Việt Nam cần làm chủ công nghệ để phát triển bền vững

Phát biểu tại hội nghị khoa học và công nghệ để phát triển bền vững ngày 7/10 ở Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE, tỉnh Gia Lai), Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tín nhấn mạnh yêu cầu chuyển tri thức khoa học thành những quyết định đúng đắn và thay đổi có ích cho xã hội.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tín phát biểu chào mừng hội nghị khoa học và công nghệ để phát triển bền vững.

Hội nghị diễn ra trong hai ngày 7 - 8/10, quy tụ hơn 60 nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, nhà ngoại giao và nhà hoạch định chính sách từ 12 quốc gia. Đây là dịp để Việt Nam trao đổi với cộng đồng khoa học quốc tế về các ưu tiên nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và những vấn đề đặt ra trong phát triển bền vững.

Nghiên cứu cơ bản là nền tảng để làm chủ công nghệ

Theo Thứ trưởng Trần Trung Tín, hội nghị diễn ra khi Việt Nam đang tập trung nguồn lực triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Yêu cầu đặt ra là phát huy vai trò của khoa học trong tăng trưởng kinh tế, đồng thời bảo đảm sự phát triển bền vững, lấy con người làm trung tâm.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tín cảm ơn tâm huyết của vợ chồng GS Trần Thanh Vân và GS Lê Kim Ngọc.

Dưới góc độ cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định Việt Nam cần xây dựng năng lực nghiên cứu và phát triển, làm chủ công nghệ, đổi mới sáng tạo để phát triển bằng trí thức, nâng cao chất lượng sống, tăng khả năng ứng phó trước những biến động của môi trường khí hậu và phát triển bền vững.

Định hướng được Thứ trưởng nhấn mạnh trước hết là vun đắp nền tảng nghiên cứu cơ bản với tầm nhìn dài hạn. Theo ông, khoa học cơ bản là nền tảng chiến lược của phát triển quốc gia, tạo cơ sở hình thành công nghệ lõi và nguồn nhân lực tinh hoa. Đây cũng là cơ sở để nâng cao năng lực dự báo, hoạch định chính sách và tự chủ phát triển trong dài hạn.

Cách tiếp cận này đặt việc đầu tư cho nghiên cứu cơ bản trong mối liên hệ trực tiếp với năng lực phát triển của đất nước. Bên cạnh kết quả ứng dụng, tri thức khoa học còn giúp nhận diện các vấn đề mới, cung cấp cơ sở cho quyết định quản lý và chuẩn bị nhân lực để tiếp nhận, phát triển những công nghệ của tương lai.

Cùng với nghiên cứu cơ bản, Thứ trưởng xác định đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao và đẩy mạnh hợp tác quốc tế là những yêu cầu quan trọng. Phát triển khoa học, công nghệ phải bắt đầu từ việc đào tạo các nhà khoa học, qua đó xây dựng năng lực nghiên cứu trong nước và mở rộng khả năng hợp tác với các đối tác quốc tế.

Đề cập định hướng ưu tiên nguồn lực, ông cho biết Việt Nam đã xác định danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược. Những lĩnh vực được ông nêu gồm công nghệ số, lượng tử, sinh học và y sinh tiên tiến, năng lượng và vật liệu tiên tiến, công nghệ biển, đại dương và lòng đất. Mục tiêu là thu hút đầu tư, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ các công nghệ then chốt.

Các nhà khoa học quốc tế tham dự hội nghị.

Theo Thứ trưởng, bảy phiên thảo luận bàn tròn của hội nghị phản ánh những trọng tâm mà Việt Nam và cộng đồng quốc tế cùng quan tâm. Việc trao đổi giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực có ý nghĩa trong lựa chọn ưu tiên nghiên cứu cũng như xem xét tác động của công nghệ đối với xã hội.

Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm ứng dụng

Để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, Thứ trưởng Trần Trung Tín nhấn mạnh yêu cầu gắn kết Nhà nước, viện, trường và doanh nghiệp. Trong mối quan hệ này, mỗi bên có trách nhiệm cụ thể, từ xây dựng chính sách, tạo ra tri thức đến đầu tư và thương mại hóa sản phẩm.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tín cùng các nhà khoa học bên lề hội nghị.

Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng chiến lược và xây dựng cơ chế, chính sách. Các viện, trường đảm nhiệm nghiên cứu, tạo tri thức và đào tạo nhân lực. Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm ứng dụng, đầu tư tài chính cho nghiên cứu, tiếp nhận chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm. Sự gắn kết này được ông xác định là yêu cầu để ứng dụng khoa học, công nghệ phục vụ phát triển kinh tế – xã hội bền vững.

Từ định hướng đó, Thứ trưởng đề nghị hội nghị tập trung xác định những vấn đề cần ưu tiên nghiên cứu và các cơ hội hợp tác, đồng thời trở thành diễn đàn trao đổi chính sách thiết thực. Ông mong các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý thảo luận thẳng thắn, đóng góp cho Việt Nam những khuyến nghị sắc bén, có tính khả thi.

Một đề nghị cụ thể là gợi mở các chương trình, dự án hợp tác nghiên cứu và phát triển (R&D) giữa viện, trường, doanh nghiệp Việt Nam với các trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới. Những kết nối tại hội nghị được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở cho hợp tác lâu dài, đáp ứng nhu cầu nâng cao năng lực nghiên cứu và ứng dụng trong nước.

Thứ trưởng khẳng định Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đồng hành, lắng nghe và tiếp thu các sáng kiến từ hội nghị để tham mưu hoàn thiện thể chế, chính sách. Mục tiêu là tạo môi trường thuận lợi cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển bền vững.