một nhà máy dù hiện đại đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu nguyên vật liệu đến chậm, kho bãi thiếu, luồng hàng xuất nhập bị ách tắc. Theo ông Nam, khi sản xuất, lưu kho và phân phối được quy hoạch như một mạng lưới thống nhất, doanh nghiệp có thể rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí tồn kho và chủ động hơn trước những gián đoạn từ bên ngoài.

Bên cạnh hạ tầng cứng về không gian và vận tải, các yếu tố "mềm" như hệ thống cấp thoát nước, xử lý môi trường cũng trở thành tiêu chí lựa chọn khắt khe. Chia sẻ dưới góc độ nhà cung cấp vật liệu, ông Nguyễn Duy Bình, Giám đốc Kinh doanh Công ty Nhựa Bình Minh Miền Bắc, nhấn mạnh, hạ tầng cấp thoát nước không đơn thuần là một hạng mục xây dựng, mà là khoản đầu tư cho sự ổn định và năng lực cạnh tranh lâu dài của khu công nghiệp. Đặc biệt đối với các nhà máy điện tử, linh kiện chính xác, bán dẫn và công nghệ cao, nguồn nước ổn định và hệ thống thoát nước đáng tin cậy là điều kiện tiên quyết để duy trì hoạt động liên tục.

Sự hiện diện của các "ông lớn" FDI mang đến cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam đưa hàm lượng công nghệ, nâng cấp quy trình và chen chân vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao. Thay vì chỉ đóng vai trò gia công, lắp ráp hay cung cấp các dịch vụ phụ trợ đơn giản, khối doanh nghiệp nhỏ và vừa cần mạnh dạn chuyển đổi, đáp ứng những tiêu chuẩn toàn cầu khắt khe.

Để hiện thực hóa khát vọng này, sự đồng hành của cơ quan quản lý và các tập đoàn đầu chuỗi là yếu tố then chốt. Cần thúc đẩy mạnh mẽ việc hình thành các cụm liên kết ngành, nơi doanh nghiệp FDI giữ vai trò dẫn dắt về tiêu chuẩn và thị trường, còn doanh nghiệp trong nước tham gia cung ứng linh kiện, vật liệu và dịch vụ kỹ thuật. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp phụ trợ, chuyển giao công nghệ và tư vấn cải tiến năng suất chất lượng cần được thiết kế sát thực tiễn, giải quyết trực tiếp những "nút thắt" về vốn và kỹ năng quản trị của khối nội.

Việc tận dụng triệt để làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng không chỉ là lời giải cho bài toán tăng trưởng kinh tế trước mắt, mà còn là bệ phóng chiến lược để Việt Nam từng bước vươn lên thành trung tâm sản xuất công nghiệp công nghệ cao hàng đầu khu vực.

Quá trình lột xác này đòi hỏi sự chung tay quyết liệt từ các nhà hoạch định chính sách trong việc hoàn thiện thể chế, sự đột phá trong quy hoạch hạ tầng của các địa phương, và đặc biệt là sự nhạy bén, bản lĩnh vươn tầm của chính cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.