Virus Nipah: Lây nhiễm thấp nhưng tỉ lệ tử vong có thể lên tới 75%
Chuyên gia y tế nhận định virus Nipah có hệ số lây nhiễm thấp hơn COVID-19 nhưng lại có tỉ lệ tử vong đặc biệt cao.
Virus Nipah được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhóm A. Kể từ đợt bùng phát đầu tiên tại Malaysia và Singapore năm 1999 với tỉ lệ tử vong 40%, mầm bệnh này liên tục xuất hiện định kỳ tại Bangladesh và Ấn Độ.
Dù chưa bùng phát thành đại dịch toàn cầu trong gần 30 năm qua, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) vẫn đưa Nipah vào nhóm các mầm bệnh đặc biệt có nguy cơ gây khủng hoảng y tế.
Thách thức trong chẩn đoán và điều trị
Nhận định về mức độ nguy hiểm của virus Nipah, ngày 31-1, PGS.TS Đỗ Duy Cường, Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới - Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội, cho biết nguy hiểm nhất của Nipah nằm ở độc lực mạnh với tỉ lệ tử vong dao động từ 40-75%, cao hơn nhiều so với các bệnh truyền nhiễm như dịch hạch, tả, viêm màng não do não mô cầu hay COVID-19.
"Tuy nhiên, hệ số lây nhiễm (R0) của Nipah hiện ở mức thấp, chỉ khoảng 0,3-0,7%. Dù vậy, do virus là thực thể sinh học có khả năng biến đổi nên hệ số lây nhiễm không phải là con số cố định”, PGS Cường phân tích.
Hiện nay, virus Nipah chưa có vaccine phòng bệnh và thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật. Phương pháp chính vẫn là chăm sóc hồi sức, điều trị triệu chứng và hỗ trợ đa cơ quan. Sau khi khỏi bệnh, bệnh nhân thường phải đối mặt với những di chứng sức khỏe lâu dài.
Cạnh đó, việc xét nghiệm Nipah đòi hỏi hạ tầng phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học cấp cao nhất (BSL-4), điều mà nhiều quốc gia, bao gồm Việt Nam, chưa có đầy đủ.
"Nguy cơ lây nhiễm cho nhân viên y tế là rất lớn do bệnh lây qua cả đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp và dịch tiết. Nếu không có hệ thống bảo hộ và quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt, lực lượng tuyến đầu rất dễ trở thành nạn nhân của mầm bệnh này", bác sĩ Cường nói thêm.
Virus Nipah có hệ số lây nhiễm thấp hơn COVID-19 nhưng lại có tỉ lệ tử vong đặc biệt cao. (Ảnh minh họa)
Tăng cường giám sát an toàn thực phẩm để phòng bệnh
Virus Nipah là bệnh lây truyền từ động vật sang người với vật chủ tự nhiên là dơi ăn quả. Virus lây sang lợn qua thức ăn nhiễm dịch tiết, sau đó lây từ lợn sang người qua tiếp xúc, giết mổ. Đồng thời, bệnh cũng lây trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp và dịch tiết cơ thể.
Về lâm sàng, Nipah rất khó nhận diện do biểu hiện không điển hình như sốt, đau đầu, đau cơ, ho, tiêu chảy, dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Nhiều trường hợp diễn tiến nhanh thành viêm não, màng não với các triệu chứng rối loạn ý thức, hôn mê. Thời gian ủ bệnh trung bình 14 ngày làm tăng nguy cơ lây lan âm thầm trong cộng đồng.
Trước nguy cơ lây truyền qua thực phẩm, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã yêu cầu các địa phương đẩy mạnh truyền thông và giám sát chặt chẽ. Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân hạn chế tiếp xúc, sử dụng thực phẩm từ động vật hoang dã, đặc biệt là dơi ăn quả; tuyệt đối không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị động vật liếm, cắn hoặc ăn dở.
Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm cần theo dõi sức khỏe người trực tiếp chế biến, nhất là những người đi qua vùng dịch.
Trường hợp phát hiện người lao động có dấu hiệu sốt đột ngột, đau đầu, khó thở kèm tiền sử tiếp xúc với động vật nghi nhiễm hoặc ăn trái cây bị động vật cắn, các cơ sở phải báo ngay cho trung tâm kiểm soát bệnh tật (CDC) địa phương.
Việc phối hợp liên ngành theo mô hình "One Health" giữa y tế, thú y và môi trường được xem là biện pháp cốt lõi để ngăn chặn sự xâm nhập của virus Nipah hiện nay.
Hà Nội yêu cầu giám sát chặt người nhập cảnh, sẵn sàng ứng phó virus Nipah
Sở Y tế Hà Nội đã ban hành công văn về việc chủ động công tác phòng chống bệnh do virus Nipah. Theo đó, Sở đề nghị UBND các phường, xã chỉ đạo đảm bảo công tác hậu cần, bao gồm việc sẵn sàng các loại hóa chất khử khuẩn, trang bị phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế tham gia đáp ứng dịch bệnh nhóm A cùng các loại vật tư, trang thiết bị cần thiết khác. Mục tiêu là luôn trong tâm thế sẵn sàng ứng phó khi có trường hợp bệnh xâm nhập trên địa bàn.
Các trạm y tế phối hợp chặt chẽ với các cơ sở y tế trong và ngoài công lập đóng trên địa bàn để triển khai giám sát tình hình dịch bệnh truyền nhiễm. Đặc biệt, lực lượng chức năng cần chú trọng các trường hợp có biểu hiện viêm não và suy hô hấp cấp tính có yếu tố dịch tễ liên quan đến bệnh do virus Nipah, như những người đến, đi, về từ vùng có dịch hoặc tiếp xúc với người mắc bệnh.
Khi phát hiện trường hợp nghi ngờ, đơn vị phải thông báo ngay cho CDC Hà Nội để phối hợp xử lý. Cạnh đó, các địa phương cần chủ động thông tin kịp thời về tình hình dịch bệnh do virus Nipah và các biện pháp phòng, chống để người dân nắm rõ, không hoang mang và thực hiện theo khuyến cáo của ngành y tế.
Đối với các cơ sở khám chữa bệnh, Sở Y tế Hà Nội yêu cầu thực hiện điều tra, khai thác tiền sử dịch tễ đi, đến, về từ vùng có dịch đối với 100% trường hợp có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh. Khi phát hiện trường hợp nghi ngờ, cơ sở phải thông báo ngay cho CDC Hà Nội hoặc trạm y tế để phối hợp triển khai các biện pháp phòng chống dịch theo quy định.
CDC Hà Nội cần tăng cường giám sát người nhập cảnh tại sân bay quốc tế Nội Bài bằng các biện pháp chuyên môn nghiệp vụ và sử dụng máy đo thân nhiệt tự động để phát hiện sớm trường hợp nghi ngờ; tổ chức cách ly, điều tra dịch tễ, lấy mẫu xét nghiệm và khoanh vùng xử lý dịch kịp thời.
