Việt Nam thuộc nhóm có tỷ lệ nhiễm HP cao trên thế giới, nhiều người tái nhiễm vì bỏ quên một 'ổ chứa' vi khuẩn

Phát hiện khối u dạ dày do vi khuẩn HP

Một bé gái 12 tuổi (Hà Nội) được gia đình đưa đến phòng khám vì đau bụng kéo dài kèm nôn nhiều, sụt cân. Qua nội soi tiêu hóa, bác sĩ phát hiện một khối u trong dạ dày kèm theo xét nghiệm HP dương tính. Sau kiểm tra xác định đây là u lympho mà nguyên nhân là do nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP).

GS.TS.BS Đào Văn Long đang tiến hành nội soi cho bệnh nhân.

Điều đáng chú ý là bệnh nhi không phải trải qua phẫu thuật hay hóa trị. Sau khi được điều trị tiệt trừ HP theo đúng phác đồ, khối u thoái lui hoàn toàn. Hiện sức khỏe của cháu bé ổn định. Kiểm tra thấy mẹ và những người thân trong gia đình bị nhiễm HP.

GS.TS.BS Đào Văn Long - Phó Chủ tịch Hội Tiêu hóa Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng sáng lập Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật cho biết, đây là một trường hợp cho thấy HP không chỉ gây viêm loét dạ dày - tá tràng mà còn có thể liên quan đến một số bệnh lý nghiêm trọng khác, cụ thể trong trường hợp này là gây u lympho ở dạ dày.

Vi khuẩn HP gây rất nhiều bệnh lý như: Loét dạ dày tá tràng, viêm dạ dày, viêm cấp, viêm mạn dạ dày, ung thư dạ dày, bệnh lý u lympho dạ dày… Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp vi khuẩn HP vào nhóm tác nhân gây ung thư loại 1.

Hiện ước tính trên thế giới có khoảng 8,1 tỷ dân, trong đó có gần 4,4 tỷ người nhiễm HP - chiếm tỷ lệ trên 50%. Tại Việt Nam, hiện chưa có thống kê chính thức nhưng theo ước tính thì tỷ lệ nhiễm HP trong cộng đồng vào khoảng 70%, thuộc nhóm cao trên thế giới.

"Ở nước ta, tỷ lệ nhiễm HP không đồng đều giữa các vùng miền. Các đô thị đông dân cư có như Hà Nội và nhiều tỉnh phía Bắc thường ghi nhận tỷ lệ cao hơn khu vực phía Nam. Điều này liên quan đến điều kiện vệ sinh môi trường, nguồn nước sinh hoạt, mật độ dân cư cũng như tập quán sinh hoạt của từng địa phương", GS.TS Đào Văn Long cho biết.

"Ổ chứa" vi khuẩn HP ít người nghĩ tới

GS.TS Đào Văn Long cho biết, HP cư trú chính là ở niêm mạc dạ dày, khoang miệng không phải là môi trường cư trú chính. Tuy nhiên, vi khuẩn này cũng được ghi nhận ở trong mảng bám, cao răng. Bởi vi khuẩn có thể theo dịch dạ dày trào ngược lên khoang miệng và bám vào mảng bám hoặc cao răng.

Vi khuẩn HP chủ yếu lây truyền theo hai con đường là miệng - miệng và phân - miệng. Đường miệng - miệng xảy ra khi tiếp xúc với nước bọt hoặc dịch tiêu hóa của người nhiễm HP, trong khi đường phân - miệng liên quan đến việc vi khuẩn theo phân ra môi trường, sau đó xâm nhập trở lại cơ thể qua thực phẩm hoặc nguồn nước bị ô nhiễm nếu điều kiện vệ sinh không bảo đảm.

“Việc vệ sinh răng miệng kém, mắc các bệnh viêm nha chu hay để cao răng tích tụ lâu ngày sẽ vô tình tạo thành một ổ chứa vi khuẩn HP, làm tăng nguy cơ lây nhiễm truyền” – Giáo sư Long chia sẻ.

Đồng thời có thể phát hiện HP ở một số vị trí khác như ruột thừa hoặc túi thừa đại tràng, các đám dị sản tại thực quản.

Bệnh nhi 12 tuổi, tiền sử nhiễm HP, đau bụng thường xuyên, nội soi phát hiện tổn thương dạng loét thâm nhiễm diện rộng vùng thân vị, lan từ tâm vị đến bờ cong nhỏ. Kết quả mô bệnh học chẩn đoán xác định ung thư.

Phòng ngừa và tránh tái nhiễm HP từ những thói quen nhỏ

Theo các chuyên gia, sau khi điều trị thành công, người bệnh vẫn có thể tái nhiễm HP. Tại Việt Nam, một số thói quen như dùng chung bát nước chấm, mớm cơm cho trẻ, nhai mớm thức ăn trước khi đút cho con hay sử dụng chung đũa, thìa trong bữa ăn vẫn còn khá phổ biến, khiến vi khuẩn này dễ dàng lây từ người sang người trong cùng một gia đình.

Một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật thực hiện trên hàng nghìn hộ gia đình cũng ghi nhận tỷ lệ lây chéo trong nội bộ gia đình ở mức cao. Khi một thành viên mang vi khuẩn HP, khả năng những người sống chung bị lây cũng cao hơn hẳn so với người ngoài.

Hiện y học chưa có giải pháp ngăn chặn triệt để sự lây lan của HP trong cộng đồng. Do đó, bên cạnh việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị, việc điều chỉnh nếp sinh hoạt hằng ngày và kiểm soát nguồn lây ngay trong gia đình đóng vai trò hết sức cần thiết.

Cụ thể, mỗi người nên rửa tay bằng xà phòng trước bữa ăn và sau khi đi vệ sinh, tránh chấm chung một bát nước mắm, không mớm cơm cho con trẻ, đồng thời dùng riêng bát đũa để đảm bảo vệ sinh.

Song song đó, việc chăm sóc sức khỏe răng miệng, lấy cao răng định kỳ, điều trị dứt điểm các bệnh lý nha khoa nếu mắc phải cũng góp phần hạn chế nguy cơ lây nhiễm trong gia đình.

Test thở C13 là phương pháp phát hiện HP không đau - không xâm lấn.

Giáo sư Long cho biết, khi có triệu chứng về dạ dày, nghi do HP thì người bệnh nên tới kiểm tra sức khỏe tại các cơ sở y tế để được phát hiện sớm và điều trị.

Các kỹ thuật được sử dụng phổ biến và có độ nhạy cao gồm test hơi thở C13, C14; xét nghiệm kháng nguyên HP trong phân hoặc nội soi dạ dày kết hợp sinh thiết để thực hiện test urease nhanh hay xét nghiệm mô bệnh học, mẫu sinh thiết. Ngoài ra, có thể dùng xét nghiệm kháng thể HP trong máu, nhưng không phân biệt được tình trạng nhiễm cũ hay mới…

Các phác đồ điều trị vi khuẩn HP hiện được khuyến cáo có tỷ lệ thành công cao. Người bệnh sẽ được dùng loại thuốc ức chế axít ví dụ như PPI, kèm theo 2 - 3 kháng sinh và thuốc bismuth… Người bệnh cần tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của bác sĩ để nâng cao hiệu quả tiệt trừ và giảm nguy cơ kháng kháng sinh.