Việt Nam sẽ dẫn đầu tăng trưởng thương mại ASEAN

HSBC Việt Nam vừa công bố báo cáo ASEAN Perspectives - Năm 2026: Thử thách sức bền, sức mạnh và bản lĩnh. Dựa trên các dữ liệu thương mại, định chế tài chính này đánh giá động lực thương mại của ASEAN vẫn đủ sức trụ vững, ngay cả khi hoạt động đẩy nhanh đơn hàng đặt trước (frontloading) sắp suy giảm.

Thực tế cho thấy bất chấp những ồn ào xoay quanh vấn đề thuế quan, xuất khẩu của khu vực vẫn đạt kết quả tích cực trong năm 2025.

Các dữ liệu chi tiết dự báo đà tăng này sẽ tiếp diễn, khi thị phần xuất khẩu toàn cầu của ASEAN đã tăng mạnh từ khoảng 7,4% năm 2023 lên xấp xỉ 9,4% vào năm 2025. Diễn biến giúp khu vực hạn chế tác động trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu suy giảm.

Đáng chú ý, mức tăng thị phần không đến từ sự bùng nổ xuất khẩu sang các thị trường truyền thống như Mỹ, Trung Quốc hay nội khối ASEAN, mà chủ yếu nhờ xuất khẩu trên diện rộng sang nhiều quốc gia khác.

Được xem là “nơi trú ẩn thuế quan” và là khu vực cung ứng phần cứng cho làn sóng bùng nổ AI, ASEAN hội tụ đủ điều kiện để trụ vững trước các trở ngại thương mại trong năm 2026, đồng thời tiếp tục thu hút dòng vốn FDI cần thiết cho quá trình tăng trưởng.

Việt Nam đứng đầu ASEAN về tăng trưởng

Trong bức tranh chung đó, nhờ sức mạnh nội địa và chính sách hỗ trợ, Việt Nam, Malaysia và Singapore đang nổi lên như những đầu tàu tăng trưởng thương mại của khu vực. Theo HSBC, đây là 3 nền kinh tế không chỉ tận dụng tốt động lực thương mại bên ngoài mà còn chuyển hóa hiệu quả thành tăng trưởng trong nước.

Tăng trưởng mức lương trên toàn ASEAN trong năm 2025, trong đó Việt Nam đứng đầu với mức tăng hơn 8%. Nguồn: HSBC.

Riêng tại Việt Nam, hiệu ứng lan tỏa từ thương mại thể hiện rõ qua thị trường lao động và tiêu dùng. Mức lương tăng cao hơn đã kéo doanh thu bán lẻ tính đến tháng 11/2025 tăng 9,6% so với cùng kỳ, trong khi tín dụng vẫn duy trì đà tăng trưởng vào cuối năm.

Trên cơ sở đó, HSBC kỳ vọng tăng trưởng của Việt Nam trong năm 2026 sẽ ở mức phù hợp hoặc cao hơn tiềm năng; tiếp tục tăng trưởng mức lương, tín dụng và doanh thu bán lẻ mạnh mẽ.

Trong khi đó, Indonesia ghi nhận tốc độ tăng lương chậm nhất. Dù nước này đã giành thị phần xuất khẩu toàn cầu, kết quả thương mại vượt trội, nhưng khoảng một nửa khối lượng xuất khẩu đến từ các ngành mà đầu vào chủ yếu là nhập khẩu.

Thái Lan thì đối mặt với thách thức lớn hơn khi nhiều doanh nghiệp sản xuất phải cạnh tranh trực tiếp với hàng hóa Trung Quốc tràn vào thị trường, đặc biệt ở các ngành ôtô và linh kiện với mức giá thấp.

Hệ quả là Thái Lan trở thành quốc gia duy nhất trong khu vực ghi nhận tỷ lệ công suất hiệu dụng của các ngành suy giảm. HSBC cho rằng trong khi các doanh nghiệp quy mô lớn có thể tận dụng xu hướng AI, nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ lại chịu áp lực cạnh tranh gay gắt từ hàng nhập khẩu Trung Quốc. Đáng chú ý, khoảng 70% lực lượng lao động Thái Lan làm việc trong khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ, khiến những khó khăn này lan sang tiêu dùng nội địa.

Philippines là trường hợp đặc biệt. Lĩnh vực gia công quy trình kinh doanh hưởng lợi từ AI giúp tiền lương tăng nhanh, nhưng người dân vẫn thắt chặt chi tiêu.

Sau 3 năm lạm phát cao làm hao hụt sức mua, phần thu nhập tăng thêm chủ yếu được dùng để bù đắp và khôi phục các khoản tiết kiệm. Gần đây, tâm lý người tiêu dùng và doanh nghiệp Philippines còn thận trọng hơn do những bất ổn trong nước, khiến xu hướng tiết kiệm có thể tiếp diễn sang năm 2026.

Ngược lại, tại Malaysia, tỷ lệ tiết kiệm đang trên đà giảm, cho thấy mức độ tích cực của tâm lý người tiêu dùng và doanh nghiệp trong nền kinh tế.

Sức mạnh tài khóa

Bên cạnh sức mạnh nội địa, chính sách tài khóa đóng vai trò quan trọng trong việc tận dụng động lực thương mại bên ngoài để chuyển hóa thành tăng trưởng trong nước.

Theo HSBC, tất cả nền kinh tế đều có kế hoạch giữ cho động lực tài khóa vận hành trơn tru. Yếu tố này đặc biệt quan trọng nếu nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng đặt trước sụt giảm bởi không phải nước nào cũng hưởng lợi từ làn sóng bùng nổ AI.

Trong đó, Việt Nam được xếp trong nhóm các nền kinh tế có sức mạnh tài khóa ấn tượng nhất khu vực, cùng với Indonesia, Malaysia và Singapore.

Nhờ tỷ lệ nợ công trên GDP thấp, Việt Nam có dư địa mở rộng tài khóa trong năm 2026. Việt Nam sẵn sàng thúc đẩy chi tiêu cho hạ tầng với mục tiêu tỷ lệ thâm hụt tài khóa trên GDP nhỉnh hơn mức khoảng 4,1% trước đại dịch.

Cầu Nhơn Trạch - cây cầu lớn nhất trong dự án Vành đai 3 TP.HCM nối TP.HCM - Đồng Nai. Ảnh: Quỳnh Danh.

Indonesia thì đang tìm cách gia tăng đòn bẩy tài khóa, hướng tới mức thâm hụt gần chạm ngưỡng cho phép 3% GDP để tài trợ cho các chương trình an sinh xã hội và hạ tầng. Còn Singapore, sau khi tích lũy thặng dư tài khóa khoảng 1,9% GDP trong năm trước, nước này đã có đủ nguồn lực cần thiết để hỗ trợ tăng trưởng nếu kinh tế mất đà.

Trong khi đó, Malaysia và Thái Lan đều giảm dần chi tiêu tài khóa nhằm kiểm soát nợ công nhưng HSBC dự báo kết quả sẽ rất khác nhau. Malaysia đang tái cơ cấu các khoản trợ cấp nhắm đúng đối tượng, đồng thời duy trì đầu tư công, qua đó thu hút dòng vốn tư nhân và ghi nhận tăng trưởng rõ rệt trong năm 2025. Còn Thái Lan tiếp tục thúc đẩy tiêu dùng thông qua các gói trợ cấp như phát tiền và kiểm soát giá, nhưng hiệu quả hạn chế do nợ hộ gia đình vẫn ở mức cao.

Philippines bước vào giai đoạn thận trọng tài khóa. Dù dự kiến thâm hụt ở mức 5,2% GDP, báo cáo của HSBC cho rằng thâm hụt thực tế có thể thu hẹp xuống 3,8% GDP, giúp tỷ lệ nợ công giảm từ khoảng 64% năm 2025 xuống 60,6% năm 2026.

Trong bối cảnh tăng trưởng của Malaysia, Việt Nam và Singapore vẫn mạnh mẽ, báo cáo không kỳ vọng Malaysia, Việt Nam và Singapore thay đổi định hướng điều hành về tiền tệ. Ngược lại, Philippines, Thái Lan và Indonesia nhiều khả năng tiếp tục nới lỏng để hỗ trợ tăng trưởng.

Tuy nhiên, hiệu quả truyền dẫn chính sách tiền tệ đang là thách thức lớn. Tăng trưởng tín dụng và lãi suất bán lẻ tại nhiều nước ASEAN vẫn thấp hơn mức trước đại dịch. Thái Lan đặc biệt gặp khó do nợ hộ gia đình cao. Các ngân hàng trung ương đang tìm kiếm giải pháp vĩ mô an toàn nhằm cải thiện kênh truyền dẫn, từ tái cơ cấu nợ, bơm vốn ngân hàng đến điều chỉnh công cụ thị trường tiền tệ.

Thảo Liên