Việt Nam dần hoàn thiện các mảnh ghép trong chuỗi giá trị bán dẫn

Kỹ sư FPT đang kiểm tra khả năng hoạt động của chip nguồn mới. (Nguồn: FPT)

Theo Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, Việt Nam hiện có hơn 50 doanh nghiệp thiết kế chip với khoảng 7.000 kỹ sư; tổng vốn FDI trong lĩnh vực bán dẫn đạt hơn 14,2 tỷ USD với 241 dự án. Chính phủ đánh giá Việt Nam đã tham gia vào các công đoạn của chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, từ thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử đến phát triển nguồn nhân lực.

Những mảnh ghép của chuỗi bán dẫn Việt Nam dần hiện rõ

Bức tranh bán dẫn Việt Nam vài năm gần đây mở rộng khỏi phạm vi thiết kế chip hay hoạt động đóng gói, kiểm thử của các doanh nghiệp nước ngoài. Những mắt xích vốn còn thiếu bắt đầu xuất hiện, từ vật liệu đầu vào, chế tạo, sản xuất thử đến kiểm thử và đóng gói.

Ở khâu đầu vào, sự xuất hiện của các dự án sản xuất vật liệu bán dẫn đang mở rộng phạm vi tham gia của Việt Nam vào chuỗi cung ứng. Tại Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3, Tokuyama Việt Nam triển khai dự án sản xuất polysilicon với tổng vốn đầu tư hơn 60 triệu USD. Đây là loại vật liệu được sử dụng để sản xuất wafer bán dẫn. Theo Tokuyama, công ty con tại Việt Nam đảm nhiệm công đoạn cuối trong quy trình sản xuất polysilicon.

Ở khâu thiết kế, Việt Nam đã hình thành lực lượng doanh nghiệp và kỹ sư tham gia thiết kế vi mạch với các tên tuổi như Marvell, Renesas, CoAsia cùng các doanh nghiệp trong nước như Viettel, FPT.

Ở khâu chế tạo, một bước tiến đáng chú ý khác diễn ra là tháng 1/2026, Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao đầu tiên tại Việt Nam. Sự xuất hiện của năng lực sản xuất được kỳ vọng bổ sung một mắt xích quan trọng nằm giữa thiết kế và các hoạt động kiểm thử, đóng gói đã hình thành trước đó.

Khoảng cách giữa một bản thiết kế và sản phẩm có thể đưa vào sản xuất hàng loạt cũng đang được thu hẹp. Tháng 6/2026, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn được ra mắt, với 19 đối tác gồm: Intel, Infineon, Amkor, Cadence, Synopsys, TSMC, GlobalFoundries cùng Viettel, FPT và VSAP Lab. Hạ tầng sản xuất thử giúp các thiết kế có thêm điều kiện được kiểm chứng trước khi bước sang giai đoạn thương mại hóa.

Ở phía cuối chuỗi, Việt Nam đã hình thành năng lực đóng gói, kiểm thử với sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp quốc tế như Intel, Amkor và Hana Micron. Sự tham gia của doanh nghiệp Việt cũng ngày càng rõ nét. Đầu năm 2026, FPT công bố nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn tại Bắc Ninh. FPT xác định đây là nhà máy kiểm thử, đóng gói đầu tiên tại Việt Nam do người Việt làm chủ.

Cùng với cơ sở sản xuất, đào tạo nhân lực đang trở thành một mảnh ghép quan trọng của hệ sinh thái. Các trường đại học, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp liên tục mở rộng chương trình đào tạo bán dẫn, tạo nguồn nhân lực cho nhiều công đoạn từ thiết kế, chế tạo đến kiểm thử và đóng gói.

Điểm đáng chú ý là Việt Nam đang bổ sung nhiều công đoạn quan trọng của chuỗi bán dẫn từ sự góp sức của doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài làm tại Việt Nam. Từ đây, câu hỏi lớn hơn chuyển sang chiều sâu: Doanh nghiệp Việt có thể làm chủ đến đâu, kết nối các mắt xích thế nào và giữ lại bao nhiêu giá trị trong chuỗi.

Doanh nghiệp Việt kết nối nhiều công đoạn trong cùng một hệ sinh thái

Trong quá trình đó, sự tham gia của doanh nghiệp Việt có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là lực lượng có khả năng kết nối các công đoạn trong nước với thị trường và chuỗi cung ứng quốc tế. FPT là một trong những doanh nghiệp đang theo đuổi hướng tiếp cận này.

Mẫu chip nguồn do FPT sản xuất. (Nguồn: FPT)

FPT bắt đầu xây dựng năng lực bán dẫn từ hơn một thập kỷ trước và thành lập FPT Semiconductor năm 2022. Doanh nghiệp tập trung vào các dòng chip nguồn Power IC, PMIC và đang mở rộng hoạt động thiết kế theo yêu cầu khách hàng. Năm 2026, FPT cho biết đã bắt đầu nhận các đề bài theo mô hình “turn-key”, từ thiết kế, đặt hàng sản xuất đến kiểm thử, đóng gói.

Năng lực thiết kế đã có đầu ra thương mại. Tháng 12/2025, FPT bàn giao lô chip nguồn thương mại đầu tiên cho một công ty điện tử Nhật Bản thông qua Restar. Thỏa thuận giữa hai bên đặt mục tiêu Restar phân phối chip do FPT thiết kế trong ba năm tại thị trường châu Á-Thái Bình Dương.

FPT đồng thời phát triển nguồn nhân lực cho các công đoạn này, với mục tiêu đào tạo 10.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030. Hệ thống đào tạo trải từ chương trình công nghệ chip & bán dẫn tại FPT Polytechnic đến chương trình đại học và các chương trình liên kết quốc tế như hợp tác 2+2 với Đại học Gachon tại Hàn Quốc và các đối tác tại Đài Loan (Trung Quốc).

Nhìn rộng hơn, sự hiện diện của nhiều công đoạn trong chuỗi bán dẫn tại Việt Nam không có nghĩa Việt Nam đã tự chủ toàn bộ ngành bán dẫn. Quy mô, chiều sâu công nghệ, thiết bị, vật liệu và sở hữu trí tuệ vẫn còn khoảng cách lớn so với các trung tâm bán dẫn hàng đầu.

Khi các công đoạn cơ bản của chuỗi bán dẫn đã hiện diện, Việt Nam cần chuyển từ tư duy tiếp nhận công nghệ sang đồng kiến tạo với các đối tác quốc tế: cùng nghiên cứu, cùng phát triển sản phẩm và tài sản trí tuệ.