Việt Nam trước 'thập kỷ quyết định': Tận dụng 'gió thuận' để bứt tốc bền vững

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu liên tục đối mặt với những cú sốc về địa chính trị, thương mại và chính sách tiền tệ, Việt Nam đang nổi lên như một điểm sáng tăng trưởng hiếm hoi tại châu Á. Từ góc nhìn của nhiều tổ chức quốc tế và giới học giả, nền kinh tế Việt Nam không chỉ đang phục hồi tốt sau biến động, mà còn đứng trước một giai đoạn “gió thuận” hiếm có – giai đoạn có thể quyết định vị thế phát triển trong nhiều thập kỷ tới.

Câu hỏi đặt ra không còn là Việt Nam có khả năng tăng trưởng cao hay không, mà là liệu quốc gia này có tận dụng được thời cơ để nâng cấp nội lực, chuyển hóa tăng trưởng nhanh thành tăng trưởng bền vững hay không.

Bức tranh kinh tế 2025: Kiên cường giữa biến động

Nhìn trong bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2025, đây là một năm đầy biến động nhưng cũng ghi nhận nhiều dấu mốc ấn tượng.

Hồi tháng 4/2025, Việt Nam từng được đánh giá là một trong những nền kinh tế chịu ảnh hưởng mạnh nhất châu Á từ chính sách thuế quan của Mỹ, chỉ sau Trung Quốc. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh khả năng chống chịu đáng kể của nền kinh tế.

Theo báo cáo mới nhất của Ngân hàng HSBC, GDP Việt Nam năm 2025 tăng hơn 8%, mức cao thứ hai trong vòng 15 năm trở lại đây. Nhờ đó, Việt Nam trở thành nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất không chỉ trong ASEAN mà trên toàn châu Á.

Thương mại tiếp tục là điểm sáng khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt kỷ lục 928 tỷ USD, tăng 18% so với năm trước, bất chấp các cú sốc thuế quan và bất định toàn cầu.

Công ty TNHH Đồ gỗ Nghĩa Sơn (Đồng Nai) là một ví dụ tiêu biểu. Năm 2025, doanh số xuất khẩu của doanh nghiệp tăng tới 40%, với hơn 1.000 container hàng được xuất đi. Riêng thị trường Mỹ ghi nhận mức tăng trưởng rất mạnh, và lượng đơn hàng đã kín đến tháng 5/2026.

Không chỉ tăng trưởng về lượng, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam cũng đang thay đổi theo hướng tích cực. Dữ liệu từ HSBC cho thấy xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ năm 2025 tăng gần 30%, giúp Việt Nam giành thêm thị phần ở các nhóm hàng chủ lực như điện thoại, dệt may và giày dép.

Đáng chú ý, xuất khẩu điện tử hiện chiếm khoảng 35% tổng kim ngạch xuất khẩu, tăng mạnh so với mức chỉ 5% năm 2010. Trong khi đó, dệt may và giày dép giảm từ đỉnh 30% năm 2005 xuống còn hơn 10% hiện nay. Sự dịch chuyển này phản ánh hành trình vươn lên của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, từ các ngành thâm dụng lao động sang lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao hơn.

Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu hàng điện tử tiêu dùng (bên trái) và mở rộng thị phần tại thị trường Mỹ đối với nhiều nhóm sản phẩm. Nguồn: HSBC

Mục tiêu tăng trưởng hai con số: Khát vọng và thách thức

Tháng 11/2025, Quốc hội thông qua mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026 ở mức “ít nhất 10%”, với GDP bình quân đầu người đạt 5.400–5.500 USD. Đây là bước cụ thể hóa khát vọng tăng trưởng cao, được nhấn mạnh trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng, đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026–2030 từ 10%/năm trở lên.

Theo các chuyên gia HSBC, mục tiêu tăng trưởng hai con số được xây dựng trên nền tảng tăng trưởng cao của năm 2025, nhưng để hiện thực hóa, Việt Nam cần một cú hích mạnh mẽ và đồng bộ từ thương mại, đầu tư đến tiêu dùng nội địa.

TS Chu Thanh Tuấn, Phó chủ nhiệm nhóm ngành Kinh doanh tại Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, Việt Nam đang đứng trước “gió thuận” hiếm có, đến từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, khi các tập đoàn đa quốc gia đa dạng hóa sản xuất ngoài Trung Quốc.

Với lợi thế về chi phí lao động, vị trí địa lý và mạng lưới hiệp định thương mại tự do, Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp chế biến, năng lượng, hạ tầng và công nghệ cao.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo, tăng trưởng hai con số chỉ bền vững nếu được xây dựng trên nền tảng năng lực nội sinh. Không có quốc gia nào trở thành nước phát triển nếu không trải qua giai đoạn tăng trưởng cao kéo dài nhưng tăng trưởng đó phải dựa trên năng suất lao động, trình độ công nghệ, chất lượng thể chế và năng lực điều hành vĩ mô.

Nếu mục tiêu tăng trưởng vượt xa năng lực hiện có mà không đi kèm cải cách nền tảng, rất dễ dẫn tới tình trạng chạy theo chỉ tiêu, gây méo mó cơ cấu kinh tế và tiềm ẩn rủi ro trung và dài hạn.

Do đó, nguyên tắc phòng ngừa hệ thống cần được khẳng định rõ, tăng trưởng cao chỉ có ý nghĩa khi đi đôi với ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính tiền tệ và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Năm nhóm giải pháp cho tăng trưởng bền vững

Để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng cao giai đoạn 2026–2030, cần một hệ giải pháp đủ mạnh và khả thi.

Trước hết, phải đột phá cải cách thể chế, hoàn thiện kinh tế thị trường hiện đại, minh bạch, giảm chi phí tuân thủ, loại bỏ cơ chế xin - cho và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Thứ hai, nâng cao năng suất và chất lượng nguồn nhân lực thông qua đổi mới giáo dục, phát triển kỹ năng cho kinh tế số và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong cả khu vực nhà nước và doanh nghiệp.

Thứ ba, tái cơ cấu mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, ưu tiên công nghiệp chế biến chế tạo hiện đại, kinh tế xanh, kinh tế số, đồng thời nâng cao chất lượng đầu tư công, tập trung vào hạ tầng chiến lược.

Thứ tư, phát triển doanh nghiệp trong nước làm chủ thể trung tâm, tăng cường liên kết với khu vực FDI và phát triển đồng bộ các thị trường yếu tố sản xuất.

Cuối cùng, giữ vững ổn định vĩ mô, nâng cao năng lực điều hành, phối hợp hiệu quả chính sách tài khóa tiền tệ và tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực thi chính sách.

Giới chuyên gia quốc tế nhìn nhận Việt Nam đang bước vào “thập kỷ quyết định” có thể định hình lại thứ bậc kinh tế Đông Nam Á. BBC đánh giá Việt Nam là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực, trong khi China Daily coi Việt Nam là một cường quốc kinh tế mới nổi.

Dựa trên các dự báo, Việt Nam có khả năng vượt Thái Lan để trở thành nền kinh tế lớn thứ ba ASEAN vào năm 2026 hoặc 2027, đồng thời tiến gần mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2030.

Cơ hội đang rộng mở, nhưng chỉ trở thành hiện thực nếu Việt Nam biến những năm “gió thuận” sắp tới thành thời gian gia cố nền móng phát triển, thay vì chỉ chạy theo những con sóng tăng trưởng ngắn hạn. Tăng trưởng cao là khát vọng chính đáng, song chỉ bền vững khi được xây dựng trên năng lực thực chất, tư duy khoa học và hành động quyết liệt.

Hà Chi