Việt Nam đăng cai Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực

Việc Việt Nam đăng cai hội nghị là sự tiếp nối chặng đường 50 năm hợp tác Việt Nam - UNESCO, đồng thời khẳng định vai trò chủ động, trách nhiệm và năng lực đóng góp ngày càng cao của Việt Nam trong hợp tác đa phương về văn hóa, di sản và phát triển bền vững.

Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực được tổ chức trên cơ sở đề xuất của Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO và sự tin tưởng, ủng hộ của các quốc gia thành viên. Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND thành phố Hà Nội và UBND tỉnh Ninh Bình phối hợp với Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội cùng các cơ quan liên quan đăng cai tổ chức.

Đây là diễn đàn đối thoại chính sách quốc tế quy tụ nhiều chuyên gia hàng đầu về bảo tồn di sản thế giới, trong đó có Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới, Chủ tịch Ủy ban Di sản Thế giới lần thứ 49, Đại sứ các thành viên của Ủy ban Di sản Thế giới, đại diện cơ quan quản lý di sản các nước châu Á - Thái Bình Dương, các chuyên gia của UNESCO và thế giới.

Uỷ viên Bộ Chính trị- Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu khai mạc Hội nghị

Về phía Việt Nam, hội nghị có sự tham dự của ông Lê Hoài Trung - Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao; Ông Ngô Lê Văn - Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam; Ông Hoàng Đạo Cương- Thứ trưởng Bộ VHTT&DL; Ông Nguyễn Văn Phong - Phó Bí thư Thành uỷ Hà Nội cùng đại diện lãnh đạo các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hoá, đại diện các cơ quan Trung ương, địa phương, viện nghiên cứu, ban quản lý di sản và cộng đồng.

Phát biểu chào mừng Hội nghị, Phó Bí thư Thành uỷ Nguyễn Văn Phong cho biết, việc Bộ Ngoại giao và Thành phố Hà Nội phối hợp tổ chức Hội nghị tại Hà Nội là cơ hội để Việt Nam chủ động tham gia, đóng góp vào đối thoại quốc tế về di sản và tính xác thực; đồng thời tạo diễn đàn để các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và các tổ chức quốc tế trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm về những vấn đề đang đặt ra trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh mới.

Một trong những kết quả quan trọng mà Hội nghị hướng tới là thảo luận, xây dựng “Văn kiện Hà Nội về Tính xác thực và Di sản” – kết quả của quá trình đối thoại, trao đổi và đóng góp trí tuệ của các chuyên gia, nhà khoa học, các quốc gia và tổ chức quốc tế tham dự Hội nghị.

Văn kiện Hà Nội được kỳ vọng sẽ tiếp nối tiến trình quốc tế về tính xác thực từ Venice, Nara đến Nairobi, đồng thời phản ánh những yêu cầu mới của thực tiễn bảo tồn di sản, góp phần tăng cường hợp tác quốc tế và đóng góp thiết thực vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong khu vực và trên thế giới.

Cũng theo Phó thư Thành uỷ Hà Nội Nguyễn Văn Phong, hội nghị là dịp để chia sẻ kinh nghiệm của một đô thị di sản, tiếp thu tri thức quốc tế, qua đó phục vụ tốt hơn công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản của Thủ đô.

Phó Bí thư Thành uỷ Nguyễn Văn Phong phát biểu chào mừng Hội nghị

"Bảo tồn và phát huy giá trị di sản là nền tảng để Hà Nội phát triển bền vững và kiến tạo tương lai Thủ đô. Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, Hà Nội xác định “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của Thủ đô. Tầm nhìn đó đòi hỏi Hà Nội nhìn xa, nghĩ lớn, hành động vì các thế hệ mai sau; vừa trân trọng, gìn giữ những giá trị được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử, vừa phát huy các giá trị ấy thành nguồn lực cho phát triển. Trên nền tảng đó, Hà Nội kiên định quan điểm bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn, hài hòa giữa gìn giữ di sản với xây dựng một Thủ đô hiện đại, văn minh, sáng tạo và hội nhập. Đó là trách nhiệm của Hà Nội hôm nay đối với Thăng Long - Hà Nội nghìn năm lịch sử và tương lai trăm năm của Thủ đô" - Phó Bí thư Thành uỷ Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh.

Hiện tại, Hà Nội là nơi hội tụ một kho tàng di sản văn hóa đặc biệt phong phú và đa dạng, với hơn 6.000 di tích, hàng nghìn di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, nhiều bảo vật quốc gia cùng các di sản được UNESCO ghi danh. Những giá trị đó vừa là niềm tự hào, vừa đặt lên Thành phố trách nhiệm lớn lao trong gìn giữ, bảo vệ tính toàn vẹn, tính xác thực và bản sắc của di sản, đồng thời phát huy di sản trở thành nguồn lực cho giáo dục truyền thống, bồi đắp bản sắc văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.

Tham dự và phát biểu khai mạc tại Hội nghị, Uỷ viên Bộ Chính trị- Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn xác định: văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển bền vững đất nước; văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội. Di sản văn hóa là tài sản vô giá, là cội nguồn bản sắc dân tộc và là một bộ phận của kho tàng di sản nhân loại.

Ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội trình bày báo cáo về quá trình nghiên cứu phục dựng, phương án bảo tồn yếu tố gốc Điện Kính Thiên

"Chúng tôi chủ trương bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn tốt hơn, tôn trọng tối đa yếu tố gốc của di sản, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng. Những quan điểm ấy đã được thể chế hóa trong Luật Di sản văn hóa năm 2024, và tiếp tục được Bộ Chính trị khẳng định, phát triển lên tầm cao mới trong Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành đầu năm nay. Bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Việt Nam xác định phát triển nhanh nhưng phải bền vững; kiên quyết không đánh đổi bản sắc, không hy sinh di sản để chạy theo tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Chúng tôi coi đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển, cho con người và cho tương lai", Bộ trưởng Bộ Ngoại giao nhấn mạnh.

Ông Lê Hoài Trung - Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cũng đã nêu ra một số điểm để các chuyên gia cân nhắc trong quá trình xây dựng "Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực" như: Thứ nhất, nhìn nhận tính xác thực trên nền tảng tôn trọng sự đa dạng văn hóa. Thứ hai, đề cao trách nhiệm với lịch sử và với các thế hệ tương lai. Thứ ba, lấy người dân, cộng đồng làm trung tâm, làm chủ thể. Thứ tư, tăng cường đoàn kết, hợp tác và chuyển nhận thức thành hành động...

Sáng nay, 28-9, tại Hà Nội, Hội nghị Đối thoại châu Á Thái Bình Dương về tính di sản và tính xác thực đã chính thức khai mạc với sự tham dự của các chuyên gia hàng đầu của UNESCO và thế giới, đại diện các quốc gia thành viên Ủy ban Di sản Thế giới, cơ quan quản lý di sản các nước trong khu vực cùng các cơ quan, tổ chức, chuyên gia của Việt Nam

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao khẳng định, sẽ cụ thể hóa các khuyến nghị của Văn kiện Hà Nội trong quá trình hoàn thiện thể chế, chính sách và thực tiễn quản lý di sản. Yêu cầu bảo tồn di sản phải được đặt ra ngay từ khâu quy hoạch, xây dựng dự án; không để vì lợi ích trước mắt mà làm tổn hại đến di sản. Việt Nam sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho bảo tồn di sản, đẩy mạnh chuyển đổi số, đào tạo đội ngũ chuyên gia, huy động sự tham gia của doanh nghiệp và toàn xã hội, đồng thời sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm của mình và học hỏi những cách làm hay của bạn bè quốc tế. Với tư cách Phó Chủ tịch Ủy ban Di sản thế giới, Việt Nam sẽ cùng Ngài Chủ tịch Mustafa Yurdakul và các thành viên Ủy ban đưa kết quả của Hội nghị tới Khóa họp lần thứ 49 tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2027, cũng như tới các diễn đàn đa phương khác.

Những vấn đề có ý nghĩa nền tảng

Tại Hội nghị, các nội dung thảo luận tập trung vào việc vận dụng tính xác thực trong đề cử, đánh giá, bảo tồn, phục hồi, tái thiết, diễn giải và quản lý di sản; mối quan hệ giữa tính xác thực và giá trị nổi bật toàn cầu; vai trò của cộng đồng; cùng những thách thức do đô thị hóa, biến đổi khí hậu, thiên tai và yêu cầu phát triển đặt ra. Những vấn đề này cho thấy tính xác thực không chỉ được đặt ra trong quá trình đánh giá, đề cử di sản mà còn xuyên suốt quá trình bảo tồn, phục hồi, quản lý và phát huy giá trị di sản.

Theo đại diện UNESCO - Trung tâm Di sản Thế giới, tính xác thực có vai trò nền tảng trong cách nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới, đồng thời cần được hiểu trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản. Hội nghị được kỳ vọng góp phần chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành các cách tiếp cận rõ ràng hơn, dựa trên bằng chứng và có thể áp dụng trong toàn bộ hệ thống Di sản Thế giới.

Tiếp nối tiến trình từ Nara đến Nairobi

Hội nghị tại Việt Nam nằm trong tiến trình thảo luận quốc tế về di sản và tính xác thực đã được triển khai trong nhiều năm.

Năm 1994, Văn kiện Nara về Tính xác thực được thông qua, xác lập nguyên tắc nền tảng rằng việc đánh giá tính xác thực cần dựa trên bối cảnh văn hóa địa phương. Văn kiện Nara đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc ghi nhận sự đa dạng văn hóa trong cách hiểu và đánh giá giá trị di sản và tính xác thực.

Năm 2025, Hội nghị Quốc tế về Di sản Văn hóa tại châu Phi thông qua Văn kiện Nairobi về Di sản và Tính xác thực. Văn kiện tái khẳng định tính xác thực mang tính đa dạng, năng động và gắn với từng bối cảnh cụ thể, đồng thời kêu gọi tiếp tục thảo luận về việc áp dụng tính xác thực trong hệ thống Di sản Thế giới. Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương tại Việt Nam tiếp nối tiến trình này.

Tại Kỳ họp thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới ở Busan, Hàn Quốc, từ ngày 19 đến 29-7-2026, Ủy ban Di sản Thế giới đã xem xét các bước tiếp theo sau Văn kiện Nairobi. Theo Quyết định 48 COM 6C, Ủy ban khuyến khích các quốc gia thành viên Công ước phối hợp với Trung tâm Di sản Thế giới, các Cơ quan Tư vấn và các tổ chức liên quan tổ chức những cuộc đối thoại chuyên gia tương tự ở cấp khu vực về tính xác thực, có tính đến bối cảnh văn hóa địa phương và đóng góp vào quá trình thảo luận trên toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Việt Nam là diễn đàn để các nước châu Á - Thái Bình Dương đưa tiếng nói, kinh nghiệm và tri thức của khu vực vào cuộc đối thoại chung về di sản thế giới.

Kỳ vọng về Văn kiện Hà Nội

Một trong những kết quả được kỳ vọng của Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực là việc thông qua "Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực".

Văn kiện được kỳ vọng phản ánh quan điểm, ưu tiên của khu vực, thúc đẩy nhận thức và cách tiếp cận toàn cầu mới về di sản, thông qua điển hình tiêu biểu là Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Đây sẽ là kết quả thực chất của hội nghị, thể hiện năng lực khởi xướng và tham gia định hình của Việt Nam đối với những vấn đề chiến lược, chính sách lớn ở tầm khu vực và toàn cầu, đồng thời thúc đẩy hợp tác đa phương về văn hóa và di sản.

Với thế giới và khu vực, hội nghị diễn ra trong bối cảnh công tác bảo tồn di sản đang đứng trước những yêu cầu mới. Các quốc gia phải xử lý nhiều vấn đề phức tạp như phục hồi di sản sau thiên tai, tác động của biến đổi khí hậu, áp lực đô thị hóa, phát triển du lịch và nhu cầu bảo đảm sinh kế của cộng đồng.

Thông qua đối thoại, các đại biểu sẽ trao đổi về cách thức bảo đảm tính xác thực của di sản, từ bảo tồn, phục hồi, tái thiết, diễn giải cho đến quản lý và phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Đây cũng là dịp để Việt Nam tranh thủ ý kiến chuyên gia và sự ủng hộ đối với các hồ sơ công tác bảo tồn, phục dựng Điện Kính Thiên và Không gian Chính điện Kính Thiên, cũng như các hồ sơ đề cử di sản thế giới của Việt Nam như Ốc Eo - Ba Thê, Cổ Loa, Củ Chi, Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.

Việc đăng cai tại Hà Nội và Ninh Bình đồng thời góp phần khẳng định năng lực tổ chức của Việt Nam, tăng cường hợp tác, thu hút nguồn lực, thúc đẩy du lịch, định vị Việt Nam là đối tác tin cậy và điểm đến của các sáng kiến văn hóa, di sản và đối thoại đa phương trong khu vực.

Ông Lazare Eloundou Assomo, Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO chia sẻ: Kể từ khi phê chuẩn Công ước Di sản thế giới năm 1987, Việt Nam luôn là một Quốc gia thành viên tích cực, có trách nhiệm và có nhiều đóng góp xây dựng đối với công việc của Ủy ban Di sản thế giới. Việt Nam không chỉ trân trọng những giá trị được cộng đồng quốc tế ghi nhận, mà còn nghiêm túc thực hiện những trách nhiệm đi kèm với sự ghi nhận đó. Việc tôn trọng quy trình và gìn giữ uy tín của những chuẩn mực chung không đơn thuần là yêu cầu về thủ tục. Đó chính là cơ sở tạo dựng niềm tin giữa UNESCO và các Quốc gia thành viên. Trong nhiều năm qua, Việt Nam luôn thể hiện sự nhất quán trong việc gìn giữ nền tảng này.

Việt Nam cũng là một địa điểm rất phù hợp để chúng ta cùng trao đổi về di sản và tính xác thực.