Vĩnh Long: Sản xuất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu

Cống Láng Thé, xã Nhị Long, công trình thủy lợi ngăn mặn, trữ ngọt vùng ven biển tỉnh Vĩnh Long. (Ảnh: MINH KHỞI)

Hạ tầng thủy lợi kiểm soát hạn, mặn

Nằm giữa sông Tiền, sông Hậu, phần lớn diện tích đất nông nghiệp khu vực ven biển của tỉnh chịu ảnh hưởng bởi hạn hán, xâm nhập mặn. Do vậy, tỉnh huy động nhiều nguồn vốn triển khai các công trình, dự án thủy lợi kiểm soát hạn, mặn, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt của nhân dân.

Từ nguồn vốn tài trợ của Chính phủ Australia, dự án thủy lợi Tầm Phương, xã Châu Thành được triển khai với hệ thống kênh cấp 1 gồm Tầm Phương, Thanh Nguyên, Bắc Phèn, Ô Xây, dài 25km; hàng trăm kênh cấp 2, cấp 3, dài gần 500km, xây lắp khoảng 350 cống thủy lợi. Nhờ đó, có khoảng 7.000ha đất nông nghiệp tại xã Châu Thành, một phần diện tích của xã Song Lộc kiểm soát được hạn, mặn, người dân canh tác được 3 vụ lúa/năm, đạt năng suất bình quân từ 5-8 tấn/ha, tùy vụ.

Hưởng lợi từ Dự án thủy lợi Nam Măng Thít, tỉnh đã được Trung ương đầu tư xây 30 cống thủy lợi đầu mối tại các cửa sông, tuyến kênh cấp I, cấp II; 50km đê bao, cùng với việc xây dựng hàng chục cầu bê-tông nằm trên các tuyến đê.

Dự án đã hình thành hệ thống cống thủy lợi đầu mối nằm trên tuyến đê bao ngăn mặn phía sông Cổ Chiên gồm các cống Bến Chùa, Vinh Kim, Cái Hóp, Láng Thé; phía sông Hậu gồm các cống Đôn Châu, Trà Cú, Cần Chông, Chông Văn, ngăn mặn, trữ ngọt cho hàng trăm nghìn héc-ta đất nông nghiệp các xã, phường ven biển trong tỉnh.

Nhờ hoàn thiện hệ thống thủy lợi, xã Hưng Mỹ, tỉnh Vĩnh Long hình thành vùng sản xuất lúa cao sản phục vụ thị trường nội địa, xuất khẩu. (Ảnh: MINH KHỞI)

Nhằm tiếp tục ứng phó với tình trạng nước mặn bao vây các vùng trọng điểm lúa của tỉnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai dự án nạo vét các tuyến kênh Mai Phốp, Ngã Hậu, với tổng mức đầu tư hơn 436 tỷ đồng. Nhiều hạng mục công trình của dự án được triển khai từ cửa sông Vũng Liêm đến các tuyến kênh Mai Phốp, Mây Tức, Ngã Hậu, đấu nối cùng tuyến kênh trục Trà Ngoa, dài 24km, với khối lượng đất đào khoảng 1.000.000m3, bê-tông 7.059m3. Dự án này đã đưa vào khai thác, tiếp ngọt 30.000ha lúa, tăng cường tiêu úng, rửa phèn cho khoảng 160.000ha đất tự nhiên.

Bên cạnh đó, dự án trạm bơm Kênh 3 tháng 2, xã Hùng Hòa, với tổng mức đầu tư hơn 244 tỷ đồng, đưa vào vận hành, có 26.000ha đất nông nghiệp của các xã, phường ven biển của tỉnh hoàn toàn chủ động nguồn nước tưới tiêu trong mùa khô.

Dự án này còn bảo đảm cấp nước ngọt sinh hoạt cho hơn 285.000 người tại khu kinh tế Định An, các nhà máy nhiệt điện tại Trung tâm Điện lực Duyên Hải. Trạm bơm Kênh 3 tháng 2 là công trình trạm bơm công nghệ hiện đại, quy mô 5 cống hở, công suất 20m3/giây, với các thiết bị máy bơm, hệ thống xi-lanh thủy lực nhập khẩu từ nước ngoài.

Các công trình, dự án thủy lợi Tầm Phương, Nam Măng Thít, trạm bơm Kênh 3 tháng 2 đưa vào khai thác, giúp tỉnh quy hoạch, hình thành các vùng sản xuất lúa chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu thị trường nội địa và xuất khẩu.

Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ

Trong sản xuất nông nghiệp, ngành thủy sản có tốc độ tăng trưởng nhanh, còn nhiều dư địa phát triển. Diện tích nuôi trồng tăng, đặc biệt ở vùng nước lợ, mặn. Phong trào nuôi tôm phát triển mạnh, sản lượng tăng nhờ mở rộng quy mô, ứng dụng khoa học, công nghệ, tăng mật độ nuôi.

Trước đây, các xã, phường ven biển của tỉnh, nông dân chủ yếu nuôi nhử tôm, cua tự nhiên. Từ nguồn vốn hỗ trợ của Trung ương, ngân sách tỉnh, hàng nghìn tỷ đồng được đầu tư cho hạ tầng thủy lợi, giao thông, điện, hàng chục nghìn hộ dân tại khu vực cánh đồng Láng của hai xã Đôn Châu, Ngũ Lạc, các cánh đồng Đon, Trà Côn, Tầm Vu, thuộc các xã Hiệp Mỹ, Cầu Ngang, Mỹ Long đã mạnh dạn cải tạo ao hồ, hạ thế điện, mở rộng hàng nghìn héc-ta diện tích nuôi tôm công nghiệp mật độ cao.

Bên cạnh đó, cấp ủy, chính quyền xã tích cực vận động nông dân tham gia các tổ hợp tác, hợp tác xã, gắn với liên kết chuỗi giá trị ngành thủy sản. Đồng thời, phối hợp ngành nông nghiệp tăng cường tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho hộ nuôi tôm với các nội dung thiết kế ao nuôi, chọn lịch thời vụ thả nuôi phù hợp, chăm sóc và quản lý nước trong ao nuôi,…

Ông Ngô Văn Đệ, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Long Khánh, xã Long Thành cho biết, Nhà nước đầu tư hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, điện, 100% thành viên hợp tác xã đã mạnh dạn chuyển từ nuôi tôm quảng canh cải tiến sang nuôi tôm công nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Mô hình này giúp hộ nuôi kiểm soát được các khâu chọn giống, xử lý môi trường nước, quản lý dịch bệnh.

Lợi ích của việc áp dụng mô hình tôm công nghệ cao tái sử dụng nước, giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường, ứng dụng công nghệ IoT, sản phẩm tôm nuôi của hợp tác xã đạt tiêu chuẩn GlobalGAP, BAP, ASC, gắn với mã số vùng nuôi, truy xuất nguồn gốc, đáp ứng theo yêu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.

Thương lái thu mua, phân loại tôm thẻ tại xã Long Thành, tỉnh Vĩnh Long. (Ảnh: MINH KHỞI)

Sản phẩm lúa, gạo là ngành hàng nông sản chủ lực của tỉnh. Hằng năm, tỉnh có diện tích gieo trồng lúa khoảng 327.000ha, sản lượng đạt hơn 1,8 triệu tấn.

Vụ lúa hè thu năm 2025, Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp cùng Hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo, xã Hưng Mỹ triển khai mô hình canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp với quy mô 50ha.

Kết quả cho thấy, mô hình trồng lúa phát thải thấp giúp các thành viên hợp tác xã giảm lượng lúa giống 60kg/ha, giảm 30% lượng phân bón hóa học, giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật ít nhất 2 lần/vụ; năng suất bình quân của mô hình đạt 6,8 tấn/ha, lợi nhuận tăng thêm hơn 6 triệu đồng/ha; giảm lượng khí phát thải 20-30%.

Mô hình trồng lúa phát thải thấp đã mang lại những lợi ích rõ rệt cả về kinh tế lẫn môi trường, giúp nông dân giảm đáng kể chi phí sản xuất. Ngành nông nghiệp tỉnh khuyến khích, phối hợp các địa phương tuyên truyền, vận động nhân dân các vùng trọng điểm lúa thực hiện nhân rộng, lan tỏa mô hình trồng lúa phát thải thấp.

Theo Tiến sĩ Lê Văn Đông, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, trong điều kiện thời tiết, khí hậu còn nhiều bất lợi, các mô hình sản xuất nông nghiệp, thủy sản áp dụng quy trình kỹ thuật tiên tiến, gắn với chuỗi liên kết chuỗi giá trị, góp phần nâng cao năng suất, sức cạnh tranh đối với các sản phẩm nông sản chủ lực của tỉnh.

Trong giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng GRDP của ngành nông nghiệp tỉnh đạt bình quân gần 4,29%/năm, bảo đảm an ninh lương thực, tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân khu vực nông thôn.