Việt Nam nâng cao năng lực gìn giữ hòa bình trong kỷ nguyên số

Nữ quân nhân chiếm gần 16% tổng số lực lượng gìn giữ hòa bình của Việt Nam. Ảnh: Hoàng Thảo

Khẳng định vị thế Việt Nam trong hoạt động gìn giữ hòa bình

Hơn một thập kỷ kể từ khi chính thức tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc (năm 2014), Việt Nam từng bước khẳng định hình ảnh một quốc gia có trách nhiệm, tích cực đóng góp vào nỗ lực gìn giữ hòa bình và phát triển bền vững trên thế giới. Từ những sĩ quan đầu tiên được cử đến các phái bộ đến việc triển khai các Bệnh viện dã chiến cấp 2 và Đội Công binh, lực lượng gìn giữ hòa bình Việt Nam đã để lại nhiều dấu ấn tốt đẹp, được Liên hợp quốc cùng các quốc gia đối tác đánh giá cao.

Một trong những điểm sáng nổi bật của Việt Nam là thúc đẩy bình đẳng giới trong hoạt động gìn giữ hòa bình. Hiện nay, nữ quân nhân chiếm gần 16% tổng số lực lượng gìn giữ hòa bình của Việt Nam, cao hơn mức trung bình của Liên hợp quốc. Điều này phản ánh quyết tâm của Việt Nam trong việc hiện thực hóa Chương trình hành động quốc gia về phụ nữ, hòa bình và an ninh giai đoạn 2024-2030, góp phần tăng cường sự tham gia đầy đủ, bình đẳng và thực chất của phụ nữ trong các hoạt động quốc phòng, an ninh và ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống.

Tại các phái bộ, nữ quân nhân Việt Nam đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như quan sát viên quân sự, sĩ quan tham mưu, bác sĩ, điều dưỡng... và đều hoàn thành tốt hoặc xuất sắc nhiệm vụ được giao. Không chỉ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tại thực địa, nhiều nữ quân nhân còn tham gia các khóa huấn luyện quốc tế về cứu trợ nhân đạo, cứu hộ, cứu nạn, ứng phó thiên tai và từng trực tiếp điều phối các hoạt động hỗ trợ trong những tình huống khẩn cấp quốc tế. Những đóng góp đó khẳng định năng lực chuyên môn, bản lĩnh và khả năng thích ứng của lực lượng nữ quân nhân Việt Nam trong môi trường đa quốc gia, đa văn hóa.

Theo bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, hành trình từ một quốc gia từng chịu nhiều đau thương bởi chiến tranh trở thành một bên đóng góp tích cực cho hòa bình toàn cầu là minh chứng rõ nét cho tinh thần đoàn kết quốc tế và cam kết mạnh mẽ của Việt Nam đối với chủ nghĩa đa phương. Lực lượng gìn giữ hòa bình Việt Nam luôn thể hiện sự chuyên nghiệp, kỷ luật và năng lực thực hiện nhiệm vụ hiệu quả. Đặc biệt, việc triển khai tỷ lệ nữ quân nhân vượt chỉ tiêu của Liên hợp quốc cho thấy tư duy phát triển bao trùm và bình đẳng giới đã trở thành một trong những giá trị cốt lõi trong hoạt động gìn giữ hòa bình của Việt Nam.

Tuy nhiên, bối cảnh an ninh quốc tế đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của chuyển đổi số, các cuộc tấn công mạng, biến đổi khí hậu, thao túng thông tin và sự phát triển mạnh mẽ của AI đang đặt ra yêu cầu mới đối với các lực lượng gìn giữ hòa bình. Điều này đòi hỏi Việt Nam không chỉ duy trì năng lực chuyên môn truyền thống, mà còn phải chủ động nâng cao năng lực số, làm chủ công nghệ và chuẩn bị lực lượng sẵn sàng thích ứng với môi trường tác chiến đa chiều trong tương lai.

Cơ hội mới và những thách thức chưa từng có

Sự phát triển mạnh mẽ của chuyển đổi số và AI đang làm thay đổi căn bản môi trường hoạt động gìn giữ hòa bình. Nếu trước đây, các phái bộ chủ yếu đối mặt với những thách thức trên thực địa thì ngày nay, không gian mạng đã trở thành một "mặt trận" mới, nơi các nguy cơ về tấn công mạng, thông tin sai lệch, lộ lọt dữ liệu... có thể tác động trực tiếp đến hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Theo các chuyên gia, AI có thể hỗ trợ lực lượng gìn giữ hòa bình nâng cao năng lực cảnh báo sớm, tăng cường nhận thức tình huống, tối ưu hóa hậu cần, phân tích dữ liệu và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Việc khai thác dữ liệu lớn và các thuật toán thông minh còn giúp các phái bộ dự báo nguy cơ xung đột, xác định khu vực có nguy cơ cao, từ đó triển khai lực lượng bảo vệ dân thường kịp thời và hiệu quả hơn.

Lực lượng gìn giữ hòa bình Việt Nam luôn thể hiện sự chuyên nghiệp, kỷ luật và năng lực thực hiện nhiệm vụ hiệu quả. Trong ảnh: Cán bộ lực lượng gìn giữ hòa bình Việt Nam tham gia Phái bộ Gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại Cộng hòa Trung Phi triển khai hoạt động hỗ trợ nhân đạo tại nơi công tác. Ảnh: Trần Thái Sơn

Bên cạnh lợi ích đó là các rủi ro mới. Các cuộc tấn công mạng có thể làm gián đoạn hệ thống chỉ huy, liên lạc và hậu cần. Trong khi thông tin sai lệch và thông tin xuyên tạc có thể làm suy giảm niềm tin của người dân đối với lực lượng gìn giữ hòa bình. Đối với các phái bộ đa quốc gia, chỉ một sự cố kỹ thuật hoặc một cuộc tấn công mạng cũng có thể nhanh chóng trở thành rủi ro đối với an toàn của lực lượng và người dân địa phương.

Đáng chú ý, phụ nữ, trẻ em và các nhóm dễ bị tổn thương có nguy cơ cao hơn trước các hành vi quấy rối trực tuyến, bạo lực trên nền tảng số, hay bóc lột thông qua công nghệ. Điều đó đặt ra yêu cầu phải lồng ghép bình đẳng giới vào quá trình chuyển đổi số, từ xây dựng chính sách, quản trị dữ liệu đến đào tạo và sử dụng công nghệ trong hoạt động gìn giữ hòa bình.

Nâng cao năng lực số để bảo vệ dân thường và lực lượng gìn giữ hòa bình

Năng lực gìn giữ hòa bình hiện không còn được đánh giá chỉ bằng số lượng lực lượng hay trang thiết bị, mà còn ở khả năng làm chủ công nghệ, quản trị dữ liệu, bảo đảm an ninh mạng và duy trì niềm tin của cộng đồng. Đây là những yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động của các phái bộ trong kỷ nguyên số.

Trong môi trường hoạt động đang thay đổi nhanh bởi công nghệ, phụ nữ cần tham gia không chỉ với tư cách người sử dụng công nghệ, mà còn trong quá trình ra quyết định, xây dựng chính sách, thiết kế giải pháp và quản trị dữ liệu. Các biện pháp bảo vệ lực lượng cũng cần tính đến những rủi ro khác nhau mà nữ và nam quân nhân có thể phải đối mặt. Đây cũng là trọng tâm của Chương trình hợp tác và huấn luyện quân sự Canada (MTCP) mà Canada cùng Cơ quan Liên hợp quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (UN Women) và Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đã và đang hỗ trợ Việt Nam, nhằm nâng cao năng lực gìn giữ hòa bình, thúc đẩy vai trò lãnh đạo của phụ nữ và lồng ghép bình đẳng giới trong huấn luyện, bảo vệ thường dân, quân y, hỗ trợ nhân đạo, ứng phó thảm họa và chuẩn bị lực lượng.

Đối với Việt Nam, quá trình hiện đại hóa lực lượng gìn giữ hòa bình cần được triển khai đồng bộ với chuyển đổi số trong quân đội, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó, chú trọng trang bị kiến thức về chuyển đổi số, AI, an ninh mạng, phân tích dữ liệu và bảo vệ thông tin. Đồng thời, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản trị việc ứng dụng AI trong hoạt động gìn giữ hòa bình theo hướng an toàn, minh bạch và lấy con người làm trung tâm; mở rộng hợp tác quốc tế về đào tạo, chuyển giao công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng các chuẩn mực ứng dụng AI trong hoạt động gìn giữ hòa bình. Điều này sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực tham gia các phái bộ Liên hợp quốc trong tương lai.