Việt Nam và các nước châu Á gấp rút ứng phó 'siêu El Niño'

Nhiệt độ đại dương ấm lên bất thường trên khắp vùng nhiệt đới Thái Bình Dương đang khiến El Niño được dự báo mạnh lên. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu do con người gây ra ngày càng nghiêm trọng, hiện tượng này được dự báo sẽ đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm nay và có khả năng kéo dài sang năm 2027, theo The Guardian.

Ngày 19/9, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia Việt Nam cho biết trong tuần thứ hai của tháng 9, nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm xích đạo Thái Bình Dương (NINO3.4) cao hơn mức trung bình khoảng 2 độ C.

Trong giai đoạn tháng 10-12, El Niño được dự báo tiếp tục ở mức rất mạnh, với xác suất lên tới 98%. Bước sang tháng 1-3/2027, hiện tượng này nhiều khả năng vẫn duy trì cường độ cao, dù xác suất được dự báo giảm dần.

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo khoảng 50 triệu người có thể rơi vào tình trạng đói nghiêm trọng do El Niño. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cũng nhận định hiện tượng này đang “trở nên nghiêm trọng hơn ngay trước mắt chúng ta”.

Trước những dự báo đáng quan ngại trên, chính phủ các quốc gia khắp châu Á đã đồng loạt kích hoạt các kế hoạch ứng phó khẩn cấp, từ việc thay đổi quy định lao động đến cải tổ hạ tầng kỹ thuật nhằm giảm thiểu tối đa thiệt hại.

Việt Nam trước nguy cơ bão lũ, hạn hán, xâm nhập mặn

Tại Việt Nam, El Nino thường làm gia tăng nguy cơ nền nhiệt cao, nắng nóng, khô hạn và thiếu hụt nguồn nước, đặc biệt trong mùa khô. Đồng thời, sự thay đổi của hoàn lưu khí quyển có thể làm biến đổi phân bố mưa cũng như hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới.

Dự báo từ nay đến hết năm 2026, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng như ảnh hưởng đến đất liền nước ta có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, ít bão không đồng nghĩa với không có bão mạnh; ít mưa trên diện rộng cũng không đồng nghĩa với không xuất hiện mưa cực đoan.

Trong những năm El Nino mạnh, vẫn có thể xuất hiện các đợt mưa rất lớn, lũ, lũ quét, sạt lở đất hoặc bão có diễn biến phức tạp do tác động đồng thời của các hình thế thời tiết quy mô khu vực và điều kiện khí quyển ngắn hạn.

Ảnh hưởng của El Niño rất mạnh đang hình thành trên Thái Bình Dương dự kiến đạt đỉnh vào cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027 nguy cơ xô đổ các kỷ lục lịch sử và gây ra thời tiết cực đoan trên toàn cầu.

Dự báo mùa đông 2026-2027, không khí lạnh hoạt động yếu, rét đậm xuất hiện muộn và ít hơn bình thường; nhiệt độ toàn quốc cao hơn trung bình nhiều năm 1-2,5°C. Sang hè 2027, nắng nóng đến sớm, diễn biến gay gắt, số ngày nóng nhiều hơn năm 2026 và không loại trừ khả năng xô đổ các kỷ lục lịch sử.

Đồng thời, lượng mưa từ nay đến cuối năm 2026 thiếu hụt 20-40% trên cả nước, tập trung ở Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Mùa mưa kết thúc sớm kết hợp nền nhiệt cao khiến nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại các khu vực này ở mức rất cao trong mùa khô 2027, theo TTXVN.

Trước biến động phức tạp của El Niño, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia khuyến cáo các địa phương cần chủ động kịch bản ứng phó song song: vừa phòng bão, lũ cực đoan cục bộ, vừa căng mình chống hạn hán, xâm nhập mặn kéo dài. Trung tâm tiếp tục theo dõi sát diễn biến để cập nhật cảnh báo kịp thời.

Trung Quốc áp dụng bản đồ rủi ro khí hậu

Tại Hong Kong (Trung Quốc), chính quyền đã điều chỉnh các quy định về lao động sau khi thành phố trải qua ngày nóng nhất từng được ghi nhận vào 9/8. Trong những đợt nắng nóng cực đoan, doanh nghiệp được yêu cầu điều chỉnh thời gian làm việc, trang bị thiết bị làm mát và bố trí thời gian nghỉ cho người lao động. Người sử dụng lao động thậm chí có thể bị truy tố nếu không hỗ trợ nhân viên trong điều kiện nắng nóng gay gắt, theo South China Morning Post.

Tại Trung Quốc đại lục, chính quyền triển khai chiến dịch kéo dài 100 ngày nhằm ứng phó với thời tiết cực đoan, đồng thời bảo vệ mùa màng trước nguy cơ hạn hán và mưa lớn. Bắc Kinh cũng có kế hoạch nâng cấp hệ thống theo dõi và cảnh báo sớm.

Trong tháng 7, Trung Quốc triển khai kế hoạch trên toàn quốc, khuyến khích các thành phố xây dựng “bản đồ rủi ro khí hậu” để xác định những khu vực dễ bị tổn thương trước lũ lụt và nắng nóng nghiêm trọng.

Người đi bộ trú dưới ô khi băng qua đường dưới cái nắng gay gắt ở Đài Bắc, Đài Loan. Ảnh: EPA.

Đài Loan (Trung Quốc) cũng coi thời tiết cực đoan là tình huống khẩn cấp. Đầu tháng 9, hòn đảo tổ chức một cuộc diễn tập quy mô lớn mô phỏng ba ngày liên tiếp có nhiệt độ trên 40°C, với các tình huống như mất điện, gián đoạn nguồn nước, sự cố đường sắt và sốc nhiệt. Chính quyền đồng thời thử nghiệm nền tảng trực tuyến “Cool Map”, giúp hướng dẫn người dân dễ bị tổn thương tới những địa điểm có điều hòa hoặc không gian mát mẻ.

Sri Lanka lên kế hoạch biến nước mặn thành nước ngọt

El Niño đang gây ảnh hưởng đáng kể tại Nam Á. Ở một số khu vực của Ấn Độ, lượng mưa trong tháng 9 chỉ bằng một nửa những năm trước, đe dọa các cây trồng chủ lực như lúa, đậu, bông và ngô. Sản lượng giảm có thể tiếp tục đẩy giá lương thực tăng cao.

Nông dân Kashmir làm việc trên cánh đồng lúa trong mùa thu hoạch ở ngoại ô Srinagar, thủ phủ mùa hè của vùng Kashmir thuộc Ấn Độ. Ảnh: EPA.

Tại hơn 350 huyện có nguy cơ chịu ảnh hưởng nặng, chính quyền Ấn Độ tăng cường cơ sở hạ tầng bảo tồn và tích trữ nước, đồng thời khuyến khích nông dân trồng những loại cây ít cần nước và có thời gian sinh trưởng ngắn như đậu và kê.

Sri Lanka là một trong những quốc gia chịu tác động nghiêm trọng nhất ở châu Á, đang trải qua đợt hạn hán tồi tệ nhất trong một thập kỷ. Hơn 160.000 người đối mặt với tình trạng thiếu nước uống, trong khi một số hồ chứa quan trọng đã cạn khô.

Tình trạng thiếu nước cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến động vật hoang dã. Các khu vực dành cho khách du lịch tại Vườn quốc gia Yala phải đóng cửa, trong khi chính quyền sử dụng xe bồn để bổ sung nước vào các ao nhằm bảo vệ động vật. Tại đầm phá Mullaithivu, hàng nghìn con cá đã chết do thiếu nước ngọt.

Hạn hán ở huyện Ampara (Sri Lanka) ngày 27/8. Ảnh: Reuters.

Trung tâm Quản lý Thiên tai của Sri Lanka đang chuẩn bị cho tình huống nguồn nước ngọt có thể cạn kiệt hoàn toàn.

Một quan chức cho biết: “Nếu các nguồn nước khô cạn, sẽ không còn cách nào khác để có được nước”.

Khi đó, Sri Lanka sẽ buộc phải xử lý nước mặn từ biển để tạo ra nước ngọt, mặc dù việc chỉ dựa vào nhà máy khử mặn duy nhất của đất nước hiện được cho là không khả thi.

Đông Nam Á đối mặt khủng hoảng nông nghiệp

Tại Đông Nam Á, El Niño xuất hiện trong bối cảnh khu vực đã chịu nhiều sức ép về kinh tế, năng lượng và môi trường. Chi phí phân bón tăng cao, trong khi khói mù từ các vụ cháy theo mùa ở Malaysia và Indonesia tiếp tục gây ô nhiễm không khí và ảnh hưởng đến cây trồng.

Trong đợt El Niño 2023–2024, các chính phủ Đông Nam Á phần nào hạn chế tác động đến nông nghiệp bằng cách điều chỉnh lịch gieo trồng và quản lý nguồn nước. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những biện pháp này có thể không đủ trước quy mô của đợt khủng hoảng mới. Sản lượng lúa của khu vực hiện được dự báo giảm 8-10%.

Elyssa Kaur Ludher, chuyên gia về khí hậu và an ninh lương thực tại Singapore, cảnh báo không nên cho rằng El Niño lần này sẽ giống những đợt trước, bởi khu vực đang phải đối mặt với nhiều thách thức chồng chất.

Một vụ cháy rừng bùng phát trên núi Bromo ở Đông Java, Indonesia. Ảnh: Shutterstock.

Để chuẩn bị ứng phó, các chính phủ và hợp tác xã nông dân ở Đông Nam Á đang khuyến khích canh tác theo hướng phục hồi đất đai và chuyển dần sang sử dụng phân bón sinh học.

“Chúng ta đã đến lúc biến đổi khí hậu gây sức ép quá lớn lên những hệ thống vốn đã xuống cấp hoặc có nhiều vấn đề về nền tảng. Thiên nhiên sẽ buộc chúng ta phải nhìn thẳng vào thực tế”, bà Ludher nói thêm.

Hàn Quốc cải tổ hệ thống cảnh báo nắng nóng

Hàn Quốc đã trải qua tháng 7 khô hạn nhất từng được ghi nhận tại khu vực đông nam, trước khi thời tiết đảo chiều với lượng mưa rất lớn. Nắng nóng cũng nghiêm trọng đến mức một số nông dân cho biết khoai tây bị “luộc chín” ngay dưới lòng đất.

Trước tình hình này, Cơ quan Khí tượng Hàn Quốc lần đầu tiên sau 18 năm cải tổ hệ thống cảnh báo nắng nóng, bổ sung mức cảnh báo cao nhất. Khi nhiệt độ cảm nhận đạt 38°C, cảnh báo yêu cầu cơ quan chức năng hướng dẫn tạm dừng những công việc ngoài trời không khẩn cấp.

Đợt nắng nóng kỷ lục ở Gwangmyeong, Hàn Quốc, ngày 5/8. Ảnh: Reuters.

Trong nhiều tuần, người dân trên cả nước liên tục nhận được cảnh báo yêu cầu hạn chế ra ngoài vào những giờ nóng nhất. Chính quyền cũng chuẩn bị cho mùa thu có thể diễn biến bất thường khi nước biển quanh bán đảo Triều Tiên vẫn ấm hơn mức thường thấy.

Các nhà dự báo cho rằng khu vực tây bắc Thái Bình Dương có thể xuất hiện những cơn bão mạnh hơn bình thường trong năm nay. El Niño được cho là một trong những yếu tố làm thay đổi điều kiện khí quyển và tạo thuận lợi cho những diễn biến thời tiết bất thường.

Nhật Bản chuẩn bị cho nắng nóng và bão lớn

Nhật Bản cũng đang chuẩn bị trước nguy cơ xuất hiện những cơn bão mạnh trong bối cảnh El Niño kết hợp với tình trạng Trái đất nóng lên do con người gây ra.

Trước đây, El Niño thường gắn với mùa hè mát hơn đôi chút ở Nhật Bản. Tuy nhiên, nhiệt độ mặt biển tăng đang làm thay đổi tác động này. Trong đợt El Niño 2023-2024, nhiều khu vực của Nhật Bản đã trải qua nắng nóng và độ ẩm ở mức chưa từng có.

Tháng 7 vừa qua, Nhật Bản lần đầu tiên chính thức ghi nhận một “ngày nóng khắc nghiệt” (kokushobi), thuật ngữ được đưa vào sử dụng nhằm nhấn mạnh nguy cơ sức khỏe do nhiệt độ tăng cao.

Nhật Bản cũng đang chuẩn bị ứng phó nguy cơ xuất hiện những siêu bão được cho là kết quả của sự kết hợp giữa El Niño và tình trạng Trái đất nóng lên do con người gây ra.