Việt Nam ra mắt Cổng thông tin thị trường carbon tại COP31

Chiều 13/11, trong khuôn khổ Hội nghị COP31 tại Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ), Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Văn phòng Dịch vụ Dự án Liên Hợp Quốc (UNOPS), thông qua Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP), tổ chức tọa đàm với chủ đề “Thúc đẩy thị trường carbon Việt Nam: Minh bạch, Hiệu quả và Hợp tác quốc tế”.

Điểm nhấn của sự kiện là việc chính thức ra mắt Cổng thông tin thị trường carbon Việt Nam, do UNDP hỗ trợ xây dựng với sự phối hợp của Cục Biến đổi khí hậu. Cổng thông tin được kỳ vọng góp phần nâng cao tính minh bạch, tạo điều kiện để doanh nghiệp, nhà đầu tư và các bên liên quan tiếp cận thông tin về chính sách, quy định cũng như tiến trình phát triển và vận hành thị trường carbon trong nước.

Tọa đàm Thúc đẩy thị trường các-bon Việt Nam tại COP 31. Ảnh: UNDP Việt Nam

Sự kiện đánh dấu thêm một bước tiến trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý và hạ tầng kỹ thuật cho thị trường carbon Việt Nam. Trước đó, tháng 1/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 232/QĐ-TTg, xác lập lộ trình hình thành và phát triển thị trường carbon trong nước. Đến tháng 6/2025, Nghị định số 119/2025/NĐ-CP tiếp tục cụ thể hóa các quy định liên quan đến giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon.

Tháng 2/2026, Chính phủ phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm khoảng 511 triệu tấn CO₂ tương đương cho giai đoạn 2025–2026. Hạn ngạch được phân bổ cho 110 cơ sở thuộc ba nhóm ngành phát thải lớn, gồm 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất sắt thép và 51 cơ sở sản xuất xi măng.

Một dấu mốc quan trọng khác là việc Sàn giao dịch carbon chính thức khai trương tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội vào ngày 29/6/2026. Theo lộ trình, hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính (ETS) tiếp tục được triển khai thí điểm đến hết năm 2028, trước khi thị trường bước vào giai đoạn vận hành chính thức từ năm 2029.

Song song với việc hoàn thiện cơ chế giao dịch, Việt Nam cũng từng bước xây dựng hạ tầng số phục vụ quản lý, đăng ký và theo dõi hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon.

Trong đó, Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon (VCRS) giữ vai trò sổ đăng ký chính thức, cho phép theo dõi và quản lý từng hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon trên thị trường.

Hệ thống được phát triển với sự hỗ trợ của UNDP, đồng thời kết nối với Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam nhằm phục vụ hoạt động quản lý, giao dịch và thanh toán.

Cùng với Cổng thông tin thị trường carbon vừa ra mắt tại COP31, các nền tảng này góp phần hình thành hệ sinh thái hạ tầng số, hướng tới một thị trường carbon minh bạch, vận hành hiệu quả và tăng cường khả năng kết nối với các cơ chế hợp tác quốc tế.

Bà Leticia Guimaraes, Trưởng bộ phận Thị trường các-bon toàn cầu của UNDP. Ảnh: UNDP Việt Nam

Bà Leticia Guimaraes, Trưởng bộ phận Thị trường carbon toàn cầu của UNDP, cho biết từ năm 2022, tổ chức này đã phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu xây dựng chính sách, thể chế, cấu trúc thị trường và lộ trình triển khai.

UNDP cũng hỗ trợ Việt Nam chuẩn bị tham gia các cơ chế hợp tác theo Điều 6.2 và Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris, trong đó có đánh giá tiềm năng đối với lĩnh vực sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp (LULUCF).

Thị trường carbon và bài toán huy động vốn

Tại sự kiện, ông John Robert Cotton, Giám đốc Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP), UNOPS, nhấn mạnh thị trường carbon không đơn thuần là công cụ quản lý phát thải mà còn là một công cụ tài chính.

Theo ông, để thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam cần nguồn vốn đầu tư rất lớn. Ngân sách nhà nước khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu này. Định giá carbon có thể góp phần giải quyết bài toán vốn thông qua ba kênh.

Thứ nhất, chi phí phát thải được đưa vào hoạt động tài chính và quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Khi đó, giảm phát thải không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn trở thành một yếu tố doanh nghiệp cần tính đến trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ hai, từ năm 2029, khi cơ chế đấu giá hạn ngạch được áp dụng, thị trường có thể tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Nguồn thu này có thể được tái đầu tư vào các hoạt động giảm phát thải trong công nghiệp.

Thứ ba, Điều 6 của Thỏa thuận Paris mở ra cơ hội huy động nguồn vốn quốc tế cho các dự án giảm phát thải, trong đó có những dự án khó tiếp cận các kênh tài chính truyền thống.

Để hiện thực hóa các cơ hội này, thị trường cần có hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) đáng tin cậy, cơ chế quản lý và giám sát phù hợp, cùng năng lực tham gia của doanh nghiệp.

Các đại biểu tham dự sự kiện tại Gian hàng Việt Nam ở COP 31 (Thổ Nhĩ Kỳ) ngày 13/11/2026. Ảnh: UNDP Việt Nam

Theo quy định cập nhật về kiểm kê khí nhà kính, Việt Nam có 2.441 cơ sở thuộc diện phải thực hiện kiểm kê. Trong khi đó, hệ thống ETS thí điểm hiện áp dụng với 110 cơ sở thuộc ba ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng. Khoảng cách về phạm vi này cho thấy yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng dữ liệu và năng lực thực hiện kiểm kê, báo cáo phát thải.

UNOPS/ETP cũng đã hỗ trợ Cục Biến đổi khí hậu và Bộ Tài chính trong thiết kế hệ thống ETS, phân bổ hạn ngạch, vận hành sàn giao dịch carbon và hợp tác quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris. Chương trình đã thực hiện 20 báo cáo kỹ thuật, làm việc với 535 doanh nghiệp và đào tạo khoảng 600 học viên.

Theo đại diện UNDP, hai đến ba năm tới sẽ là giai đoạn quan trọng khi Việt Nam chuyển từ thiết lập thị trường sang vận hành đầy đủ. Cùng với việc hoàn thiện hạ tầng, việc mở rộng hợp tác giữa khu vực công và tư nhân, nâng cao năng lực doanh nghiệp và bảo đảm chất lượng tín chỉ carbon sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành thị trường.

Cổng thông tin mới ra mắt là một phần trong quá trình này. Hiệu quả của thị trường carbon sẽ phụ thuộc vào khả năng kết nối giữa khung pháp lý, hạ tầng giao dịch, hệ thống quản lý phát thải và sự tham gia thực chất của doanh nghiệp.