Việt Nam đối mặt El Nino mạnh: Nắng nóng gay gắt, thiếu mưa và nguy cơ bão dị thường

El Nino hình thành, nắng nóng tiếp tục gia tăng từ tháng 5-8

Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), cường độ El Nino được xác định là yếu khi nhiệt độ nước biển bề mặt tăng cao hơn mức trung bình nhiều năm trong khoảng 0,5-0,9 độ C; El Nino trung bình khi nhiệt độ nước biển bề mặt cao hơn trong khoảng 1-1,4 độ C; El Nino mạnh khi nhiệt độ nước biển bề mặt cao hơn trong khoảng 1,5-1,9 độ C và El Nino rất mạnh khi chỉ số này cao hơn mức trung bình nhiều năm từ 2 độ C trở lên.

Nhận định về khả năng El Nino sẽ hình thành hoặc mạnh lên trong năm 2026, ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia (Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Thông qua số liệu quan trắc, nhiệt độ mặt nước biển đang tăng lên nhanh trong 1 tháng vừa qua.

Nắng nóng sẽ tiếp tục gia tăng thời gian tới. Ảnh: Tuấn Anh

Nếu tuần cuối tháng 3/2026, nhiệt độ bề mặt nước biển còn thấp hơn trung bình nhiều năm 0,3 độ C thì đến tuần đầu tháng 5/2026, nhiệt độ bề mặt nước biển đã tăng lên mức cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,4-0,5 độ C, tương ứng với trạng thái ENSO trung tính.

Dự báo hiện tượng ENSO có khả năng duy trì trạng thái trung tính từ nay cho tới khoảng tháng 6/2026. Sau đó, khả năng cao hiện tượng El Nino có cường độ từ trung bình đến mạnh có thể xuất hiện vào thời kỳ từ tháng 6-8/2026 (xác suất khoảng từ 80-90%); đạt cường độ rất mạnh với xác suất từ 20-25% trong thời kỳ từ tháng 10-12/2026 và khả năng tiếp tục duy trì sang năm 2027.

Dự báo nhiệt độ trung bình trên toàn quốc từ tháng 6 đến 12/2026 được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1,5 độ C. Trong đó, giai đoạn tháng 6-8, nắng nóng tiếp tục gia tăng tại Bắc Bộ, khu vực Thanh Hóa đến Huế và duyên hải Nam Trung Bộ. Số ngày nắng nóng có khả năng nhiều hơn trung bình nhiều năm và cao hơn cùng kỳ năm 2025.

Tại Bắc Bộ và Trung Bộ, nắng nóng chủ yếu kéo dài từ tháng 5 đến tháng 8, sau đó giảm dần từ tháng 9 và kết thúc khoảng tháng 10. Trong đó cao điểm nắng nóng ở Bắc Bộ rơi vào tháng 6, Trung Bộ muộn hơn vào tháng 7-8. Riêng Tây Nguyên và Nam Bộ, nắng nóng có thể suy giảm từ nửa cuối tháng 5 do gió mùa tây nam hoạt động mạnh hơn.

Thực tế từ đầu năm đến nay, nhiều đợt nắng nóng đã xuất hiện sớm và kéo dài. Trong tháng 4, Trung Bộ ghi nhận đợt nắng nóng diện rộng từ ngày 3 đến 16/4 với nhiệt độ phổ biến 37-40 độ C, có nơi cao hơn. Tây Bắc Bộ xảy ra liên tiếp hai đợt nắng nóng diện rộng ngày 5-13/4 và 15-16/4. Nam Bộ duy trì nắng nóng trên diện rộng từ cuối tháng 3 đến nay.

Theo ông Lâm, thiên tai chủ đạo trong năm nay sẽ là nắng nóng, khô hạn và thiếu mưa. Mưa miền Trung trong tháng 9-11 được dự báo không lớn, khiến nguồn nước và lũ trên các sông có khả năng thấp hơn đáng kể so với năm 2025. Cụ thể số đợt mưa lớn diện rộng trên toàn quốc được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm, còn khoảng 22-24 đợt. Mưa lớn diện rộng ở Bắc Bộ có khả năng bắt đầu từ tháng 5, sau đó dịch dần xuống phía nam và kết thúc vào tháng 11 tại Trung Bộ.

Về lượng mưa, Bắc Bộ tháng 9-10 có xu hướng thiếu hụt 5-20% so với trung bình nhiều năm. Trung Bộ và Nam Bộ cũng xuất hiện nhiều giai đoạn thiếu hụt mưa vào cuối năm. Lượng nước về các hồ thủy điện lớn trên lưu vực sông Đà như Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu có thể hụt 10-30% so với trung bình nhiều năm.

Ông Lâm cho biết, trong điều kiện El Nino, ở hầu hết các vùng của Việt Nam, nhiệt độ các tháng có xu thế cao hơn trung bình. Nắng nóng có thể xuất hiện nhiều hơn và gay gắt hơn, khả năng xuất hiện nhiều kỷ lục về nhiệt độ cao nhất tuyệt đối. Hoạt động của bão/áp thấp nhiệt đới có thể không nhiều nhưng tiềm ẩn khả năng có những tính chất dị thường hơn, cả về cường độ và quỹ đạo.

El Nino gia tăng khiến nguy cơ xuất hiện các cơn bão rất mạnh

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, năm El Nino thường ít bão, nhưng cần đề phòng hiện tượng bão bất thường cả về cường độ và quỹ đạo.

Ông Lâm cho biết các năm El Nino thường có ít bão hơn trung bình nhiều năm (trung bình 11-13 cơn bão, áp thấp nhiệt đới), song lại tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện bão mạnh hoặc rất mạnh. Bão thường hình thành từ Tây Bắc Thái Bình Dương rồi di chuyển qua Philippines vào Biển Đông. Khu vực này sản sinh nhiều cơn bão có cường độ rất mạnh nên khi đi vào Biển Đông, bão vẫn có thể duy trì cường độ lớn.

"Ngoài ra, do số lượng bão ít nên thường có những quãng thời gian rất dài biển lặng, ít nhiễu động. Sau giai đoạn đó, khi bão hình thành trở lại thì có thể phát triển rất mạnh hoặc di chuyển phức tạp hơn", ông Lâm nói.

Cụ thể, từ tháng 6 đến 8, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông dự báo tương đương trung bình nhiều năm, khoảng 5,2 cơn, trong đó gần 2 cơn ảnh hưởng trực tiếp đất liền Việt Nam. Từ tháng 9 đến 12, hoạt động bão và áp thấp nhiệt đới có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm.

Dù số lượng bão giảm, cơ quan khí tượng lưu ý nguy cơ xuất hiện các hiện tượng cực đoan như mưa lớn cục bộ, lũ quét và sạt lở đất vẫn ở mức cao. Trong mùa lũ 2026, đỉnh lũ trên các sông nhỏ và vùng thượng lưu Bắc Bộ có thể đạt báo động 2 đến báo động 3. Các sông từ Quảng Trị đến Đăk Lăk cũng có nguy cơ xuất hiện lũ lớn, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị.

Để đưa ra các thông tin giám sát và dự báo về hiện tượng ENSO, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia không chỉ dựa vào dữ liệu trong nước mà còn kết nối chặt chẽ với mạng lưới khí tượng toàn cầu, thông qua các Trung tâm dự báo khí hậu lớn trên thế giới như ECMWF (châu Âu), NCEP (Mỹ), JMA (Nhật Bản).

Khả năng dự báo về hiện tượng quy mô lớn như El Nino có thể cảnh báo sớm tới các Bộ, ngành, địa phương trước từ 6 tháng đến 9 tháng. Về độ chính xác, các bản tin khí hậu thời hạn 3-6 tháng mức độ chính xác sẽ cao hơn so với các dự báo ngoài 6 tháng.