Việt Nam có mưa sao băng Eta Aquarids rạng sáng mai, 'săn' ở đâu rõ nhất?

Mưa sao băng Eta Aquarids: "Di sản" của sao chổi Halley

Với mật độ có thể đạt ngưỡng 20 - 30 vệt mỗi giờ và nguồn gốc từ sao chổi Halley huyền thoại, đây không chỉ là một hiện tượng quang học mà còn là cuộc hội ngộ với "tàn tích" của lịch sử vũ trụ.

Để hiểu về sức hút của mưa sao băng Eta Aquarids, trước hết phải nhắc đến "người mẹ" của nó: Sao chổi 1P/Halley. Trong giới thiên văn, Halley không chỉ là một thiên thể, nó là một biểu tượng.

Với chu kỳ khoảng 76 năm mới quay lại gần mặt trời một lần, sự xuất hiện của Halley được ghi dấu trong lịch sử nhân loại như một điềm báo của những thay đổi lớn lao.

Tuy nhiên, không cần đợi đến năm 2061 để gặp lại sao chổi này. Mỗi năm hai lần, trái đất đi qua dải bụi mà Halley để lại trên quỹ đạo của nó, tạo ra mưa sao băng Orionids vào tháng 10 và đặc biệt là Eta Aquarids vào tháng 5.

Rạng sáng mai, bầu trời Việt Nam sẽ đón mưa sao băng Eta Aquarids.

Những gì mà những người yêu thiên văn rạng sáng mai được chiêm ngưỡng chính là những mảnh vụn đá và băng đã tách khỏi sao chổi Halley từ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm trước.

Khi những "hạt bụi vũ trụ" này lao vào bầu khí quyển trái đất với vận tốc kinh hoàng, khoảng 66 km/giây, động năng khổng lồ chuyển hóa thành nhiệt năng, nung nóng không khí xung quanh và tạo ra những vệt sáng rực rỡ.

Điểm đặc trưng khiến Eta Aquarids trở nên "đắt giá" chính là khả năng để lại những vệt khói ion hóa phát sáng tồn tại vài giây sau khi sao băng đã biến mất, tựa như những nét bút vẽ dở dang trên nền trời đen thẳm.

Theo Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA), hiện tượng được quan sát lý tưởng vào rạng sáng 6/5, khoảng từ sau 2 giờ sáng tới khi trời sáng. Dù vậy, đêm trước và sau khoảng thời gian này, người yêu thiên văn cũng có thể nhìn thấy nhiều sao băng nếu có điều kiện quan sát tốt.

Ông Đặng Vũ Tuấn Sơn, Chủ tịch VACA, nhận định: "Năm 2026 là một năm đặc biệt thuận lợi cho Eta Aquarids. Cực điểm rơi vào rạng sáng ngày 6/5, trùng với thời điểm trăng khuyết cuối tháng. Ánh trăng sẽ không còn quá sáng và sẽ lặn sớm, trả lại một nền trời đủ tối để những vệt sao dù mờ nhất cũng có thể hiện rõ. Tại Việt Nam, nếu quan sát ở những vùng ít ô nhiễm ánh sáng, chúng ta có thể kỳ vọng thấy từ 20 đến 30 vệt sao băng mỗi giờ".

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh về "thời điểm vàng": Tâm điểm của trận mưa sao băng này nằm ở chòm sao Bảo Bình (Aquarius). Vào khoảng 2 giờ sáng, chòm sao này mới bắt đầu nhô lên ở chân trời phía Đông. Do đó, khoảng thời gian từ 3 giờ sáng đến trước khi trời sáng (khoảng 5 giờ sáng) là lúc mật độ sao băng đạt đỉnh và dễ quan sát nhất.

Bí kíp "săn sao" - Từ tọa độ địa lý đến kỹ thuật quan sát

Để "săn" được sao băng, giới chuyên gia khuyến cáo những người yêu thiên văn cần một chiến thuật bài bản thay vì chỉ ngửa mặt lên trời một cách cảm tính.

Tọa độ và địa điểm: Sự ô nhiễm ánh sáng tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM là rào cản lớn nhất. Những người yêu thiên văn nên di chuyển ra khu vực ngoại ô hoặc các vùng biển thoáng đãng.

Tại miền Bắc, các vùng núi cao như Sa Pa, Mẫu Sơn hay các cánh đồng ở Ba Vì là lựa chọn tốt.

Tại miền Nam, các bãi biển ở Vũng Tàu, Phan Thiết hay vùng cao nguyên Lâm Đồng sẽ cho tầm nhìn bao quát chân trời phía Đông, nơi chòm Bảo Bình ngự trị.

Kỹ thuật quan sát bằng mắt thường: Sai lầm phổ biến nhất của người mới bắt đầu là sử dụng kính thiên văn hoặc ống nhòm. Sao băng di chuyển cực nhanh và xuất hiện ngẫu nhiên. Vì vậy, mắt người chính là "thấu kính" tốt nhất.

Hãy nằm phẳng trên một tấm bạt hoặc ghế dài, thả lỏng cơ thể và để tầm mắt bao phủ ít nhất 60% bầu trời. Một khi đã "bắt nhịp" được với nền trời, bạn sẽ thấy những vệt sáng nhỏ nhất mà trước đó mắt thường không thể nhận ra.

Đối với các nhiếp ảnh gia, mưa sao băng Eta Aquarids là một thử thách nhưng cũng là phần thưởng xứng đáng cho sự kiên trì. Để ghi lại những vệt sáng nghìn năm, kỹ thuật phơi sáng lâu là bắt buộc.

Thiết lập thông số: Sử dụng ống kính góc rộng để bao trọn bầu trời và khẩu độ lớn nhất (f/2.8 hoặc thấp hơn). Đẩy ISO lên cao (từ 1600 đến 3200) nhưng cần lưu ý khả năng khử nhiễu của cảm biến.

Giới chuyên gia cho rằng đừng cố gắng "canh" để nhấn nút chụp khi thấy sao rơi. Hãy dùng dây bấm mềm hoặc chế độ Intervalometer để máy chụp liên tục hàng trăm tấm hình với thời gian phơi sáng khoảng 20 giây mỗi tấm. Việc này không chỉ giúp bạn có cơ hội cao bắt được sao băng mà còn là nguồn dữ liệu quý giá để tạo video Time-lapse sau này.

Rạng sáng mai, khi cả thành phố còn đang chìm trong giấc ngủ, một "di sản" từ sao chổi Halley sẽ ghé thăm bầu trời Việt Nam. Đó là thời điểm để chúng ta ngước lên, không chỉ để ngắm nhìn vẻ đẹp thiên văn, mà còn để kết nối với những giá trị vĩnh hằng của vũ trụ.