Việt Nam chủ động góp sức cùng ASEAN chèo lái tương lai chung

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng Trưởng đoàn các nước ASEAN tham dự phiên khai mạc Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Philippines tháng 5/2026. (Nguồn: TTXVN)

Xin Đại sứ đánh giá tầm quan trọng của kỳ cấp cao ASEAN 2026 dịp này, đốivới sự phát triển của ASEAN nói riêng và đặt trong tổng thể khu vực và thế giới nóichung?

Khi chủ đề “Cùng chèo lái tương lai” được nước Chủ tịch ASEAN 2026 Philippines công bố tại Hội nghị cấp cao ASEAN 47 vào cuối năm 2025, có lẽ không ai nghĩ rằng ASEAN sẽ phải đối mặt với nhiều sóng gió như trong năm 2026.

Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; các cuộc xung đột kéo dài, diễn biến phức tạp, cùng với những điểm nóng mới phát sinh đã gây đứt gãy chuỗi cung ứng, đe dọa an ninh năng lượng, an ninh lương thực, tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế và đời sống người dân.

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn Việt Nam tại ASEAN.

Trong bối cảnh đó, Hội nghị cấp cao ASEAN 49 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ là dịp để các nhà lãnh đạo nhìn lại một năm ASEAN cùng phối hợp, hợp tác ứng phó với những thách thức chung, mà còn là cơ hội để định hình phương hướng hợp tác, củng cố nội lực và khẳng định vai trò của ASEAN trong một môi trường khu vực và quốc tế ngày càng bất định. Theo đó, Hội nghị có một số ý nghĩa nổi bật sau:

Thứ nhất, khẳng định vai trò trung tâm, củng cố các giá trị nền tảng và năng lực quy tụ, kết nối của ASEAN. Càng trải qua khó khăn, thách thức, các nước thành viên càng nhận thức rõ hơn tầm quan trọng của ASEAN. Đối với các quốc gia vừa và nhỏ, hợp tác đa phương, liên kết khu vực, thượng tôn luật pháp quốc tế và thúc đẩy đối thoại, hợp tác chính là những phương thức hữu hiệu để ứng phó với các thách thức, nâng cao khả năng chống chịu trước sức ép bên ngoài, đồng thời gìn giữ môi trường hòa bình, an ninh và ổn định cho phát triển.

Đặc biệt, trong bối cảnh thế giới ngày càng phân mảnh, niềm tin vào các thể chế đa phương bị lung lay, việc ASEAN vẫn duy trì được khả năng quy tụ đông đảo các đối tác, trong đó có các nước và trung tâm lớn ở khu vực và thế giới, là một dấu hiệu tích cực, đồng thời cho thấy sức hấp dẫn và giá trị riêng có của ASEAN. Đây không phải là điều đương nhiên có được.

Các diễn đàn do ASEAN chủ trì và dẫn dắt, trong đó có các Hội nghị cấp cao ASEAN+1 với 7 đối tác (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia, Mỹ, Liên hợp quốc), ASEAN+3 và Cấp cao Đông Á (EAS) diễn ra dịp này, tiếp tục phát huy vai trò là những không gian đối thoại quan trọng, nơi lãnh đạo các nước có thể trao đổi thẳng thắn về những vấn đề lớn liên quan đến hòa bình, an ninh và phát triển, đồng thời định hình phương hướng, ưu tiên chiến lược cho hợp tác trong thời gian tới. Các Hội nghị cấp cao dịp này còn mang ý nghĩa đặc biệt khi đánh dấu 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa ASEAN với Trung Quốc và Australia.

Đây là dịp để ASEAN cùng hai đối tác quan trọng nhìn lại chặng đường hợp tác 5 năm qua, đánh giá những kết quả đạt được trên các lĩnh vực ưu tiên; đồng thời nhận diện những dư địa hợp tác và những lĩnh vực cần tiếp tục thúc đẩy. Đây chính là giá trị và thế mạnh của ASEAN: chủ động tạo dựng không gian đối thoại, củng cố lòng tin, thúc đẩy tìm kiếm những điểm đồng và lợi ích chung, qua đó góp phần duy trì một cấu trúc khu vực mở, minh bạch, bao trùm và dựa trên luật lệ. Vai trò trung tâm của ASEAN không chỉ được thể hiện qua các tuyên bố hay cam kết, mà trước hết được khẳng định bằng năng lực quy tụ, kết nối và dẫn dắt đối thoại giữa các đối tác.

Bên cạnh đó, nỗ lực của ASEAN và Trung Quốc thúc đẩy hoàn tất đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu quả, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982, cũng là một minh chứng cụ thể cho vai trò và đóng góp của ASEAN đối với hòa bình, an ninh và ổn định khu vực.

Thứ hai, mở ra những động lực tăng trưởng mới. Cùng với việc làm sâu sắc hơn quan hệ với các đối tác, ASEAN cũng cần chủ động khai thác các động lực tăng trưởng mới để duy trì đà phát triển và nâng cao vị thế trong nền kinh tế toàn cầu. Điểm nhấn của Hội nghị cấp cao lần này là việc ký kết Hiệp định khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA). Đây là hiệp định khu vực đầu tiên về kinh tế số có tính ràng buộc pháp lý, thiết lập các quy tắc chung về thương mại số, dòng dữ liệu xuyên biên giới, thanh toán điện tử, an ninh mạng và các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo.

DEFA sẽ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận thị trường số rộng lớn hơn, đồng thời được kỳ vọng góp phần đưa quy mô kinh tế số ASEAN tăng gấp đôi, đạt khoảng 2.000 tỷ USD vào năm 2030. Việc thúc đẩy khuôn khổ hợp tác này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của ASEAN trước những chuyển dịch của kinh tế thế giới.

Thứ ba, tăng cường khả năng tự cường, chủ động ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài. Những diễn biến phức tạp của tình hình quốc tế trong năm 2026, đặc biệt là các gián đoạn đối với nguồn cung và thị trường năng lượng, cho thấy mức độ dễ bị tổn thương của các nền kinh tế trước những cú sốc bên ngoài, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường khả năng tự chủ và phối hợp ứng phó ở cấp khu vực.

Trong lĩnh vực năng lượng, ASEAN đang thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác phát triển bền vững và kết nối, trong đó có việc hiện thực hóa Lưới điện ASEAN (APG). ASEAN cũng kỳ vọng hoàn tất phê chuẩn Hiệp định An ninh Dầu mỏ ASEAN (APSA) trước Hội nghị Cấp cao, đồng thời thảo luận về khả năng hình thành kho dự trữ nhiên liệu khu vực, đa dạng hóa các nguồn và cơ chế dự trữ trong khuôn khổ Quỹ Dự trữ Gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR)... Đây là những bước đi thiết thực nhằm củng cố an ninh năng lượng, an ninh lương thực và nâng cao năng lực ứng phó chung của ASEAN trước các tình huống khủng hoảng.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung và Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Anh Ed Miliband đồng chủ trì Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - Anh tháng 7/2026. (Ảnh: Bảo Chi)

Với vai trò ngày càng chủ động, tích cực, Việt Nam đã đóng góp như thế nào trong việc ủng hộ và hiện thực hóa các ưu tiên của nước Chủ tịch Philippines trong năm 2026? Xin Đại sứ đánh giá ý nghĩa việc Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị lần này?

Trong năm 2026, Việt Nam tích cực ủng hộ Philippines trong vai trò nước Chủ tịch, trong một số khía cạnh chính:

Thứ nhất, Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với Chủ tịch Philippines và các nước thành viên thúc đẩy đoàn kết, đồng thuận trong ASEAN; tích cực ủng hộ chủ tịch triển khai hiệu quả, đúng tiến độ các ưu tiên và sáng kiến đã đề ra; đề xuất nhiều sáng kiến, ý tưởng nhằm củng cố đoàn kết, gia tăng tự cường và liên kết ASEAN.

Thứ hai, gắn chặt với chủ đề của năm, trong vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN-New Zealand và ASEAN-Anh, Việt Nam đã chủ trì xây dựng, thông qua và thúc đẩy triển khai hiệu quả Tuyên bố chung của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-New Zealand về Thúc đẩy tự cường khu vực và Tuyên bố chung của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-Anh về Hợp tác trong khuôn khổ Tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của ASEAN (AOIP).

Các Tuyên bố thể hiện cam kết và hành động cụ thể giữa ASEAN với các đối tác trong nâng cao khả năng chống chịu trước các khủng hoảng toàn cầu gây gián đoạn chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng và lương thực, đồng thời, gia tăng hợp tác trên 4 lĩnh vực ưu tiên của AOIP, hỗ trợ thiết thực triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Thứ ba, Việt Nam đã tích cực tham gia thúc đẩy đồng thuận ASEAN và phát huy vai trò của ASEAN đối với một số vấn đề phức tạp, trong đó có củng cố lập trường chung của ASEAN về Biển Đông tại các hội nghị cũng như trong các văn kiện của ASEAN và giữa ASEAN với các đối tác; đóng góp trách nhiệm, tích cực trong tiến trình đàm phán Bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông giữa ASEAN và Trung Quốc.

Thứ tư, về nâng cao khả năng tự cường khu vực và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới: Việt Nam đã sớm hoàn tất thủ tục phê chuẩn Hiệp định An ninh Dầu mỏ ASEAN (APSA), qua đó góp phần để Hiệp định sớm có hiệu lực và nâng cao khả năng ứng phó của khu vực trước các cú sốc về nguồn cung. Việt Nam cũng đóng góp vào việc triển khai Lưới điện ASEAN, vì kết nối năng lượng là nền tảng cho chuyển đổi xanh và tăng trưởng bền vững của cả khu vực.

Sự tham dự của Thủ tướng Lê Minh Hưng ngay sau khi đảm nhiệm cương vị mới (tại Hội nghị cấp cao ASEAN 48) và Hội nghị cấp cao ASEAN 49 lần này cho thấy Việt Nam tiếp tục coi trọng ASEAN, nhất quán với đường lối đối ngoại mà Đại hội Đảng đã đề ra: ASEAN có tầm quan trọng chiến lược, là một ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam.

Việc Thủ tướng trực tiếp dự Hội nghị, đồng thời gặp gỡ, trao đổi, cùng lãnh đạo các nước ASEAN, các đối tác khẳng định lại cam kết mạnh mẽ của Việt Nam đối với ASEAN, tiếp tục đóng góp thúc đẩy ASEAN phát triển, lớn mạnh, liên kết chặt chẽ với vai trò trung tâm được giữ vững. Các Hội nghị của ASEAN cũng là dịp để Thủ tướng cùng lãnh đạo các nước ASEAN, các đối tác của ASEAN xác định cơ hội thúc đẩy hợp tác thực chất, hiệu quả trên các lĩnh vực, đáp ứng thiết thực hơn nhu cầu tăng trưởng nhanh, phát triển bền vững của các quốc gia trong khu vực cũng như Việt Nam.

Sự tham dự của Thủ tướng Lê Minh Hưng ngay sau khi đảm nhiệm cương vị mới (tại Hội nghị cấp cao ASEAN 48) và Hội nghị cấp cao ASEAN 49 lần này cho thấy Việt Nam tiếp tục coi trọng ASEAN, nhất quán với đường lối đối ngoại mà Đại hội Đảng đã đề ra: ASEAN có tầm quan trọng chiến lược, là một ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam.

Hiệp định khung kinh tế số ASEAN (DEFA) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tiến trình hội nhập kinh tế ASEAN. (Ảnh: CV)

Việc ký kết Hiệp định khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA)được xem là điểm nhấn của Hội nghị lần này. Xin Đại sứ đánh giá ý nghĩa của DEFA đối với liên kết kinh tế ASEANvà với triển vọng tăng trưởng của kinh tế số khu vực?

Hiệp định khung kinh tế số ASEAN (DEFA) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với tiến trình hội nhập kinh tế ASEAN mà còn đối với định hướng phát triển dài hạn và nâng cao vị thế của ASEAN trong nền kinh tế toàn cầu.

Trước hết, DEFA đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tiến trình hội nhập của ASEAN: từ hội nhập kinh tế chủ yếu dựa trên lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ và đầu tư sang hội nhập sâu rộng hơn trên không gian số. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, việc ASEAN xây dựng được một khuôn khổ chung về kinh tế số sẽ góp phần hình thành một thị trường số khu vực thống nhất, có tính kết nối cao, minh bạch, an toàn và thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh xuyên biên giới.

Đặc biệt, DEFA được kỳ vọng sẽ thiết lập những nguyên tắc và tiêu chuẩn chung trong các lĩnh vực như thương mại điện tử, thanh toán điện tử, giao dịch điện tử, lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới, bảo vệ người tiêu dùng trực tuyến, hướng tới việc tăng cường khả năng tương thích giữa các hệ thống số. Đây là những yếu tố có ý nghĩa thiết thực trong việc giảm thiểu các rào cản, chi phí giao dịch và thủ tục tuân thủ, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thị trường các nước ASEAN dễ dàng hơn.

Thứ hai, Hiệp định sẽ mở ra những cơ hội phát triển rất lớn cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trước đây, việc mở rộng hoạt động sang các thị trường trong khu vực thường đòi hỏi doanh nghiệp phải đối mặt với những khác biệt về quy định, thủ tục và hạ tầng công nghệ. Khi các khuôn khổ và tiêu chuẩn số được tăng cường hài hòa, doanh nghiệp có thể cung cấp sản phẩm, dịch vụ trên nền tảng số tới nhiều thị trường hơn, mở rộng tệp khách hàng và tham gia sâu hơn vào hoạt động thương mại khu vực.

Đồng thời, DEFA cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, dữ liệu lớn và công nghệ tài chính, từ đó nâng cao năng suất, tối ưu hóa quy trình sản xuất, quản trị và phân phối. Đây chính là cơ sở để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp ASEAN trước sức ép ngày càng lớn từ các trung tâm kinh tế và công nghệ trên thế giới.

Thứ ba, ý nghĩa của DEFA cũng nằm ở việc thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp ASEAN vào các chuỗi giá trị số và chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong nền kinh tế hiện đại, giá trị không chỉ được tạo ra từ sản xuất hàng hóa mà ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, công nghệ, nền tảng số, dịch vụ số và năng lực đổi mới sáng tạo. DEFA có thể góp phần kết nối các hệ sinh thái số của các quốc gia thành viên, tạo điều kiện để doanh nghiệp hợp tác, chia sẻ nguồn lực, phát triển dịch vụ xuyên biên giới và tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Đối với Việt Nam, DEFA mở ra những cơ hội rất đáng kể. Việt Nam có nhiều lợi thế về quy mô thị trường, nguồn nhân lực công nghệ, tốc độ phát triển thương mại điện tử và hệ sinh thái doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Việc tham gia khuôn khổ này sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam có thêm điều kiện mở rộng hoạt động sang thị trường ASEAN, đặc biệt trong các lĩnh vực phần mềm, dịch vụ công nghệ thông tin, thương mại điện tử, logistics số, công nghệ tài chính và các dịch vụ số có giá trị gia tăng cao.

Đây cũng là cơ hội để Việt Nam thu hút thêm đầu tư chất lượng cao, tiếp nhận công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và từng bước nâng cao vị trí trong các chuỗi giá trị số của khu vực. Đặc biệt, các doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ sẽ có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng, đối tác và nguồn lực trong toàn ASEAN mà không bị giới hạn bởi quy mô thị trường trong nước.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi đôi với thách thức. Để tận dụng hiệu quả những lợi ích mà DEFA mang lại, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và hành lang pháp lý về kinh tế số; phát triển hạ tầng số, bảo đảm an ninh mạng và an toàn dữ liệu; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực số; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao năng lực công nghệ, quản trị và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Tiềm năng của DEFA là rất lớn, nếu được triển khai toàn diện và hiệu quả, hiệp định có thể góp phần đưa quy mô kinh tế số ASEAN lên khoảng 2.000 tỷ USD vào năm 2030, so với mức dự kiến khoảng 1.000 tỷ USD nếu không có những tác động thúc đẩy mạnh mẽ từ khuôn khổ này.

Có thể nói, DEFA không đơn thuần là một hiệp định về công nghệ hay thương mại điện tử, mà là một bước đi chiến lược nhằm định hình tương lai hội nhập kinh tế ASEAN trong kỷ nguyên số. Đối với Việt Nam, tham gia và triển khai hiệu quả hiệp định không chỉ giúp mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế số, nâng cao chất lượng tăng trưởng và khẳng định vị thế của Việt Nam trong cộng đồng kinh tế ASEAN.

Trân trọng cảm ơn Đại sứ!