Việt Nam lựa chọn hòa bình, hợp tác và chủ động định hình tương lai

Quản trị khác biệt để khác biệt không biến thành xung đột

Nhìn nhận thế giới đang trải qua những chuyển dịch sâu sắc của trật tự quốc tế, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ ra hàng loạt thách thức: nguy cơ sử dụng và đe dọa sử dụng vũ lực, chạy đua vũ trang, hiện đại hóa vũ khí hạt nhân, phát triển các loại vũ khí công nghệ mới; xu hướng phân mảnh kinh tế; các rào cản thương mại, đầu tư, công nghệ; gián đoạn chuỗi cung ứng; biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh và những rủi ro mới từ công nghệ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81. Ảnh: TTXVN

Nhưng từ nhận diện đó, bài phát biểu không đi đến tâm thế bi quan hay đối đầu. Ngược lại, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh một nhận thức có tính phương pháp luận: “Thay đổi là không thể tránh khỏi… Nhưng xung đột và đối đầu không phải là tất yếu.” Đây có thể xem là thông điệp quan trọng nhất được gửi tới cộng đồng quốc tế.

Trong một thế giới mà cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng phức tạp, việc khẳng định “cạnh tranh không nhất thiết trở thành đối đầu” mang ý nghĩa sâu sắc. Việt Nam thừa nhận sự khác biệt về lợi ích, chế độ, trình độ phát triển và quan điểm giữa các quốc gia là thực tế khách quan. Vấn đề không phải xóa bỏ khác biệt, mà là quản trị khác biệt để khác biệt không biến thành xung đột.

Từ kinh nghiệm lịch sử của dân tộc, Việt Nam hiểu sâu sắc giá trị của hòa bình và cái giá phải trả của chiến tranh. Vì vậy, hòa bình trong thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không phải là một khẩu hiệu chung chung mà là một điều kiện căn bản để các quốc gia phát triển và người dân được sống an toàn, ổn định.

Khôi phục lòng tin là điều kiện đầu tiên để quản trị bất đồng

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề xuất bốn định hướng lớn, trong đó trước hết là khôi phục lòng tin giữa các quốc gia trên cơ sở tôn trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế. Thông điệp này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh lòng tin chiến lược đang bị suy giảm ở nhiều khu vực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81. Ảnh: TTXVN

Điểm đáng chú ý là Việt Nam không đặt yêu cầu khôi phục lòng tin trên cơ sở các nước phải có cùng quan điểm. Trái lại, bài phát biểu chỉ rõ: khôi phục lòng tin không đòi hỏi các quốc gia xóa bỏ khác biệt, mà đòi hỏi các quốc gia cùng quản trị khác biệt một cách có trách nhiệm. Từ đó hình thành một chuỗi giải pháp rất rõ: khủng hoảng phải được ngăn ngừa; cạnh tranh phải được kiểm soát; đối thoại phải được duy trì; cam kết phải được tôn trọng và thực hiện đầy đủ.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh trách nhiệm của các nước lớn trong việc đi đầu tôn trọng luật pháp quốc tế, kiềm chế và giải quyết có trách nhiệm những vấn đề chung; đồng thời khẳng định vai trò trung tâm của Liên Hợp Quốc. Đây không chỉ là thông điệp về nguyên tắc, mà còn là quan điểm về cách thức vận hành của một trật tự quốc tế ổn định: sức mạnh cần được đặt trong khuôn khổ luật pháp; cạnh tranh cần được đặt trong khuôn khổ trách nhiệm; lợi ích quốc gia cần được hài hòa với trách nhiệm quốc tế.

Từ hòa bình đến phát triển: lấy con người làm trung tâm

Một tầng thông điệp quan trọng khác của bài phát biểu là không thể xây dựng hòa bình bền vững nếu không giải quyết được vấn đề phát triển. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh các cam kết quốc tế phải được chuyển hóa thành hành động và mang lại cuộc sống hòa bình, an toàn, văn minh, hạnh phúc cho người dân. Các vấn đề về tài chính cho phát triển, gánh nặng nợ, tiếp cận nguồn vốn dài hạn, thương mại đa phương và cơ hội phát triển của các nước đang phát triển được đặt trong cùng một tổng thể.

Điều này cho thấy cách tiếp cận của Việt Nam về an ninh đã được đặt trong một phạm vi rộng hơn: an ninh không chỉ là không có chiến tranh, mà còn là bảo đảm môi trường phát triển, an sinh, cơ hội và tương lai cho người dân. Một trật tự quốc tế thực sự bền vững, theo tinh thần bài phát biểu, phải là trật tự trong đó mọi quốc gia đều có cơ hội phát triển và thành quả của tiến bộ được chia sẻ rộng rãi hơn. Đây cũng là điểm gặp nhau giữa chính sách đối ngoại và mục tiêu phát triển của Việt Nam: xây dựng một đất nước phát triển nhanh nhưng bền vững, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực, đồng thời gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81. Ảnh: TTXVN

Công nghệ phải là động lực thu hẹp khoảng cách, không tạo ra chia rẽ mới

Một điểm rất đáng chú ý trong bài phát biểu là cách Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhìn nhận về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số, khoảng cách công nghệ có thể trở thành một dạng khoảng cách phát triển mới. Vì vậy, bài phát biểu đặt ra yêu cầu: tiến bộ công nghệ phải góp phần thu hẹp khoảng cách, mở rộng cơ hội phát triển, không tạo ra những hình thức phụ thuộc hay nguồn xung đột mới.

Việt Nam đề xuất xây dựng các nguyên tắc và khuôn khổ quản trị công nghệ theo hướng bao trùm, an toàn, minh bạch và có trách nhiệm; bảo đảm công nghệ phục vụ con người, tôn trọng chủ quyền quốc gia, chủ quyền số và quyền tự chủ phát triển. Điểm này đặc biệt có ý nghĩa đối với các nước đang phát triển. Việt Nam không chỉ mong muốn tiếp cận thành quả khoa học - công nghệ mà còn nhấn mạnh quyền tham gia thực chất vào quá trình xây dựng luật lệ quốc tế về công nghệ.

Việc Việt Nam đăng cai Lễ mở ký Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng năm 2025 được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc tới như một minh chứng cho sự chuyển biến từ tham gia sang đóng góp, từ tiếp nhận sang cùng kiến tạo các khuôn khổ hợp tác quốc tế.

Một thông điệp mang dấu ấn Việt Nam rõ nét là việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước dẫn kinh nghiệm gần 60 năm phát triển của ASEAN như một minh chứng rằng các quốc gia hoàn toàn có thể biến nghi kỵ thành lòng tin, đối đầu thành đối thoại, chia rẽ thành hợp tác và sức mạnh riêng lẻ thành sức mạnh tập thể.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81. Ảnh: TTXVN

Từ kinh nghiệm đó, Việt Nam khẳng định kiên trì giải quyết các tranh chấp, trong đó có Biển Đông, bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982; đồng thời kiên quyết bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của mình. Cách đặt vấn đề này thể hiện sự kết hợp giữa hai yêu cầu: kiên định về lợi ích và nguyên tắc, nhưng kiên trì về phương thức hòa bình và pháp lý. Đây cũng là một thông điệp rộng hơn đối với khu vực: Biển và đại dương cần trở thành không gian của hòa bình, hợp tác, kết nối và phát triển bền vững.

Việt Nam chủ động tham gia, đối thoại, hợp tác và cùng kiến tạo

Nếu chỉ nhìn bài phát biểu như một tuyên bố về chính sách đối ngoại thì chưa phản ánh hết chiều sâu của thông điệp. Điểm đáng chú ý là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt chính sách đối ngoại trong mối liên hệ chặt chẽ với sự phát triển của chính Việt Nam.

Từ một quốc gia từng chủ yếu tiếp nhận sự hỗ trợ quốc tế trong những năm tháng tái thiết, Việt Nam hôm nay khẳng định mình ngày càng chủ động đóng góp vào công việc chung; tham gia gìn giữ hòa bình; xây dựng ASEAN đoàn kết, tự cường; chuẩn bị đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC 2027; đóng góp vào các chương trình nghị sự về quyền con người, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Điều đó cho thấy một sự chuyển biến về vị thế và tư duy đối ngoại: Việt Nam không chỉ thích ứng với môi trường quốc tế mà muốn chủ động tham gia định hình môi trường đó theo hướng hòa bình, hợp tác và phát triển.

Nhìn tổng thể, bài phát biểu có thể được hình dung theo một logic xuyên suốt: thế giới đang thay đổi; thay đổi cần được quản trị; muốn quản trị thay đổi phải khôi phục lòng tin; muốn khôi phục lòng tin phải tôn trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế; muốn hòa bình bền vững phải thúc đẩy phát triển công bằng, bao trùm; muốn phát triển trong thời đại mới phải quản trị tốt khoa học - công nghệ; và để xử lý những vấn đề vượt qua biên giới quốc gia, cần củng cố chủ nghĩa đa phương và vai trò của Liên Hợp Quốc.

Thành viên đoàn Việt Nam tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81. Ảnh: TTXVN

Vì vậy, thông điệp từ New York không chỉ hướng tới cộng đồng quốc tế mà còn thể hiện rõ cách Việt Nam xác định mình trong một thế giới đang chuyển động nhanh. Đó là một Việt Nam độc lập, tự chủ nhưng không đóng cửa; tự cường nhưng không tách biệt; bảo vệ lợi ích quốc gia nhưng đồng thời đề cao trách nhiệm quốc tế; chủ động hội nhập nhưng không hòa tan; tham gia hợp tác quốc tế không chỉ với tư cách người hưởng lợi mà ngày càng với tư cách người đóng góp.

Có lẽ vì thế, câu kết của bài phát biểu mang ý nghĩa như một lời khẳng định về lựa chọn chiến lược của Việt Nam: “Việt Nam lựa chọn hòa bình, hợp tác và phát triển.” Và cùng với lựa chọn đó là cam kết trở thành một thành viên tích cực, một đối tác tin cậy, một quốc gia có trách nhiệm, cùng cộng đồng quốc tế xây dựng một thế giới hòa bình, công bằng, bao trùm và tốt đẹp hơn.

Trong một thời đại mà những biến động lớn đang diễn ra nhanh hơn khả năng thích ứng của nhiều cơ chế quản trị, thông điệp ấy có ý nghĩa không chỉ ở nội dung Việt Nam nói gì, mà còn ở cách Việt Nam xác định vai trò của mình trước những thay đổi của thế giới: không đứng ngoài, không thụ động chờ đợi, mà chủ động tham gia, đối thoại, hợp tác và cùng kiến tạo.