Vịt bầu Quỳ Châu quý hiếm được săn lùng

Vị thế riêng biệt của vịt bầu Quỳ Châu

Vịt bầu Quỳ Châu từ lâu được xem là món ăn "phải thử" của du khách khi đến các xã miền Tây Nghệ An. Khác với nhiều giống vịt khác, vịt bầu Quỳ có thịt chắc, ngọt, thơm, ít mỡ và đặc biệt không có mùi hôi. Ngay cả khi luộc không cần thêm gia vị, thịt vịt vẫn giữ được mùi thơm tự nhiên.

Theo người dân địa phương, đây là giống vịt thuần, hướng thịt, có mỏ vàng, chân ngắn, đầu to, cổ có khoang đặc trưng. Vịt bầu Quỳ có sức đề kháng tốt, thích nghi với nhiều điều kiện thời tiết, khả năng bơi lội và kiếm ăn tự nhiên cao.

Khác với giống vịt thường, đặc điểm của vịt bầu Quỳ Châu là dòng hướng thịt, có mỏ vàng, chân ngắn, đầu to, có vết khoang ở cổ. Đây là giống có sức chống chịu bệnh cao, thích ứng với nhiều loại thời tiết.

Trước đây, giống vịt này chỉ xuất hiện ở vùng Phủ Quỳ, bao gồm các huyện Quỳ Châu, Quế Phong, Quỳ Hợp và Nghĩa Đàn. Trong các giống vịt thịt ở Việt Nam, vịt bầu Quỳ Châu từng được xem là một trong những giống đặc sản nổi tiếng, gắn với đời sống ẩm thực của đồng bào Thái ở Quỳ Châu.

Theo lời kể của người cao tuổi, vịt bầu Quỳ Châu có từ lâu đời, từng là sản phẩm thượng hạng. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu thị trường, một thời gian dài người chăn nuôi đã chủ động lai tạp với các giống vịt khác nhằm tăng nhanh số lượng đàn. "Chạy theo số lượng thì chất lượng đi xuống. Nguy hiểm hơn là giống thuần bị mai một", một cán bộ nông nghiệp địa phương cho biết.

Thực tế, do chăn nuôi nhỏ lẻ, thiếu kiểm soát giống, vịt bầu Quỳ Châu từng đứng trước nguy cơ mất dần đặc tính vốn có. Điều này khiến giá trị thương hiệu bị ảnh hưởng, trong khi nhu cầu của thị trường ngày càng tăng.

Vịt bầu Quỳ Châu là giống quý, cần phải được bảo tồn theo hướng bền vững nhất.

Một trong những yếu tố làm nên hương vị đặc trưng của vịt bầu Quỳ Châu là môi trường nuôi thả. Các xã miền Tây Nghệ An có hệ thống suối tự nhiên trong xanh, nguồn thức ăn phong phú như ốc suối, cá nhỏ, tôm, tép. "Vịt ăn rong rêu, cua, tôm tép ở suối nên thịt dai, thơm và rất ngọt", người dân bản địa lý giải.

Các nhà khoa học từng phân tích và cho rằng thịt vịt bầu Quỳ Châu có hàm lượng axit glutamic cao hơn nhiều giống vịt khác, góp phần tạo vị ngọt tự nhiên. Tuy nhiên, với người dân Phủ Quỳ, hương vị ấy đến từ "sương gió miền núi" và nguồn thức ăn tự nhiên của núi rừng.

Vài năm trở lại đây, du lịch miền Tây Nghệ An phát triển mạnh. Hàng loạt khu du lịch cộng đồng, resort, nhà hàng được đầu tư tại Quỳ Châu, Quế Phong, Con Cuông… thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Nhờ đó, vịt bầu Quỳ Châu trở thành mặt hàng được tiêu thụ mạnh. "Vịt nuôi đến đâu bán hết đến đó, thương lái vào tận nhà thu mua", nhiều hộ dân cho biết.

Gia đình ông Lang Văn Hạnh, bản Tà Lạnh, xã Quỳ Châu chuẩn bị xuất bán đàn vịt bầu gần 100 con vào dịp Tết.

Giá vịt bầu Quỳ Châu hiện dao động từ 100.000 - 120.000 đồng/kg, có thời điểm lên tới 150.000 đồng/kg. Mức giá này cao gấp đôi vịt thường, thậm chí cao hơn cả ngan. Theo chủ một khu resort tại Quế Phong, để mua được vịt bầu Quỳ đúng giống không dễ. "Khách sành ăn rất chuộng loại vịt này, nhưng nguồn cung không nhiều. Muốn mua phải có mối quen hoặc đặt trước".

Vịt bầu Quỳ Châu trên đà hồi sinh mạnh mẽ

Trước nguy cơ "chảy máu" giống quý, tỉnh Nghệ An triển khai nhiều giải pháp bảo tồn và phát triển vịt bầu Quỳ Châu. Giai đoạn 2015 - 2017, tỉnh phê duyệt dự án "Hỗ trợ khôi phục và phát triển đàn vịt bầu Quỳ huyện Quỳ Châu". Tiếp đó, năm 2020, huyện Quỳ Châu (cũ) ban hành đề án phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực giai đoạn 2020 - 2025, trong đó vịt bầu Quỳ Châu được xác định là một trong những sản phẩm có lợi thế so sánh, mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Vịt bầu Quỳ Châu có lúc đứng trước nguy cơ biến mất hoàn toàn.

Mục tiêu đến năm 2025, tổng đàn vịt bầu Quỳ Châu đạt khoảng 15.000 con, sản lượng ước đạt 87 tấn, phân bố tại các xã có điều kiện thuận lợi như Châu Tiến, Châu Bính, Châu Hạnh, Châu Hội, Châu Phong, Châu Bình và thị trấn Tân Lạc.

Hiện nay, tại Nghệ An có một số trang trại nghiên cứu, phục tráng thành công giống vịt bầu Quỳ Châu thuần chủng, góp phần bảo tồn nguồn gen và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Gia đình ông Lang Văn Hạnh (bản Tà Lạnh, xã Quỳ Châu) là một trong những hộ đang hưởng lợi từ mô hình nuôi vịt bầu Quỳ Châu. Sau gần 4 tháng nuôi, đàn vịt gần 100 con của gia đình ông chuẩn bị xuất bán dịp Tết, mỗi con nặng khoảng 2,5 - 3kg.

Sản phẩm Vịt bầu Quỳ Châu cung ứng thịt cho các điểm du lịch cộng đồng.

"Gia đình được nhà nước hỗ trợ con giống và tập huấn kỹ thuật. Tận dụng được nguồn nông sản phụ sẵn có nên chi phí thấp, đàn vịt phát triển tốt", ông Hạnh cho biết.

Hiện giá vịt thương phẩm bán tại nhà dao động 80.000 - 90.000 đồng/kg, trứng vịt bầu bán khoảng 3.000 đồng/quả. Thời gian tới, gia đình ông Hạnh dự định nuôi vịt đẻ trứng, ấp giống để bán ra thị trường.

"Nuôi vịt bầu Quỳ Châu cho thu nhập khá, giúp gia đình tôi có cơ hội thoát nghèo", ông Hạnh nói.

Trao đổi với PV, ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch UBND xã Quỳ Châu, địa phương đang xây dựng và nâng cấp sản phẩm vịt bầu Quỳ Châu đạt chứng nhận OCOP, hướng tới đưa sản phẩm vào hệ thống nhà hàng, siêu thị tại TP Vinh (cũ) và các tỉnh lân cận.

"Phát triển vịt bầu Quỳ Châu không chỉ là giữ một giống vật nuôi, mà còn là giữ gìn bản sắc ẩm thực và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số", ông Dũng nhấn mạnh.

Hiện nay, vịt bầu Quỳ Châu không chỉ được nuôi tại địa phương mà đã nhân rộng ra nhiều huyện khác như Quế Phong, Quỳ Hợp, Con Cuông, Yên Thành... việc bảo tồn giống vịt quý cũng đã chuyển từ quy mô hộ gia đình sang các dự án kinh tế có sự hỗ trợ của nhà nước.

Từ con suối nhỏ ở bản làng Phủ Quỳ đến bàn ăn của du khách, vịt bầu Quỳ Châu đang dần khẳng định vị thế của một đặc sản vùng cao không chỉ ngon, mà còn mang theo câu chuyện bảo tồn, sinh kế và phát triển bền vững cho miền Tây Nghệ An.

Hoàng Trinh